Một doanh nghiệp công nghệ sạch tại Croatia đang biến những dung môi công nghiệp bị ô nhiễm, vốn được xem là chất thải nguy hại, thành nguyên liệu có thể quay trở lại dây chuyền sản xuất. Mô hình này cho thấy kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm chất thải mà còn mở ra một hướng tiết kiệm tài nguyên, chi phí và phát thải carbon cho doanh nghiệp…

Tại một nhà máy tái chế ở Ivanić-Grad, Croatia, ethanol, benzene, acetone và các loại dung môi dùng để pha loãng sơn được tiếp nhận từ nhiều ngành công nghiệp như bao bì thực phẩm, dược phẩm và ô tô. Sau quá trình xử lý, những dung môi chứa nhiều chất nguy hại này được làm sạch và đưa trở lại sản xuất, thay vì trở thành chất thải phải xử lý hoặc tiêu hủy.

Đây là cách Premifab, một doanh nghiệp công nghệ sạch của Croatia, đang xây dựng mô hình được mô tả là một quy trình “tuần hoàn thực sự”, trong đó chất thải của doanh nghiệp này trở thành nguồn nguyên liệu cho chính doanh nghiệp đó hoặc các doanh nghiệp khác.

BIẾN DUNG MÔI Ô NHIỄM THÀNH NGUYÊN LIỆU MỚI

Đeo khẩu trang bảo hộ, các công nhân tại nhà máy Premifab thực hiện quá trình tiếp nhận, phân tích và tái chế những loại dung môi đã qua sử dụng. Đây là những hóa chất có tính dễ cháy và chứa nhiều tạp chất, do đó toàn bộ quy trình đòi hỏi những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn.

Dung môi bị ô nhiễm trước hết được đưa vào hệ thống chưng cất. Tại đây, các thành phần được tách ra dựa trên những đặc tính khác nhau, qua đó loại bỏ phần lớn tạp chất và thu hồi dung môi sạch.

Đây là dung môi bị ô nhiễm mà chúng tôi lấy từ máy và đưa vào thiết bị chưng cất. Sau quá trình chưng cất, chúng tôi thu được dung môi sạch để tiếp tục đưa vào sản xuất.

Ông Mario Želježnjak Giám sát sản xuất tại Premifab

Phần còn lại của quá trình xử lý chủ yếu là nước, tạp chất và bùn thải. Tuy nhiên, ngay cả phần chất thải này cũng không nhất thiết phải trở thành một điểm cuối của quy trình.

Theo Premifab, bùn và các chất cặn có thể được đưa vào lò quay để đốt, tạo ra năng lượng cung cấp cho hoạt động của cơ sở tái chế. Phần còn lại sau quá trình đốt là tro, có thể tiếp tục được sử dụng làm vật liệu xây dựng.

Như vậy, thay vì tạo ra một dòng chất thải mới sau quá trình tái chế, doanh nghiệp tìm cách tận dụng cả những phần còn lại của quá trình xử lý. Đây chính là điểm khác biệt quan trọng của mô hình kinh tế tuần hoàn so với cách tiếp cận truyền thống, trong đó chất thải thường được xử lý ở cuối chuỗi sản xuất.

Premifab cho biết mỗi năm doanh nghiệp tái chế khoảng 3 triệu kg dung môi đã qua sử dụng, tương đương tỷ lệ thu hồi khoảng 90% đối với nguyên liệu bị ô nhiễm do khách hàng cung cấp.

Để đạt được tỷ lệ này, khâu kiểm soát chất lượng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trước khi tiến hành tái chế, các mẫu dung môi được đưa vào phòng thí nghiệm để phân tích. Các chuyên gia phải xác định liệu vật liệu có phù hợp với quá trình xử lý hay không, đồng thời tính toán nhiều yếu tố như nhiệt độ, áp suất, hiệu suất chưng cất và cân bằng năng lượng.

Có thể hiệu suất chưng cất quá thấp, khiến việc tái chế không khả thi cả về mặt vật liệu lẫn tài chính. Nếu còn lại quá nhiều cặn chưng cất mà chúng tôi không thể xử lý, chúng tôi sẽ lựa chọn không sử dụng loại vật liệu đó.

Bà Silvija Petković Giám đốc Kiểm soát chất lượng kiêm Quản lý phòng thí nghiệm của Premifab

Đặc tính dễ cháy của dung môi cũng khiến an toàn trở thành yêu cầu xuyên suốt quy trình.

Sau khi hoàn tất chưng cất, dung môi tiếp tục được kiểm tra chất lượng trước khi trả lại cho khách hàng. Nếu mẫu xuất hiện kết tủa hoặc không đáp ứng các thông số kỹ thuật, dung môi sẽ không được xuất xưởng mà phải tiếp tục xử lý. Chỉ những lô hàng đạt yêu cầu mới được đóng kín, niêm phong trong các container chuyên dụng và vận chuyển trở lại doanh nghiệp sử dụng.

TỪ CHẤT THẢI TRỞ LẠI DÂY CHUYỀN SẢN XUẤT

Điểm đáng chú ý trong mô hình của Premifab là dung môi sau khi được làm sạch không chỉ được bán cho một khách hàng mới mà có thể quay trở lại chính dây chuyền sản xuất đã tạo ra chất thải ban đầu.

Theo ông Igor Podravac, Giám đốc Phát triển kinh doanh của Premifab, công ty tiếp nhận dung môi từ các doanh nghiệp có yêu cầu cao trong nhiều lĩnh vực như dược phẩm, ô tô, sơn và bao bì thực phẩm.

Chúng tôi tiếp nhận vật liệu, phân tích, tinh chế và sau khi kiểm tra tất cả các thông số, chúng tôi đưa vật liệu đó trở lại chính dây chuyền sản xuất ban đầu, qua đó tạo ra một nền kinh tế tuần hoàn khép kín trong thực tế.

Ông Igor Podravac Giám đốc Phát triển kinh doanh của Premifab

Một trong những khách hàng của Premifab là Rotoplast, doanh nghiệp gia đình được thành lập từ năm 1975 và hiện có khoảng 260 nhân viên.

Mỗi năm, Rotoplast sản xuất khoảng 5.000 tấn bao bì và nhãn mác phục vụ các ngành thực phẩm, năng lượng và sản phẩm dành cho thú cưng. Trong quá trình in ấn, dung môi được sử dụng để hòa tan mực.

Thay vì phải xử lý lượng dung môi đã qua sử dụng như một loại chất thải, Rotoplast thu gom và vận chuyển chúng đến Premifab. Sau khi được làm sạch, dung môi được đưa trở lại doanh nghiệp và tiếp tục được sử dụng như một nguồn nguyên liệu.

“Điều quan trọng đối với chúng tôi là sản phẩm không chỉ đạt hiệu quả cao về mặt sản xuất mà còn phải bền vững về môi trường”, ông Antun Čengić, Giám đốc Sản xuất của Rotoplast, cho biết.

Theo ông, việc hợp tác với Premifab giúp Rotoplast thu gom chất thải an toàn, đưa đi xử lý và nhận lại dưới dạng một nguồn tài nguyên mới. Điều này không chỉ giảm lượng chất thải mà còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí sản xuất.

Từ góc độ doanh nghiệp, đây là một trong những lợi ích trực tiếp nhất của kinh tế tuần hoàn: giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu nguyên sinh đồng thời biến chi phí xử lý chất thải thành một phần của chuỗi giá trị mới.

Rotoplast cũng đang hướng tới việc sử dụng ngày càng nhiều vật liệu có khả năng tái chế.

“Có tới 80% vật liệu có thể được sử dụng theo cách này. Chúng tôi muốn chuyển sang các loại vật liệu đơn nhất và trong những năm tới sẽ loại bỏ hoàn toàn các vật liệu không thể tái chế”, Tổng giám đốc Blaženko Marić cho biết.

Mục tiêu này cho thấy quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn không chỉ nằm ở việc xử lý chất thải sau sản xuất mà cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, lựa chọn vật liệu và tổ chức chuỗi cung ứng.

GIẢM PHÁT THẢI, TĂNG GIÁ TRỊ KINH TẾ

Mô hình tái chế dung môi tại Croatia diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp châu Âu ngày càng chịu áp lực phải giảm tiêu thụ tài nguyên nguyên sinh, kiểm soát chất thải nguy hại và cắt giảm phát thải khí nhà kính.

Đối với các loại hóa chất công nghiệp, bài toán này đặc biệt phức tạp bởi không phải mọi loại dung môi đã qua sử dụng đều có thể tái chế. Tính chất hóa học, mức độ ô nhiễm, hiệu suất thu hồi và chi phí năng lượng đều quyết định khả năng tái chế về mặt kỹ thuật cũng như kinh tế.

Chính vì vậy, năng lực phân tích, phân loại và kiểm soát chất lượng là yếu tố quyết định để xây dựng một chuỗi tuần hoàn hiệu quả.

Premifab cho biết hoạt động của công ty tăng trưởng khoảng 20-25% mỗi năm kể từ khi bắt đầu vận hành vào tháng 12/2014. Doanh nghiệp cũng cho rằng dung môi thu hồi có thể tạo ra lượng phát thải CO₂ thấp hơn tới 10 lần so với sản xuất dung môi nguyên sinh.

Nếu những con số này được duy trì ở quy mô lớn, tác động của mô hình không chỉ nằm ở việc giảm lượng hóa chất nguy hại cần xử lý mà còn ở việc giảm nhu cầu khai thác và sản xuất nguyên liệu mới, qua đó giảm năng lượng tiêu thụ và phát thải trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Đáng chú ý, mô hình này cũng cho thấy kinh tế tuần hoàn có thể tạo ra giá trị kinh tế ngay từ những dòng chất thải mà trước đây doanh nghiệp phải trả chi phí để xử lý.

Với những ngành sử dụng lượng lớn hóa chất và dung môi như dược phẩm, sơn, ô tô, in ấn và bao bì, việc hình thành các chuỗi thu hồi và tái chế chuyên nghiệp có thể trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Câu chuyện từ Croatia vì thế không chỉ là câu chuyện về một nhà máy tái chế hóa chất. Nó cho thấy một hướng tiếp cận rộng hơn của kinh tế tuần hoàn: không coi chất thải là điểm kết thúc của quá trình sản xuất, mà tìm cách đưa chúng trở lại nền kinh tế dưới một hình thức có giá trị mới.