06:00 21/12/2021

Tái cơ cấu để phục hồi nền kinh tế sau đại dịch

Song Hà -

Xây dựng lại nền kinh tế phải đặt trong bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch Covid-19 có thể kéo dài và có những yếu tố bất định để có giải pháp phù hợp, sát với tình hình thực tế hơn nhằm không lỡ nhịp với chuyển động của kinh tế thế giới...

Xây dựng lại nền kinh tế phải đặt trong bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch Covid-19.
Xây dựng lại nền kinh tế phải đặt trong bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch Covid-19.

Đó là những góp ý được đưa ra tại diễn đàn “Tái cấu trúc nền kinh tế giai đoạn 2021 -2025: Những vấn đề đặt ra với doanh nghiệp”, do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, giai đoạn 2016-2020 quá trình cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam đã đạt những kết quả tích cực như thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong nước, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, tiếp tục phát triển các loại thị trường, cải thiện môi trường kinh doanh đã phát huy tác dụng, tạo được niềm tin của nhà đầu tư...

Mặc dù vậy, việc triển khai cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng giai đoạn 2016-2020 ở nước ta vẫn còn một số hạn chế. Mô hình tăng trưởng có thay đổi nhưng còn chậm. Tốc độ tăng năng suất lao động nội ngành chưa cao, đóng góp của tiến bộ khoa học công nghệ vào tăng năng suất lao động còn hạn chế.

Bên cạnh đó, việc chuyển dịch cơ cấu nội ngành chưa rõ nét, chưa bền vững. Công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn chủ yếu đang hoạt động ở phân khúc thấp trong chuỗi giá trị, nơi tạo ra giá trị gia tăng thấp.

Các ngành công nghiệp chủ đạo như dệt may, da giày, điện tử Việt Nam có tỷ lệ nhập khẩu còn khá cao, nguyên liệu đồng thời phụ thuộc không nhỏ vào một số thị trường.

Khu vực tư nhân phát triển chưa tương xứng với quy mô và độ mở của nền kinh tế. Mức độ phụ thuộc vào khu vực kinh tế nước ngoài chưa giảm.

Mặt khác, còn có những tồn tại, bất cập trong không ít quy định hiện hành đang gây khó khăn cho việc thực hiện có hiệu quả các giải pháp cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng.

Đặc biệt, cải cách thể chế kinh tế và thực hiện các chương trình cơ cấu lại nền kinh tế chưa được tiến hành một cách nhất quán, toàn diện, đủ rộng và đủ mạnh của kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại để hình thành một cơ cấu kinh tế hợp lý và năng động hơn.

“Để đạt được các mục tiêu dự kiến đặt ra và khát vọng phát triển đất nước trong thập kỷ tới, quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng trong giai đoạn 2021-2025 cần được đẩy nhanh hơn và thực sự bứt phá. Muốn trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, tốc độ tăng năng suất lao động ít nhất phải đạt 6,5% hàng năm, cao hơn so với kết quả đạt được giai đoạn 2016-2020 là 5,8%”, ông Phòng nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch VCCI cũng chỉ ra, trong tình hình đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, trên thế giới đã xuất hiện các xu hướng mới về dịch chuyển đầu tư, thương mại, chuyển đổi số và sự thay đổi nhanh chóng của các mô hình kinh doanh, phương thức sản xuất, tiêu dùng…

Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho quá trình tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam. Vì vậy, việc tái cơ cấu nền kinh tế cũng cần được doanh nghiệp quan tâm, đặt mình trong vai trò chủ động.

Do môi trường kinh doanh còn có yếu tố chưa ổn định và đặc biệt là sự bất ổn do đại dịch toàn cầu đưa tới nên doanh nghiệp cần thích ứng và có điều chỉnh phù hợp.

 
TS Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý, kinh tế Trung ương
TS Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý, kinh tế Trung ương

Khắc phục những điểm yếu còn tồn tại

Tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XIV cuối năm 2020, Quốc hội  đã quyết định kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế sẽ tiếp tục được thực hiện trong giai đoạn mới, để kế thừa phát triển những thành tựu đã đạt được. Cũng như giải quyết những thách thức bất cập của giai đoạn 2021-2025, đặc biệt khi Việt Nam phải đương đầu với những khó khăn trong nội tại nền kinh tế và từ các cú sốc bên ngoài.

Cụ thể, kế hoạch lần này đã thống nhất quan điểm cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng để đảm bảo ổn định vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam thực hiện cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với nhiều đột phá liên quan đến khoa học công nghệ.

Ở góc độ cơ quan tham mưu, theo chúng tôi Việt Nam cần phát triển nền kinh tế và sức cạnh tranh dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, cần đặc biệt ưu tiên các lĩnh vực, ngành nghề tạo ra đột phá, chuyển biến sang các ngành nghề khác. Gắn kết, tạo động lực phát triển kinh tế vùng, tạo ra lực đẩy cho vùng kinh tế đô thị cũng đã được đặt ra trong kế hoạch tái cơ cấu lần này.

Một trong năm nhiệm vụ trọng tâm của Kế hoạch 2021-2025 là tạo ra khuôn khổ thể chế và môi trường kinh doanh thuận lợi cho sự phát triển lực lượng doanh nghiệp. Bên cạnh những hỗ trợ trực tiếp, hỗ trợ thể chế cho doanh nghiệp là hỗ trợ quan trọng nhất. Khi tạo ra thể chế đúng, thể chế thuận lợi sẽ tạo môi trường cho doanh nghiệp phát triển vươn lên trong bối cảnh hiện nay.

Bà Lê Võ Phương Nga, Giám đốc Quản trị tài chính, Credit Agricole Pháp
Bà Lê Võ Phương Nga, Giám đốc Quản trị tài chính, Credit Agricole Pháp

Thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế về chiều sâu

4 bài toán cần giải để thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế. Đó là mô hình kinh tế tương lai, hướng đến phát triển kinh tế xanh và kinh tế số; nâng cao tương tác quốc gia, khả năng cạnh tranh, khả năng hợp tác, vị thế trong chuỗi giá trị và tương tác về nguồn lực lao động; tái cơ cấu kinh tế về chiều sâu, phân bổ lại nguồn lực phát triển ở tầm quốc gia, ưu tiên ứng dụng công nghệ thông tin; cải cách thể chế và môi tường kinh doanh hành động cụ thể từ phía Nhà nước để chào đón doanh nghiệp.

Để giải được các bài toán này, chúng ta cần tái cơ cấu nền kinh tế sau khủng hoảng bằng huy động nguồn lực nội tại. Trước hết là tận dụng nguồn lực về tài chính trong dân, lượng tiền bơm vào nền kinh tế nằm rải rác trong dân. Việc đẩy được lượng tiền này vào lại nền kinh tế là cực kì cấp bách cho việc phục hồi kinh tế.

Ngoài ra, sử dụng tích cực công cụ thuế và đòn bẩy tài chính để định hướng doanh nghiệp và người tiêu dùng trong tái cơ cấu chuyển dịch cơ cấu kinh tế cho Việt Nam. Đồng thời, tăng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển đổi cơ cấu từ chiều rộng sang chiều sâu, từ thang giá trị thấp lên thang giá trị cao, thâm nhập thị trường khu vực và thế giới…

 
Ông Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng ban Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp
Ông Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng ban Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp

Tái cơ cấu đi liền nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước

Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2016 - 2020, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt và đặt trọng tâm vào phát triển doanh nghiệp, tìm các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Mục tiêu đạt khoảng 1,3 - 1,5 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2025 là một quyết tâm lớn của Chính phủ trong giai đoạn tới. Để mang lại những đột phá mới trong tái cấu trúc nền kinh tế giai đoạn tới, cần tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước. Đồng thời nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung xây dựng cơ chế giám sát đối với tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, doanh nghiệp nhà nước. Rà soát, hoàn thiện, bổ sung các cơ chế chính sách về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân cũng cần lưu ý, bao gồm việc rà soát toàn bộ các nghị định, văn bản pháp luật liên quan để ban hành văn bản hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc khó khăn theo thẩm quyền; bảo đảm rõ ràng, minh bạch, khả thi trong triển khai thực hiện.