Siết chặt quản lý đấu thầu, kiên quyết dẹp bỏ cơ chế "xin - cho" và lợi ích nhóm

Chỉ thị nêu rõ, thời gian qua công tác đấu thầu đã có chuyển biến, tuy nhiên vẫn còn tồn tại, hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí, phát sinh tiêu cực. Để khắc phục tình trạng này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn, tổng công ty nhà nước và doanh nghiệp nhà nước thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm hoạt động đấu thầu công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả.

Theo đó, các cơ quan quản lý và chủ đầu tư phải tổ chức rà soát lại toàn bộ quy trình từ khâu khảo sát, lập dự toán, phê duyệt chủ trương cho đến khi đấu thầu, thi công và quyết toán, bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn và tuân thủ tuyệt đối pháp luật.

Đặc biệt, đối với các dự án Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT), Chỉ thị nêu rõ yêu cầu chỉ phê duyệt chủ trương với các dự án thực sự cấp bách, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao và phù hợp quy hoạch. Các đơn vị tuyệt đối không đề xuất triển khai dự án BT nếu công trình đó có thể thực hiện bằng các hình thức khác như BOT, BLT, đầu tư công hoặc thu hút tư nhân. Trường hợp dùng quỹ đất để thanh toán, cơ quan chức năng phải xác định minh bạch vị trí, diện tích, giá trị dự kiến ngay từ khâu lập dự án để tránh tranh chấp, vướng mắc pháp lý và phát sinh lãi vay chậm trả.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện về công tác đấu thầu trong phạm vi quản lý, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không để phát sinh cơ chế “xin - cho”, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện. 

Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như thông thầu, dàn xếp thầu, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi. Việc xử lý phải bảo đảm nguyên tắc “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn.

Về chuyên môn, Thủ tướng yêu cầu xác định giá gói thầu bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí, nghiêm cấm hành vi nâng khống giá. Việc áp dụng hình thức chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt phải tuân thủ đúng quy định, không được lợi dụng để ưu ái các nhà thầu “thân hữu”, không đủ năng lực.

Công tác lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu phải bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, khắc phục tình trạng đưa ra tiêu chí hạn chế cạnh tranh hoặc tạo lợi thế cho một số nhà thầu. Đồng thời, việc lựa chọn tư vấn đấu thầu phải bảo đảm năng lực, có cơ chế ràng buộc trách nhiệm và chế tài rõ ràng.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, các chủ đầu tư và cơ quan liên quan phải tăng cường giám sát, kiểm soát chặt chẽ tiến độ, chất lượng, quản lý tạm ứng, không để xảy ra tình trạng chuyển nhượng thầu, sử dụng nhà thầu phụ trái quy định; nghiêm cấm thông đồng, hợp thức hóa hồ sơ, nâng khống khối lượng gây thất thoát ngân sách.

Chỉ thị cũng yêu cầu giải quyết kịp thời, thấu đáo các kiến nghị trong đấu thầu, không để kéo dài, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp kiến nghị sai sự thật nhằm cản trở hoạt động đấu thầu.

Bên cạnh đó, các cơ quan phải đẩy mạnh công khai, minh bạch thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; tăng cường mua sắm tập trung để tiết giảm chi phí; nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra đối với các dự án, gói thầu lớn, đặc biệt là các trường hợp áp dụng chỉ định thầu.

Thủ tướng cũng yêu cầu chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.

Về tổ chức thực hiện, các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm quán triệt, triển khai nghiêm túc Chỉ thị; người đứng đầu chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Bộ Tài chính được giao theo dõi, hướng dẫn, tổng hợp tình hình thực hiện; đôn đốc tăng cường kiểm tra, giám sát, đặc biệt với các dự án trọng điểm; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và an toàn hệ thống.