TP.HCM đề xuất di dời thêm 20.000 căn nhà ven sông, kênh rạch

Đây là một trong những chương trình hạ tầng - môi trường có quy mô lớn nhất của thành phố trong nhiều năm qua, gắn với mục tiêu chống ngập, cải thiện môi trường sống và tái cấu trúc không gian đô thị.

Thực hiện Chỉ thị số 45/CT-UBND ngày 05/5/2026 của Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh về khẩn trương tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách, trọng tâm, Sở Xây dựng TP.Hồ Chí Minh đã có Công văn khẩn số 17419/SXD-HTKT gửi các phường, xã, đặc khu yêu cầu rà soát, đề xuất danh mục dự án cải tạo, chỉnh trang và di dời thêm 20.000 căn nhà trên và ven sông, kênh rạch trên toàn địa bàn.

Chỉ thị số 45/CT-UBND yêu cầu khẩn trương rà soát, xây dựng lộ trình di dời nhà ven kênh rạch, đồng thời điều chỉnh chỉ tiêu di dời từ 20.000 lên 40.000 căn nhằm phục vụ mục tiêu chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường và hoàn thiện hạ tầng thoát nước.

Chỉ thị của Chủ tịch UBND Thành phố nhằm triển khai Kết luận số 18-KL/TW và Kết luận số 27-KL/TW, bảo đảm đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026. Trong đó có nội dung: Về thực hiện các ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Đẩy mạnh các giải pháp giảm ùn tắc giao thông, tổ chức lại giao thông, phát triển vận tải hành khách công cộng, thực hiện chính sách miễn phí xe buýt để giảm phương tiện cá nhân; xử lý các điểm ngập trọng điểm, hoàn thiện hệ thống thoát nước, kiểm soát triều; khẩn trương rà soát, xây dựng lộ trình di dời nhà trên và ven kênh rạch, điều chỉnh chỉ tiêu di dời từ 20.000 lên 40.000 căn, gắn với chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường.

Sở Xây dựng đã tổng hợp danh mục 349 tuyến sông, kênh, rạch cần tiếp tục thực hiện công tác di dời nhà ở trên và ven kênh rạch trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh trước khi sáp nhập hành chính. Các tuyến này trải rộng tại nhiều khu vực nội thành và vùng ven là nơi vẫn còn tồn tại dày đặc các cụm nhà ở tự phát ven kênh, ảnh hưởng lớn đến cảnh quan, môi trường và hệ thống tiêu thoát nước đô thị.

Danh sách rà soát bao gồm hàng loạt địa bàn như Tân Hưng, Tân Mỹ, Tân Thuận, Phú Thuận, Bình Tân, Tân Tạo, An Lạc, Bình Hưng Hòa, Đông Hưng Thuận, Trung Mỹ Tây, Thới An, An Phú Đông, Bình Trưng, Hiệp Bình, Tam Bình, Long Phước, Bình Chánh, Hưng Long, Nhà Bè, Hiệp Phước, Cần Giờ, Phú Hòa Đông, An Nhơn Tây…

Theo yêu cầu, các địa phương phải rà soát toàn bộ danh mục 349 tuyến kênh rạch, cập nhật phương án tuyến dự án trên hệ thống bản đồ số, đồng thời đề xuất danh mục dự án cải tạo, chỉnh trang và di dời nhà ở. Các đơn vị cũng phải lập dự kiến tổng mức đầu tư, chi phí bồi thường, tái định cư, chi phí xây lắp và sắp xếp dự án theo thứ tự ưu tiên đầu tư.

Chương trình lần này không chỉ hướng đến xử lý các khu nhà ven kênh xuống cấp mà còn gắn với mục tiêu tái cấu trúc không gian đô thị. Trong nhiều năm qua, tình trạng nhà ở lấn chiếm ven sông, kênh rạch đã trở thành một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và cản trở khả năng tiêu thoát nước của thành phố.

TP.Hồ Chí Minh từng có hàng chục ngàn căn nhà lấn chiếm ven sông, kênh rạch, tập trung nhiều tại khu vực phía nam và phía tây đô thị. Không ít tuyến kênh bị thu hẹp dòng chảy do nhà ở xây dựng tự phát kéo dài nhiều năm, làm gia tăng nguy cơ ngập úng mỗi khi mưa lớn hoặc triều cường. Trong giai đoạn trước, Thành phố đã triển khai nhiều dự án chỉnh trang lớn như cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, rạch Xuyên Tâm, kênh Đôi… Hàng chục ngàn hộ dân đã được di dời để phục vụ cải tạo môi trường và phát triển hạ tầng qua các dự án này.

Riêng dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm có tổng vốn đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng gồm chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư cho hàng ngàn hộ dân. Dự án bờ bắc rạch Kênh Đôi cũng có tổng mức đầu tư hàng ngàn tỷ đồng với quy mô di dời lớn dọc tuyến kênh.

Do áp lực nguồn vốn trong việc di dời là rất lớn, Sở Xây dựng yêu cầu các địa phương liên quan rà soát các cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược theo Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 98/2023/QH15 để đề xuất nguồn vốn thực hiện dự án. Đây là hướng đi nhằm mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa cho các chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn.

Hiện nay, nhiều khu vực vẫn tồn tại các cụm nhà tạm với điều kiện sinh hoạt chật hẹp, thiếu an toàn, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các dự án còn góp phần mở rộng hành lang thoát nước, tăng khả năng chống ngập và tạo thêm không gian công cộng ven sông.

Trên cơ sở rà soát và đề xuất của địa phương, Sở Xây dựng sẽ tổng hợp, tham mưu UBND TP.Hồ Chí Minh xây dựng danh mục ưu tiên đầu tư và lộ trình triển khai cho giai đoạn tiếp theo của chương trình chỉnh trang đô thị.