Nhà phân phối quốc tế thiếu kênh xác minh doanh nghiệp Việt Nam, còn doanh nghiệp nội lại khó “tự gõ cửa” từng khách hàng ngoại. Nhằm tháo gỡ hai điểm nghẽn này, hệ thống Thương vụ Việt Nam tại hơn 60 thị trường trên thế giới đang đóng vai trò lớp trung gian đặc biệt. Dù không mua hay bán, nhưng là bên bảo chứng tin cậy để hai phía sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán…

Tại Triển lãm Kết nối Chuỗi cung ứng hàng hóa Quốc tế 2026 (VIS 2026), vai trò của Thương vụ không còn dừng ở khẩu hiệu "cầu nối xúc tiến thương mại" quen thuộc nhiều năm qua. Từ đánh giá của Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đến chia sẻ trực tiếp của các Trưởng Thương vụ, nhà mua hàng quốc tế và doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, cho thấy hệ thống Thương vụ đang vận hành một hệ sinh thái kết nối có KPI, có tiêu chí thẩm định và có trách nhiệm giảm rủi ro cho cả hai phía cung - cầu, thay vì chỉ tổ chức hội chợ và phát tài liệu quảng bá.

“CẢM BIẾN” SỚM TRƯỚC BIẾN ĐỘNG THƯƠNG MẠI TOÀN CẦU

Khẳng định Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục đóng vai trò là cánh tay nối dài của Bộ Công Thương, với nhiệm vụ ngày càng được nâng cao và thực hiện bài bản hơn, Thứ trưởng Phan Thị Thắng cho biết Chính phủ đã giao Bộ Công Thương xây dựng chỉ tiêu KPI cụ thể cho từng thương vụ. Như vậy, hiệu quả hoạt động của mạng lưới ngoại giao kinh tế không còn được đánh giá bằng số lượng hội thảo hay đoàn công tác, mà bằng những chỉ số có thể đo lường.

Theo Thứ trưởng, phạm vi nhiệm vụ của các thương vụ cũng mở rộng theo cả hai chiều của chuỗi cung ứng: không chỉ tìm kiếm thị trường tiêu thụ cho hàng hóa Việt Nam, các thương vụ còn phải tìm kiếm nguồn nguyên liệu đầu vào với giá tốt nhất cho sản xuất trong nước. Đồng thời nghiên cứu giải pháp xử lý khi chuỗi cung ứng gặp đứt gãy hoặc rủi ro về logistics, thu thập thông tin thị trường, phối hợp với các đơn vị trong Bộ để tính toán và báo cáo kịp thời cho lãnh đạo Bộ cũng như các cấp có thẩm quyền. Nói cách khác, thương vụ không còn chỉ là đầu mối xúc tiến một chiều, mà là hệ thống cảm biến sớm của nền kinh tế đối với các biến động thương mại toàn cầu.

Vai trò đó thể hiện cụ thể qua công việc của Thương vụ Việt Nam tại Malaysia trong khuôn khổ VIS 2026 - sự kiện xúc tiến thương mại quy mô lớn, tổ chức thường niên, với hơn 3.000 cuộc kết nối B2B giữa doanh nghiệp Việt Nam và các buyer (người mua) đến từ nhiều thị trường. Ông Ngô Quang Hưng, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, cho biết việc mời và đưa đoàn doanh nghiệp Malaysia tham dự VIS 2026 là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của cơ quan này, mục tiêu là giúp doanh nghiệp từ Malaysia trực tiếp tìm hiểu năng lực sản xuất, nguồn cung và các sản phẩm có thế mạnh của Việt Nam.

"Đoàn doanh nghiệp Malaysia tham gia hoạt động kết nối lần này hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất, phân phối, thực phẩm, công nghiệp, logistics đến thương mại và dịch vụ, cho thấy phạm vi công việc của một thương vụ không chỉ là ngoại giao mà còn là vận động thị trường theo ngành hàng cụ thể. Chúng tôi cũng kỳ vọng các kết nối hình thành tại VIS 2026 sẽ phát triển thành hợp đồng, đơn hàng và quan hệ hợp tác kinh doanh cụ thể, góp phần tăng kim ngạch xuất nhập khẩu và thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Việt Nam – Malaysia”, ông Hưng chia sẻ.

"BỘ LỌC" UY TÍN: KHI THƯƠNG VỤ TRỞ THÀNH NGƯỜI BẢO CHỨNG CHO DOANH NGHIỆP VIỆT

Nếu vai trò kết nối thị trường của các thương vụ dễ hình dung, thì vai trò bảo chứng uy tín mới là giá trị được nhiều doanh nghiệp ghi nhận nhất. Bà Nguyễn Thị Giàu, Chủ tịch Công ty Cổ phần Thực phẩm Bình Tây, doanh nghiệp trong ba năm gần đây tăng trưởng hơn 50%, mở rộng xuất khẩu tới nhiều tỉnh, nhiều hệ thống siêu thị tại Hoa Kỳ, Australia, Canada và các nước châu Á, đã mô tả VIS 2026 như "ngày Tết của doanh nghiệp Việt Nam" - nơi các tham tán thương mại trên toàn thế giới cùng hiện diện để giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh và sản phẩm OCOP kết nối, tìm kiếm đối tác cả trong và ngoài nước.

Thực phẩm Bình Tây đã xuất khẩu sang hàng chục quốc gia, nhưng với một thị trường rộng lớn như Hoa Kỳ, việc tiếp cận từng tiểu bang, từng khách hàng là điều doanh nghiệp không thể tự làm được; chỉ khi có Nhà nước đứng ra kết nối, doanh nghiệp mới có được một hệ sinh thái đủ mạnh để vươn tới các thị trường như Canada, Australia hay nhiều nước châu Á.

Đánh giá cao vai trò thẩm định khách hàng, đối tác của cơ quan thương vụ, bà Giàu nhấn mạnh: "Điểm quan trọng nhất khi đồng hành cùng Bộ Công Thương là chúng tôi yên tâm vì những đối tác mà thương vụ đưa về là những doanh nghiệp đã chọn lọc, uy tín, mình không sợ bị lừa đảo."

Theo bà Giàu, cách làm đúng không phải là để doanh nghiệp tự mình ra nước ngoài làm ăn, thất bại rồi mới tìm đến thương vụ, mà cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước phải đi cùng nhau và tìm hiểu thông tin khách hàng, thị trường ngay từ đầu từ đó xác định yêu cầu tiêu chí của thị trường phù hợp để có chiến lược xuất khẩu hiệu quả.

Cơ chế thẩm định đó được ông Vũ Việt Thành, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Bulgaria, giải thích cụ thể hơn từ góc độ vận hành tổ chức sự kiện. Theo đó, tiêu chí lựa chọn nhà phân phối, nhà cung cấp cho VIS của Bộ Công Thương ngoài uy tín, thương hiệu, quy mô, ngành hàng và nhu cầu thị trường của từng doanh nghiệp, quốc gia, thì đối tác còn phải trải qua các khâu thẩm định bài bản của chi nhánh thương vụ.

Bước đầu tiên là xây dựng liên kết chính thống với các hiệp hội ngành nghề lớn, có uy tín tại nước sở tại, khâu này quan trọng vì liên quan trực tiếp đến việc thẩm định doanh nghiệp đầu vào, để thương vụ nắm được đối tác là ai, nhu cầu và chuỗi phân phối của họ ra sao, từ đó đánh giá được doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia vào bước nào trong chuỗi cung ứng của đối tác.

Bước thứ hai là hệ thống Thương vụ không chỉ đưa doanh nghiệp nước ngoài đến tham dự một hội chợ thông thường rồi kết thúc, mà còn tổ chức các hội thảo chuyên ngành để họ hiểu về quá trình chuyển đổi và xu hướng cung ứng của Việt Nam, cùng những chuyến khảo sát thực địa tại các địa phương ngoài Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

“Với các ngành hàng trọng tâm được xác định trước, ban tổ chức tích cực vận động những doanh nghiệp đã có khả năng xuất khẩu, có đầy đủ chứng nhận cho cả thị trường truyền thống và thị trường khó tính, để các phiên matching giữa người bán, người mua, nhà đầu tư và nhà xuất khẩu diễn ra thực chất trong thời gian ngắn nhất”, ông Thành nhấn mạnh.

Mô tả về cách thương vụ vận động buyer ở mức cao nhất có thể, ông Thành lấy ví dụ tại Bulgaria. Với thị trường này, Thương vụ đã trực tiếp làm việc với các hiệp hội lớn, đến cấp Chủ tịch Phòng Thương mại, Phó Thủ tướng và Bộ trưởng của Bulgaria để vận động những đoàn thu mua có uy tín đến Việt Nam.

Với cách thức này, sau bốn năm tổ chức VIS, Ban tổ chức đã kết nối được một hệ sinh thái toàn diện, đầy đủ từ tất cả các khâu, với mục tiêu giúp doanh nghiệp trong nước thiết lập một hệ sinh thái cung ứng khép kín. Do đó, VIS không chỉ tạo ra một điểm gặp gỡ trong thời gian diễn ra sự kiện, mà từng bước hình thành một mạng lưới kết nối xuyên suốt từ thị trường nước ngoài đến doanh nghiệp và các vùng sản xuất trong nước.

Câu chuyện của bà Cherry Nguyễn, CEO Green Farm Philippines (buyer gốc Việt), là minh chứng rõ nét cho hiệu quả thực tế của sự bảo chứng này.

Năm 2024, mục tiêu ban đầu của Green Farm chỉ là tìm đối tác sản xuất và đóng gói cho một sản phẩm cụ thể, nhưng nhờ được kết nối thêm nhiều sản phẩm độc đáo khác, công ty đã bán thêm cà phê sấy thăng hoa. Đến năm 2025, Green Farm hợp tác với một doanh nghiệp tại Đồng Nai xuất khẩu xoài sấy sang Philippines - thị trường mà gần như không ai nghĩ có thể chen vào vì xoài Cebu vốn được xem là ngon nhất thế giới. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của các tham tán thương mại tại Philippines và Malaysia, kết quả là mỗi tháng Green Farm hiện bán khoảng 20 feet container, tương đương 17-18 tấn xoài Việt Nam tại thị trường Philippines, và đang mở rộng thêm kho hàng.

Có thể thấy, nhìn từ nhiều góc độ: nhà quản lý, thương vụ ở hai thị trường khác nhau, một doanh nghiệp sản xuất kỳ cựu và một buyer trẻ, đã cho thấy vai trò của Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đang được định hình lại rõ nét và thiết thực hơn. Theo đó, các thương vụ Việt Nam tại nước ngoài không còn là bộ phận hành chính hỗ trợ lễ tân cho các đoàn công tác, mà là lớp hạ tầng mềm giúp giảm chi phí tìm kiếm và xác minh đối tác cho cả hai phía.