Luật Cạnh tranh (sửa đổi) : Cần làm rõ khái niệm "giúp sức" để tránh hiểu nhầm và lạm quyền

Như VnEconomy đưa tin, Bộ Tư pháp đăng tải hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để thẩm định.

Đáng chú ý, đối với Luật Cạnh tranh, Bộ Công thương dự kiến bổ sung các tiêu chí đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể trên không gian số (dữ liệu, hiệu ứng mạng, người dùng, thuật toán). Bổ sung hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh/độc quyền đặc thù của nền tảng số (ưu tiên hiển thị, ép buộc sử dụng dịch vụ trong hệ sinh thái, cản trở gỡ ứng dụng cài sẵn).

Dự thảo cũng quy định hành vi “giúp sức” hoặc tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp khác thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh hoặc cạnh tranh không lành mạnh…

CỤM TƯ "GIÚP SỨC" DỄ GÂY HIỂU NHẦM

Liên quan đến khoản 1, điều 2 (sửa đổi khoản 2, điều 8 Luật Cạnh tranh), dự thảo bổ sung hành vi “giúp sức để doanh nghiệp thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm hoặc hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm”.

Tại bản tổng hợp tiếp thu, giải trình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị cho rằng quy định này là cần thiết để lấp đầy khoảng trống pháp lý đối với các chủ thể trung gian. Tuy nhiên, cụm từ “giúp sức” mang tính định tính cao, dễ gây hiểu nhầm và lạm quyền khi áp dụng thực tế.

Nếu không có tiêu chí định lượng cụ thể, mọi tổ chức cung cấp dịch vụ hạ tầng công nghệ, đơn vị cho thuê máy chủ, hay thậm chí công ty tư vấn giải pháp kinh doanh thông thường cho doanh nghiệp vi phạm cũng có nguy cơ bị quy kết vào tội “giúp sức”. Điều này tạo ra rủi ro pháp lý, kìm hãm sự phát triển của các dịch vụ trung gian thương mại.

Do đó, đề nghị ban soạn thảo xem xét, bổ sung cụm từ “giúp sức khi có hành vi cố ý, biết rõ hoặc buộc phải biết rõ mục đích hạn chế cạnh tranh của doanh nghiệp được hỗ trợ” để bảo vệ các chủ thể cung cấp dịch vụ trung gian ngay tình.

Tương tự, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cũng đặt ra vấn đề, phạm vi của hành vi “giúp sức” có thể bao quát nhiều hoạt động hỗ trợ, cung cấp dịch vụ hoặc thông tin trong hoạt động kinh doanh thông thường.

Do vậy đề nghị làm rõ nội hàm và dấu hiệu nhận diện của hành vi này nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả thi của quy định. Đồng thời phân định rõ giữa hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh với các hoạt động hỗ trợ, cung cấp dịch vụ hợp pháp trong hoạt động kinh doanh.

BỔ SUNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH "SỨC MẠNH THỊ TRƯỜNG ĐÁNG KỂ"

Điểm mới khác là dự thảo sửa đổi, bổ sung khoản 1, điều 26 về “xác định sức mạnh thị trường đáng kể” bao gồm quy mô số lượng người bán, người mua trên nền tảng số so với các doanh nghiệp khác trên cùng thị trường liên quan; khả năng thu thập, tích lũy, kiểm soát xử lý và khai thác dữ liệu người sử dụng, dữ liệu giao dịch và dữ liệu thị trường trên nền tảng số…

Theo Bộ Công thương, sức mạnh thị trường của nền tảng được quyết định bởi thị phần theo doanh thu, dữ liệu, hiệu ứng mạng và hệ sinh thái số.

Trong đó, hiệu ứng mạng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc khuếch đại sức mạnh thị trường. Khi số lượng người dùng tăng lên, giá trị của nền tảng cũng gia tăng tương ứng, từ đó tạo ra vòng lặp tích cực khiến thị trường có xu hướng tập trung cao và khó bị thay thế.

Cùng với đó, chi phí chuyển đổi và mức độ “khóa chặt” người dùng cũng là yếu tố cần được xem xét, do người dùng thường gặp nhiều khó khăn khi chuyển sang nền tảng khác vì phụ thuộc vào dữ liệu cá nhân, mạng lưới quan hệ hoặc các dịch vụ đã tích hợp.

Một yếu tố quan trọng khác là khả năng sử dụng thuật toán, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số để điều phối giao dịch, kiểm soát hiển thị thông tin, giá cả hoặc hành vi người dùng…

Liên quan đến vấn đề này, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai đề nghị bổ sung tiêu chí đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể của doanh nghiệp trên thị trường số theo hướng xem xét mức độ phụ thuộc của người dùng, khách hàng hoặc đối tác kinh doanh vào nền tảng số và khả năng chuyển đổi sang nền tảng cạnh tranh.