Tội phạm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng “ẩn” trong các hoạt động kinh tế hợp pháp, hành vi được cài đặt ngay từ khâu hình thành quyết định, hợp thức hóa qua quy trình, hồ sơ, hợp đồng, chứng từ. Các hành vi liên kết thành chuỗi khép kín từ can thiệp chính sách, thông đồng tạo lợi thế đến hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, tẩu tán tài sản...

Chiều 27/8, Kiểm toán nhà nước cùng với Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức Hội nghị trực tuyến phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tại đây, các cơ quan không chỉ chia sẻ kết quả đạt được mà cả những khó khăn, hạn chế và những vấn đề còn khác nhau trong cách hiểu, cách xử lý, từ đó tìm ra giải pháp khả thi, hiệu quả.

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ cho biết Kiểm toán nhà nước xác định việc tăng cường phối hợp với Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao không chỉ là yêu cầu trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm chung, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo vệ tài sản công, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

TỘI PHẠM THAM NHŨNG NGÀY CÀNG TINH VI

Trình bày ý kiến tham luận, các đại biểu đều đánh giá rằng thời gian qua, tình hình vi phạm, tội phạm về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực diễn biến phức tạp; có mối quan hệ đan xen, tác động qua lại lẫn nhau. Nếu chỉ nhìn nhận hành vi vi phạm ở biểu hiện bề ngoài sẽ rất dễ bỏ lọt bản chất vụ việc.

“Qua thực tiễn đấu tranh, Cục Cảnh sát kinh tế nhận thấy tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thể hiện ở nhiều hình thức khác nhau như: câu kết hình thành “nhóm lợi ích”, thao túng ngay từ khâu xây dựng chính sách, quy hoạch hoặc thông thầu, sử dụng doanh nghiệp “sân sau”, lợi dụng định giá tài sản, đầu tư công, hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, phân tán tài sản...”, ông Phạm Trường Giang, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế (C03), Bộ Công an, chia sẻ.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, nhận diện một số hành vi vi phạm liên quan đến lĩnh vực thuế và kế toán gồm: áp dụng hai hệ thống sổ sách kế toán; hợp pháp hóa dòng tiền; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp; định hướng hoặc hợp thức hóa quyết định; che giấu quyền sở hữu và lợi ích thực tế; cắt nhỏ giao dịch, sử dụng nhiều tầng trung gian để che giấu dòng tiền; lợi dụng cơ chế đấu thầu, đấu giá, đầu tư, mua sắm tài sản công; lợi dụng chính sách, cơ chế đặc thù để tạo các lợi ích cục bộ…

TĂNG CƯỜNG CƠ CHẾ PHỐI HỢP, NGĂN CHẶN TẨU TÁN TÀI SẢN

Qua thực tiễn kiểm toán ngân sách địa phương, Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước khu vực VI Ngô Minh Kiểm thông tin thêm: trong quản lý thu ngân sách, lãng phí, tiêu cực thể hiện qua các hành vi như xác định chưa đầy đủ các nguồn thu, chưa huy động toàn bộ nguồn thu ngân sách nhà nước; nợ thuế còn lớn, đặc biệt là nợ tiền sử dụng đất; việc định giá, xác định giá đất còn nhiều bất cập…

Trong quản lý chi ngân sách và phân bổ vốn, lập phân bổ vốn chưa sát thực tế, không giải ngân hết, gây lãng phí nguồn lực; bố trí kinh phí vượt nhu cầu; nâng tổng mức đầu tư từ khâu lập dự án; chuyển nguồn ngân sách lớn (gồm đúng và không đúng quy định), không chi hết trong năm; ứng vốn đầu tư quá hạn chưa thu hồi; ứng tiền nhưng nhà thầu không đủ năng lực, dẫn đến khó thu hồi; chi sai nhiệm vụ, sai định mức, sai đối tượng; mua sắm tài sản vượt nhu cầu, mua về không sử dụng hoặc không phù hợp thực tế; chi hỗ trợ không đúng đối tượng, không đảm bảo tiêu chí…

Về chi đầu tư xây dựng, đề xuất chủ trương đầu tư khi chưa làm rõ nhu cầu; quy mô lớn so với thực tế; dự án chậm tiến độ, thi công dở dang kéo dài; dự án hoàn thành nhưng ít sử dụng hoặc không sử dụng; thiết kế chưa hợp lý, chưa tiết kiệm; biện pháp thi công chưa tối ưu; mức giảm giá thầu rất thấp; “cài cắm” các tiêu chí không phù hợp để hạn chế cạnh tranh…

Trên cơ sở đó, ông Kiểm đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực liên quan đến ngân sách địa phương, gồm: tập trung vào kiểm toán các vấn đề, lĩnh vực dễ xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; Chuyển từ kiểm toán từng nội dung cụ thể sang kiểm toán chuỗi quản lý nguồn lực; Tăng cường kiểm toán hoạt động và đánh giá hiệu quả, lãng phí; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu trong kiểm toán để xác định những vùng, nghiệp vụ cần tập trung kiểm tra…

Đồng quan điểm, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cũng cho rằng cần xây dựng cơ chế nhận diện sớm các lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao, tập trung vào các lĩnh vực thường xuyên phát sinh lợi ích kinh tế lớn là: đất đai, tài chính - ngân hàng, đầu tư công, đấu thầu, mua sắm công, quản lý tài sản công, cổ phần hóa, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, khai thác tài nguyên.

Các đại biểu đề xuất Kiểm toán nhà nước cần tăng cường kiểm toán ngay từ đầu đối với các dự án lớn, trọng điểm, từ khâu chuẩn bị đầu tư và trong quá trình thực hiện theo phương thức "vừa làm vừa kiểm toán" và kiểm toán đột xuất, chuyên đề khi có thông tin, dấu hiệu bất thường. Đồng thời, chuyển mạnh từ hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành, hậu quả đã xảy ra, sang chủ động phát hiện, cảnh báo, kiến nghị khắc phục sơ hở ngay khi vi phạm mới manh nha.

Đặc biệt, cần tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa Kiểm toán nhà nước, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, qua đó, kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, xác định hậu quả và ngăn chặn việc tẩu tán tài sản…