Theo bản thông tin tóm tắt do Nhà Trắng công bố ngày Chủ nhật (17/5) về cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài 2 ngày của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, phía Trung Quốc cam kết mua ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm từ nay đến hết năm 2028.
GỠ NÚT THẮT CHO NÔNG SẢN MỸ
Thông tin này được đưa ra một ngày sau khi Bộ Thương mại
Trung Quốc công bố bản tường thuật riêng về cuộc gặp. Phía Trung Quốc cho biết
hai nước sẽ triển khai một loạt biện pháp, trong đó có việc cùng giảm thuế quan
đối với một số sản phẩm.
Tuy nhiên, Bắc Kinh không nêu chi tiết và cho biết các
nhóm đàm phán của hai bên vẫn đang tiếp tục thảo luận. Trong khi đó, bản thông
tin tóm tắt của Nhà Trắng không đề cập tới vấn đề thuế quan.
Trước đó, ông Trump nói rằng thuế quan không phải là nội
dung được thảo luận trong các cuộc gặp với nhà lãnh đạo Trung Quốc.
“Chúng tôi không thảo luận về thuế quan. Trung Quốc vẫn đang
chịu các mức thuế quan cao, nhưng chúng tôi không bàn đến vấn đề này”, ông
Trump nói với báo giới hôm thứ Sáu (15/5) trên chuyên cơ Không lực Một khi trở
về Mỹ sau chuyến thăm Trung Quốc.
Theo Nhà Trắng, cam kết mua 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm của
Trung Quốc không bao gồm các thỏa thuận mua đậu tương đã đạt được vào mùa thu
năm ngoái. Sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Hàn Quốc vào tháng
10/2025, Bắc Kinh đã hoàn tất cam kết ban đầu là mua 12 triệu tấn đậu tương Mỹ.
Khi đó, Washington cho biết Trung Quốc sẽ tiếp tục mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ
mỗi năm trong 3 năm.
Tuy nhiên, các nỗ lực trước đây của ông Trump nhằm thúc đẩy
Trung Quốc tăng mua hàng hóa Mỹ đều không đạt kỳ vọng. Điều này khiến giới quan
sát đặt câu hỏi liệu các cam kết mới có được thực hiện đầy đủ hay không.
Trong thỏa thuận do ông Trump thúc đẩy năm 2020 trong nhiệm
kỳ đầu tiên của ông, Trung Quốc từng cam kết mua thêm 200 tỷ USD nông sản, năng
lượng và hàng công nghiệp của Mỹ trong 2 năm. Tuy nhiên, Bắc Kinh sau đó không
hoàn thành mục tiêu này. Đại dịch Covid-19 khiến việc thực hiện thỏa thuận gặp
khó khăn, nhưng các ý kiến chỉ trích cho rằng ngay từ đầu, các mục tiêu mua
hàng đã thiếu thực tế.
Gần đây, sau khi hoàn tất khối lượng mua ban đầu từ Mỹ theo
thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được năm ngoái với Washington, Trung Quốc
đã chuyển sang mua đậu tương từ Brazil, nơi có giá cạnh tranh hơn.
Thông tin mới từ Nhà Trắng có thể phần nào trấn an nông dân
Mỹ, nhất là khi họ đang chờ thêm chi tiết sau cuộc gặp thượng đỉnh. Tuy nhiên,
quy mô cam kết này có thể vẫn chưa đủ lớn để đáp ứng kỳ vọng của những nông dân
đang tìm cách vượt qua giai đoạn kinh tế khó khăn hiện nay.
Nhiều năm qua, nông dân Mỹ gặp nhiều khó khăn khi giá nông sản
duy trì ở mức tương đối thấp, trong khi chi phí sản xuất vẫn cao. Áp lực này tiếp
tục gia tăng do các căng thẳng địa chính trị, bao gồm chính sách thuế quan của
ông Trump, và gần đây nhất là chi phí phân bón tăng mạnh do chiến sự Iran.
“Nhìn lại các giai đoạn trước có thể thấy cam kết của Trung Quốc về
việc mua 17 tỷ USD nông sản ngoài đậu tương sẽ giúp kim ngạch xuất khẩu nông sản
của Mỹ trở lại mức bằng hoặc gần bằng giai đoạn sau thỏa thuận Giai đoạn 1”, bà
Susan Stroud, nhà phân tích tại công ty phân tích nông nghiệp No Bull Ag, nhận
định. Bà nhắc tới thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 mà Mỹ và Trung Quốc đạt được
trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.
Theo bà Stroud, con số này có thể giúp thị trường bớt
lo ngại, sau khi giới giao dịch thất vọng vì các cuộc gặp tuần trước không đưa
ra cam kết mua hàng cụ thể.
“Thị trường đang rất cần những tín hiệu nào cho thấy Trung
Quốc có thể quay lại mua thêm nông sản Mỹ - từ ngô, cao lương, bông, thịt bò
cho tới đậu tương”, bà Stroud nhận xét với hãng tin Bloomberg.
Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn đối với nông sản Mỹ.
Theo dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), kim ngạch xuất khẩu nông sản của Mỹ
sang Trung Quốc đạt 24 tỷ USD trong năm 2024, gồm 12 tỷ USD đậu tương, 1,4 tỷ
USD bông và 1,2 tỷ USD cao lương. Tuy nhiên, sau khi tranh chấp thương mại leo
thang, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Mỹ sang Trung Quốc giảm còn 8,3 tỷ
USD trong năm 2025.
NHỮNG TÍN HIỆU TÍCH CỰC
Chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump là chuyến thăm Trung Quốc
đầu tiên của một tổng thống Mỹ trong gần 10 năm. Sau cuộc gặp, cả ông Trump và
ông Tập đều phát tín hiệu tích cực về quan hệ Mỹ - Trung.
Sau cuộc gặp thượng đỉnh, Trung Quốc đã cho phép hơn 400 cơ
sở thịt bò Mỹ tiếp tục xuất khẩu sang thị trường nước này bằng cách gia hạn giấy
đăng ký đã hết hạn. Bắc Kinh cũng sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý Mỹ để
khôi phục nhập khẩu thịt gia cầm từ Mỹ.
Trước đó, khi căng thẳng thương mại leo thang và hai nước
nâng thuế quan đối với hàng hóa của nhau lên mức 3 chữ số, Bắc Kinh đã không
gia hạn giấy phép cho các nhà xuất khẩu thịt Mỹ.
Theo thông cáo của Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Bảy
(16/5), kết quả này cho thấy hai nước “có thể tìm ra giải pháp cho các vấn đề
thông qua đối thoại và hợp tác”.
Về phía Mỹ, Washington cho biết Trung Quốc cũng sẽ xử lý các quan
ngại của Mỹ về tình trạng thiếu nguồn cung và các hạn chế xuất khẩu liên quan đến
đất hiếm cũng như các khoáng sản quan trọng khác gồm yttrium, scandium,
neodymium và indium.
Trong bản thông tin tóm tắt, Nhà Trắng cũng đề cập tới việc
Trung Quốc cam kết mua 200 máy bay Boeing.
Dù Nhà Trắng khẳng định ông Trump đã đạt được “các thỏa thuận
lịch sử”, ông Christopher Johnson, cựu chuyên gia phân tích hàng đầu về Trung
Quốc của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), cho rằng các chi tiết trong từng
nhóm cam kết mua hàng cho thấy kết quả thực tế khiêm tốn hơn nhiều.
“Thỏa thuận mua máy bay Boeing thấp hơn kỳ vọng ban đầu hàng
trăm chiếc, các cam kết mua nông sản chỉ mang tính bổ sung và chưa được xác định
rõ, trong khi các thỏa thuận bán năng lượng từng được các quan chức cấp cao
trong chính quyền Mỹ nhấn mạnh lại không được đề cập”, ông Johnson, hiện đứng đầu
công ty tư vấn China Strategies Group, nhận xét với tờ báo Financial Times.
Trong bản tóm tắt, Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo
đã nhất trí thành lập một hội đồng thương mại. Đây là một trong các biện pháp
nhằm thúc đẩy “ổn định chiến lược” trong quan hệ Mỹ - Trung.
“Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập nhất trí rằng Mỹ và Trung
Quốc cần xây dựng quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng, dựa trên công
bằng và có đi có lại. Hai nhà lãnh đạo cũng đã đạt đồng thuận về nhiều vấn đề,
qua đó giúp củng cố ổn định và niềm tin của doanh nghiệp cũng như người tiêu
dùng trên toàn cầu”, Nhà Trắng cho biết trong bản tóm tắt.
Ngoài ra, hai nhà lãnh đạo cũng “nhất trí quan điểm rằng
Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân, kêu gọi mở lại eo biển Hormuz và cho rằng
không quốc gia hay tổ chức nào được phép thu phí đối với các tàu thuyền đi qua
eo biển này”. Hai nhà lãnh đạo cũng “xác nhận mục tiêu chung là phi hạt nhân
hóa tại Triều Tiên”.
Trên chuyến bay trở về Mỹ từ Trung Quốc, ông Trump cho biết
ông đã thảo luận với ông Tập về việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với các công ty dầu mỏ Trung
Quốc mua dầu của Iran.
Nhà Trắng cho biết ông Tập dự kiến thăm Mỹ vào mùa thu năm nay theo lời mời của ông Trump.
