Thị trường thép Trung Quốc đang ở trong một giai đoạn khó khăn kéo dài do cú sốc từ khủng hoảng bất động sản...

Nhu cầu từ lĩnh vực xây dựng, vốn từng là động lực lớn nhất của ngành thép nước này, đã giảm mạnh trong những năm gần đây, kéo sản lượng của các nhà máy thép xuống thấp hơn đáng kể so với thời kỳ đỉnh cao.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, sự suy yếu này không diễn ra theo kiểu sụp đổ đột ngột. Một phần nhu cầu bị mất đi từ bất động sản đang được bù đắp bởi sản xuất công nghiệp và xuất khẩu, khiến đà giảm của toàn thị trường diễn ra chậm hơn.

Trung Quốc hiện tiêu thụ khoảng một nửa lượng thép toàn cầu. Trong nhiều thập kỷ, ngành thép là một trong những trụ cột của quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng tại nước này. Tuy nhiên, các nhà máy thép Trung Quốc hiện không còn ở thời kỳ tăng trưởng mạnh như trước. Năm ngoái, sản lượng thép của Trung Quốc đạt 961 triệu tấn, giảm gần 10% so với mức đỉnh 1,065 tỷ tấn vào năm 2020.

Tác động lớn nhất đến từ khủng hoảng bất động sản. Chia sẻ tại một sự kiện ở Singapore tuần trước, ông Zhao Jinkui, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Sắt thép Trung Quốc (CISA), cho biết từ năm 2020 đến nay, nhu cầu đối với thép cây tại Trung Quốc, loại thép được sử dụng nhiều trong xây dựng, đã giảm khoảng 83 triệu tấn.

“Dù vậy, bức tranh chung của ngành thép Trung Quốc không quá tiêu cực. Nếu tính tất cả các loại thép, nhu cầu tiêu thụ ước tính của nước này chỉ thấp hơn 3,1% so với năm 2020”, bà Jiang Li, nhà phân tích độc lập và cựu chuyên gia của Baoshan Iron & Steel, công ty sản xuất thép niêm yết lớn nhất Trung Quốc.

Theo bà Jiang, nhu cầu thép của Trung Quốc đang chuyển từ mô hình phụ thuộc vào bất động sản và xây dựng sang trạng thái cân bằng hơn, với sự hỗ trợ từ sản xuất công nghiệp, đầu tư hạ tầng và quá trình chuyển đổi năng lượng.

Điều này cho thấy các lĩnh vực như đóng tàu, thiết bị năng lượng mới và sản xuất công nghệ cao đã hấp thụ phần lớn nhu cầu thép bị mất đi từ bất động sản.

“Thị trường đã đánh giá sai khi cho rằng nhu cầu thép Trung Quốc sẽ giảm theo kiểu lao dốc. Thay vào đó, nhu cầu có thể sẽ giảm từ từ cho đến năm 2050”, bà Jiang nhận định với hãng tin Bloomberg.

Cơ cấu nhu cầu thép tại Trung Quốc cũng đang thay đổi rõ rệt. Theo bà Yilin Wang, Tổng giám đốc bộ phận nghiên cứu của China Mineral Resources Group, xây dựng chỉ còn chiếm 49% tổng nhu cầu thép của Trung Quốc trong năm ngoái, giảm so với mức đỉnh 58% vào năm 2020.

Bà Wang dự báo nỗ lực của Chính phủ Trung Quốc nhằm cắt giảm công suất dư thừa sẽ khiến sản lượng thép của nước này giảm xuống còn 900 triệu tấn vào năm 2030. Đồng thời, sự mở rộng của ngành thép tại Ấn Độ và Đông Nam Á cũng sẽ khiến tỷ trọng của Trung Quốc trong sản lượng thép toàn cầu tiếp tục thu hẹp.

Trong bối cảnh nhu cầu trong nước suy yếu, xuất khẩu đã trở thành lực đỡ quan trọng đối với các nhà sản xuất thép Trung Quốc. Năm ngoái, xuất khẩu thép của nước này đạt mức kỷ lục 119 triệu tấn. Tuy nhiên, dòng chảy thương mại đang thay đổi khi nhiều thị trường truyền thống áp thuế với thép Trung Quốc để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Điều này buộc các nhà máy thép của nước này phải tìm kiếm thêm thị trường mới.

Theo dữ liệu của CISA, xuất khẩu thép Trung Quốc sang châu Phi tăng 30% trong năm 2025, trong khi xuất khẩu sang Bắc Mỹ giảm gần 20%.

Các nhà xuất khẩu thép Trung Quốc cũng đối mặt thêm sức ép từ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của Liên minh châu Âu (EU). Cơ chế này được thiết kế để áp thuế lên hàng hóa giá rẻ được sản xuất tại những nơi có tiêu chuẩn môi trường lỏng lẻo hơn.

Ông Zhao chỉ trích cách EU đặt ra chuẩn phát thải để tính thuế carbon là “thiếu công bằng”, cho rằng cách tiếp cận này không phản ánh những tiến bộ của Trung Quốc trong nỗ lực giảm phát thải của ngành thép.

“Trung Quốc đã đầu tư hơn 300 tỷ nhân dân tệ, tương đương 44 tỷ USD, để cải thiện công nghệ và tiêu chuẩn môi trường trong ngành thép. Chúng tôi đã sản xuất 932 triệu tấn công suất thép theo tiêu chuẩn phát thải siêu thấp”, ông Zhao chỉ ra.