Tận dụng FTA để mở rộng thị trường xuất khẩu gạo trong bối cảnh nhiều biến động

Bộ Công Thương vừa ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT về việc tăng cường thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo trong tình hình mới, nhằm triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11/3/2026.

TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ HỆ THỐNG THƯƠNG VỤ, CẬP NHẬT BẢN ĐỒ RỦI RO

Chỉ thị đặt mục tiêu bảo đảm nguyên tắc điều hành xuất khẩu gạo linh hoạt, hiệu quả; ổn định thị trường trong nước; đồng thời nâng cao tính minh bạch, lành mạnh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu gạo, hướng tới phát triển ngành lúa gạo bền vững.

Theo Chỉ thị, Vụ Chính sách thương mại đa biên được giao tiếp tục nghiên cứu, đưa mặt hàng gạo vào lộ trình thực hiện trong Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) giai đoạn đầu năm 2026.

Đồng thời, cơ quan này sẽ thúc đẩy đàm phán với Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh nhằm sửa đổi danh sách các loại gạo thơm được hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định EVFTA và UKVFTA. Việc tận dụng hạn ngạch thuế quan bổ sung theo cam kết của Vương quốc Anh trong khuôn khổ CPTPP cũng được đặt ra nhằm mở rộng dư địa xuất khẩu.

Vụ Phát triển thị trường nước ngoài được giao chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại các nước tăng cường theo dõi, đánh giá và cập nhật kịp thời các thay đổi chính sách nhập khẩu gạo của nước sở tại.

Các Thương vụ có trách nhiệm cung cấp thông tin về thị trường, cảnh báo rủi ro, đặc biệt là liên quan đến các tuyến vận tải và giao dịch thương mại trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.

Bên cạnh đó, việc rà soát, thúc đẩy ký kết các Biên bản ghi nhớ (MOU) về thương mại gạo với các quốc gia và vùng lãnh thổ được xác định là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường, nhất là các thị trường còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Cục Xúc tiến thương mại được giao phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu sản phẩm gạo Việt Nam tới các nhà phân phối trong và ngoài nước.

Các chương trình xúc tiến thương mại sẽ được triển khai theo cả hình thức trực tiếp và trực tuyến, kết hợp ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm duy trì thị trường truyền thống và phát triển thị trường mới, đặc biệt là các thị trường thuộc khối FTA.

Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục là đầu mối triển khai Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo đến năm 2030, đồng thời theo dõi sát diễn biến cung cầu và chính sách của các quốc gia xuất khẩu, nhập khẩu gạo.

Chỉ thị nhấn mạnh việc đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, đồng thời đẩy mạnh khai thác các thị trường ngách và phân khúc gạo chất lượng cao tại EU, Hoa Kỳ, Hàn Quốc và khu vực Bắc Mỹ.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương sẽ tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành nhằm giám sát hoạt động thu mua, dự trữ và xuất khẩu gạo, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và góp phần làm lành mạnh thị trường.

ỔN ĐỊNH THỊ TRƯỜNG TRONG NƯỚC, KIỂM SOÁT CẠNH TRANH

Chỉ thị cũng yêu cầu Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước  theo dõi sát diễn biến thị trường, phối hợp với các địa phương triển khai các biện pháp thúc đẩy tiêu thụ lúa gạo, đồng thời kiểm soát các hành vi gian lận thương mại, cạnh tranh không lành mạnh.

Các chương trình đưa gạo vào hệ thống phân phối nội địa cũng được đẩy mạnh trong khuôn khổ Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Cùng với đó, Cục Phòng vệ thương mại và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tăng cường giám sát, xử lý các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh và xuất khẩu gạo, đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng.

Đối với các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo, Chỉ thị yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định về dự trữ, chất lượng, chế độ báo cáo và phát triển thị trường theo quy định hiện hành.

Các doanh nghiệp được khuyến nghị chủ động sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro giá như hợp đồng tương lai dầu, cước vận tải hoặc các công cụ tài chính (forward, option, swap), đồng thời quản trị rủi ro tỷ giá.

Trong bối cảnh chi phí logistics và giá năng lượng biến động, doanh nghiệp cần xây dựng phương án vận tải thay thế, điều chỉnh tiến độ giao hàng phù hợp và tăng cường đàm phán chia sẻ rủi ro với đối tác.

Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa chủng loại gạo, phát triển thị trường ngách và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu.

Sở Công Thương các tỉnh, thành phố được giao phối hợp với ngành nông nghiệp tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, khuyến khích sử dụng giống lúa chất lượng cao, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong thu mua, vận chuyển và tiêu thụ lúa gạo.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các hiệp hội ngành hàng có trách nhiệm cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp hội viên nâng cao năng lực giao dịch, đàm phán và quản trị rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.