Kế hoạch vay khẩn cấp trên được đưa ra trong bối cảnh kinh tế Thái Lan chịu sức ép ngày càng lớn từ chiến sự Iran...

Chính phủ Thái Lan ngày thứ Ba (5/5) đã thông qua sắc lệnh khẩn cấp cho phép vay tối đa 400 tỷ baht, tương đương 12,2 tỷ USD, nhằm ứng phó với tác động kinh tế từ cuộc chiến tại Trung Đông, trong đó áp lực lớn nhất là chi phí sinh hoạt tăng cao.

Dự thảo sắc lệnh dự kiến được trình lên cơ quan lập pháp ngay trong tuần tới để thảo luận. Cơ chế này cho phép Chính phủ hành động nhanh hơn so với quy trình lập pháp thông thường, trong bối cảnh giá năng lượng và hàng hóa thiết yếu tại Thái Lan tăng mạnh trong hơn hai tháng qua. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho biết Chính phủ có trách nhiệm ngăn nền kinh tế rơi vào trạng thái đình lạm (stagflation) - tức tăng trưởng trì trệ đi kèm lạm phát cao.

Ban đầu, giới chức Thái Lan cân nhắc phương án vay tối đa 500 tỷ baht, nhưng sau đó giảm quy mô xuống còn 400 tỷ baht do lo ngại về sức khỏe tài khóa. Trước đó, Thái Lan cũng tính tới khả năng nâng trần nợ công theo luật định, hiện ở mức 70% GDP. Tuy nhiên, với quy mô vay thấp hơn, Chính phủ cho rằng chưa cần thực hiện bước đi này.

Theo kế hoạch, 200 tỷ baht trong khoản vay trên sẽ được dùng để giảm chi phí sinh hoạt cho người có thu nhập thấp và trung bình, đồng thời hỗ trợ nông dân và các nhóm dễ bị tổn thương. Phần còn lại dự kiến dành cho các cải cách mang tính cơ cấu, như thúc đẩy lắp đặt thiết bị năng lượng tái tạo và sử dụng xe điện.

Chính phủ Thái Lan cũng sẽ thành lập một ủy ban giám sát việc sử dụng nguồn vốn, do một quan chức Bộ Tài chính làm chủ tịch.

Theo tờ báo Nikkei Asia, kế hoạch vay khẩn cấp trên được đưa ra trong bối cảnh kinh tế Thái Lan chịu sức ép ngày càng lớn từ chiến sự Iran. Thái Lan phụ thuộc vào Trung Đông cho gần một nửa nguồn cung năng lượng, nên tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đã nhanh chóng đẩy giá nhiên liệu tại nước này tăng mạnh. Áp lực sau đó lan sang giá thực phẩm và dịch vụ vận tải, khiến chi phí sinh hoạt của người dân đội lên.

Trước áp lực này, vào cuối tháng 4, Bộ Tài chính Thái Lan đã hạ dự báo tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm nay từ 2% xuống 1,6%. Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn (Kresearch), một viện nghiên cứu tư nhân, cũng hạ dự báo tăng trưởng của Thái Lan từ 1,9% xuống 1,2%, đồng thời cảnh báo rủi ro đình lạm có thể xuất hiện từ giữa năm 2026.

Tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan từng tăng lên 59% sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á cuối những năm 1990, sau đó giảm dần nhờ kinh tế tăng trưởng mạnh, xuống còn 35% vào năm 2008. Tuy nhiên, tỷ lệ này lại tăng mạnh trong đại dịch Covid-19 và lên mức 66% vào tháng 4/2026, mức cao nhất kể từ năm 1998.

Đợt vay mới có thể gây thêm sức ép lên xếp hạng tín nhiệm của Thái Lan nếu tỷ lệ nợ công trên GDP tiếp tục tăng. Theo bà Lalita Thienprasiddhi, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Kresearch, việc Chính phủ vay nợ nhiều kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát đã góp phần khiến Thái Lan bị hạ triển vọng xếp hạng tín nhiệm quốc gia.

Tuy nhiên, Chính phủ Thái Lan bác bỏ lo ngại này. Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho rằng tỷ lệ nợ công trên GDP của Thái Lan vẫn thấp hơn nhiều nước phát triển ở châu Âu. Theo ông, yếu tố quyết định đối với xếp hạng tín nhiệm không chỉ là quy mô vay nợ, mà quan trọng hơn là cách Chính phủ sử dụng nguồn vốn.

Giới phân tích cho rằng rủi ro tín nhiệm của Thái Lan hiện không hoàn toàn theo một chiều tiêu cực. Tháng trước, tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody’s đã nâng triển vọng tín nhiệm của Thái Lan từ “tiêu cực” lên “ổn định”, đồng thời giữ nguyên xếp hạng quốc gia ở mức Baa1. Moody’s cho rằng sức ép từ thuế quan của Mỹ đối với kinh tế Thái Lan đã dịu bớt, trong khi đầu tư trong nước có dấu hiệu cải thiện.

Dù vậy, Moody’s cũng lưu ý giá dầu cao, nợ công tăng và triển vọng tăng trưởng còn yếu vẫn là những yếu tố có thể gây rủi ro trong trung hạn. Điều này đồng nghĩa kế hoạch vay mới có thể giúp Chính phủ Thái Lan giảm áp lực trước mắt cho người dân và doanh nghiệp, nhưng cũng làm bài toán tài khóa trở nên nhạy cảm hơn nếu nguồn vốn không được sử dụng hiệu quả.