Việt Nam đang nghiên cứu phát triển các trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng điện gió, điện mặt trời và thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp xanh trong nước. Với vai trò kết nối sản xuất điện, chế tạo thiết bị, hạ tầng cảng biển, logistics và đào tạo nhân lực, mô hình này được kỳ vọng tạo động lực mới cho chuyển dịch năng lượng và công nghiệp xanh...

Chiều 8/9/2026, tại Hà Nội, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy chuyển dịch ngành năng lượng tại Việt Nam - TEV”  do Chính phủ Đức tài trợ.

ĐỘNG LỰC MỚI CHO CHUYỂN DỊCH NĂNG LƯỢNG VÀ CÔNG NGHIỆP XANH

Phát biểu khai mạc, ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, cho biết trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ dừng ở việc mở rộng công suất nguồn điện mà còn phải gắn với phát triển công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực.

Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 (Quy hoạch điện 8 điều chỉnh) đã định hướng xây dựng các trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn nhằm gắn phát triển năng lượng tái tạo với công nghiệp hỗ trợ và nội địa hóa chuỗi giá trị. Việc nghiên cứu và từng bước hình thành các trung tâm này sẽ góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Đồng quan điểm, bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của GIZ, cho biết GIZ đang phối hợp với các đối tác Việt Nam thực hiện nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu và bằng chứng phục vụ quá trình hoạch định chính sách. Nghiên cứu sẽ đánh giá năng lực hiện có, khoảng trống về hạ tầng cũng như các yêu cầu pháp lý, tài chính cần thiết để triển khai mô hình trung tâm năng lượng tái tạo.

Các trung tâm năng lượng tái tạo có thể giúp Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp trong nước, tạo giá trị gia tăng từ quá trình chuyển dịch năng lượng, đồng thời cải thiện khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo khu vực và toàn cầu.

Định hướng trong Quy hoạch điện 8 điều chỉnh nêu rõ, đến năm 2030 Việt Nam dự kiến hình thành hai trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng. Nhu cầu phát triển các trung tâm năng lượng tái tạo xuất phát từ triển vọng tăng trưởng rất lớn của các nguồn điện xanh trong những thập kỷ tới.

Theo kịch bản quy hoạch, đến năm 2050, công suất điện gió trên bờ và gần bờ có thể đạt từ 84.696 - 91.400 MW, điện gió ngoài khơi đạt từ 113.503 - 139.097 MW, điện mặt trời (điện mặt trời tập trung và điện mặt trời mái nhà) đạt khoảng 293.088 - 295.646 MW. Các loại hình như điện sinh khối, điện rác, thủy điện tích năng và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin cũng sẽ được mở rộng đáng kể.

Đại diện Cục Điện lực nhấn mạnh rằng trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng tái tạo cần được phát triển theo mô hình tích hợp, kết nối toàn bộ chuỗi giá trị từ phát điện sạch, chế tạo cơ khí phụ trợ, logistics cảng biển đến dịch vụ vận hành - bảo dưỡng, khu công nghiệp xanh và đào tạo nguồn nhân lực.

ĐỀ XUẤT HAI CỤM CẢNG NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO TRỌNG ĐIỂM

Tuy nhiên, quá trình hiện thực hóa các trung tâm năng lượng tái tạo liên vùng cũng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là hạ tầng cảng biển phục vụ điện gió ngoài khơi. Các cấu kiện của ngành này có kích thước rất lớn, với tháp thép, móng giàn và tuabin có thể nặng tới 2.500 tấn. Điều này đòi hỏi hệ thống cảng biển phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về độ sâu luồng hàng hải, tải trọng nền cảng, diện tích lắp ráp và khả năng tiếp nhận tàu chuyên dụng.

Theo tính toán, nền cảng và cầu bến phải chịu tải trọng từ 15-25 tấn/m2, trong khi diện tích lắp ráp điện gió ngoài khơi cần khoảng 30 ha cho mỗi GW công suất. Suất đầu tư hạ tầng thô cho bãi cảng có thể lên tới khoảng 1 tỷ Euro trên diện tích 100 ha. Đây là những yêu cầu đòi hỏi nguồn vốn rất lớn cùng sự tham gia của các mô hình hợp tác công - tư và các cơ chế hỗ trợ dài hạn.

Về định hướng không gian phát triển, hai cụm cảng công nghiệp năng lượng tái tạo trọng điểm được đề xuất gồm cụm phía Nam tại khu vực Vũng Tàu - Bình Thuận - Ninh Thuận và cụm phía Bắc tại Hải Phòng - Quảng Ninh.

Khu vực phía Nam có lợi thế về hạ tầng dầu khí, cảng nước sâu và kinh nghiệm cơ khí ngoài khơi, phù hợp phát triển chế tạo cấu kiện điện gió ngoài khơi và các dịch vụ vận hành, bảo dưỡng. Trong khi đó, khu vực phía Bắc có thế mạnh về công nghiệp thép, cơ khí chế tạo và hệ thống cảng biển, tạo điều kiện hình thành các tổ hợp công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn.

Tại hội thảo, các chuyên gia trong nước và quốc tế đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về phát triển các trung tâm năng lượng tái tạo. Để hình thành hệ sinh thái sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo trong nước, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của các cam kết chính sách dài hạn. Theo đó, cần xây dựng danh mục dự án ổn định trong thời gian từ 10-25 năm nhằm tạo niềm tin cho các nhà sản xuất thiết bị; thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển các khu năng lượng tái tạo tập trung; đồng thời triển khai chính sách nội địa hóa theo lộ trình phù hợp để khuyến khích đầu tư sản xuất trong nước.

Đại diện Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) cho biết Việt Nam đã có nền tảng đáng kể từ ngành dầu khí và công nghiệp biển như chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và nguồn nhân lực kỹ thuật. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước hình thành hệ sinh thái điện gió ngoài khơi trong nước.

Các chuyên gia đến từ Đức, Trung Quốc, Vương quốc Anh và Đan Mạch cũng giới thiệu nhiều mô hình thành công. Kinh nghiệm của Cuxhaven (Đức) cho thấy vai trò của đầu tư dài hạn và phát triển đồng bộ cảng biển, quỹ đất công nghiệp và logistics. Trong khi các cụm công nghiệp Dương Giang và Sán Đầu (Trung Quốc) minh chứng cho hiệu quả của mô hình tích hợp từ chế tạo, nghiên cứu phát triển, thử nghiệm đến đào tạo nhân lực và vận hành cảng biển.

Tại Vương quốc Anh, Grimsby và Humber nổi bật với giá trị kinh tế lâu dài từ hoạt động vận hành, bảo dưỡng điện gió ngoài khơi. Còn Esbjerg (Đan Mạch) là ví dụ điển hình về chuyển đổi hạ tầng cảng và năng lực dầu khí hiện hữu sang phục vụ ngành điện gió ngoài khơi.