Trong bối cảnh gà công nghiệp phải cạnh tranh khốc liệt với các sản phẩm gà trên thế giới, nhiều nông hộ và doanh nghiệp đang chuyển hướng sang gà ta, gà lông màu bản địa. Mô hình chăn nuôi liên kết, ứng dụng công nghệ hiện đại giúp giảm rủi ro, nâng cao hiệu quả, đồng thời mở ra tiềm năng phát triển sản phẩm gà bản địa phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu...

Đến thăm trang trại gà ta của ông Nguyễn Mạnh Hải tại thôn Yên Thịnh, xã Bất Bạt (Hà Nội), chúng tôi ấn tượng bởi tư duy làm kinh tế của người chủ sinh năm 1969 này. Trước khi bén duyên với nghề nuôi gà, ông Hải từng trải qua 15 công việc khác nhau, từ buôn bán, làm mộc đến chăn nuôi nhỏ lẻ. Chính sự bươn chải ấy đã giúp ông tích lũy vốn sống dồi dào và rèn luyện một bản lĩnh thị trường nhạy bén.

ÔNG CHỦ TRANG TRẠI GÀ TIỀN TỶ DƯỚI CHÂN NÚI BA VÌ

Những năm đầu thập niên 2000, Công ty Japfa Comfeed Việt Nam bắt đầu liên kết với nông dân thiết lập mô hình chăn nuôi gà gia công tại huyện Ba Vì (cũ). Năm 2006, ông Hải quyết định đầu tư xây dựng trang trại chăn nuôi gà gia công. Thời điểm đó, gia đình phải dồn toàn bộ vốn tích lũy và vay mượn thêm để xây dựng chuồng trại.

Đầu tư thấy hiệu quả, tích luỹ tiền lãi, ông tiếp tục xây dựng thêm các chuồng trại mới và liên tục mở rộng quy mô. Đến nay, tổng diện tích trang trại của gia đình đạt 26.800 m2 với 3 khu chuồng nuôi khép kín, quy mô khoảng 25.500 con gà mỗi lứa.

Một trong những yếu tố giúp ông Hải thành công là mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Ngay từ những năm đầu, ông đã đầu tư chuồng kín, hệ thống làm mát và cấp nước tự động. Đến năm 2015, ông tiếp tục lắp đặt hệ thống máng ăn tự động kết nối trực tiếp từ silo chứa thức ăn đến chuồng nuôi.

Nhờ tự động hóa, nhu cầu lao động giảm đáng kể. Nếu trước đây mỗi chuồng cần 2 lao động chăm sóc thì hiện nay toàn bộ 3 trang trại chỉ cần 3 người vận hành. Hệ thống camera giám sát được lắp đặt đồng bộ giúp theo dõi toàn bộ hoạt động trong trang trại. Bên cạnh đó, việc sử dụng men vi sinh định kỳ giúp giảm mùi hôi, cải thiện môi trường chăn nuôi và hạn chế phát thải.

Trải qua 14 năm nuôi gà công nghiệp, mặc dù nuôi gia công không phải lo đầu ra hay giá cả, bởi những yếu tố này đều do Công ty Japfa đảm nhận, nhưng hình thức nuôi gà lông trắng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi giống gà này nhạy cảm với thời tiết và sự cố kỹ thuật.

“Nuôi gà công nghiệp lông trắng, nếu mất điện chỉ một giờ đồng hồ là gà có thể chết hàng loạt; nếu mưa gây ngập chuồng thì chỉ sau một ngày gà cũng có thể chết”, ông Hải chia sẻ.

Từ năm 2019, trang trại của ông Hải được Công ty Japfa chuyển sang nuôi gà Mía -  giống gà ta truyền thống lâu đời ở Ba Vì, vốn nổi tiếng với chất lượng thịt thơm ngon.

Theo ông Hải, gà Mía có thời gian nuôi dài hơn nhưng sức đề kháng tốt, khả năng chịu nhiệt cao và ít rủi ro hơn khi xảy ra sự cố mất điện hoặc thời tiết cực đoan. Khi mất điện, chỉ cần mở cửa chuồng để thông thoáng, gà vẫn có thể sống trong vài giờ. Gà Mía cũng có khả năng kháng bệnh tốt hơn gà công nghiệp; nếu thực hiện đúng quy trình phòng bệnh, tỷ lệ hao hụt sẽ rất thấp.

Nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, tỷ lệ chết của đàn gà chỉ dao động từ 3,8-4,2%, thấp hơn mức quy định 5% của doanh nghiệp liên kết. Hiện mỗi năm trang trại của tôi nuôi khoảng 2,5 lứa gà. Trọng lượng xuất chuồng bình quân đạt 2,75-2,8 kg/con. Mỗi lứa xuất bán từ 65-70 tấn gà thịt. Với mức tiền công chăn nuôi khoảng 8.000-9.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí điện nước và nhân công, lợi nhuận ròng của trang trại đạt khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm.

Ông Nguyễn Mạnh Hải, Chủ trang trại chăn nuôi gà ở thôn Yên Thịnh, xã Bất Bạt, thành phố Hà Nội.

Hiện quy mô chăn nuôi gà Mía của gia đình đạt 25.500 con mỗi lứa. Để đạt hiệu quả cao, ông luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Từ khâu úm gà con, điều chỉnh nhiệt độ, quản lý ánh sáng theo từng giai đoạn phát triển đến bố trí hệ thống máng ăn, máng uống đều được thực hiện khoa học. Đàn gà cũng được tiêm phòng đầy đủ theo lịch vắc xin.

Ngoài nguồn thu từ chăn nuôi, gia đình ông còn tận dụng phân gà làm sản phẩm thương mại. Nhờ xử lý nền chuồng bằng men vi sinh, phân gà sau mỗi lứa nuôi khô, tơi xốp và được các thương lái thu mua để phục vụ sản xuất nông nghiệp. Mỗi lứa, trang trại thu được khoảng 1.000-1.100 bao phân gà. Với giá bán khoảng 25.000 đồng mỗi bao, nguồn phụ phẩm này mang về thêm 70-80 triệu đồng mỗi năm, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm áp lực xử lý chất thải.

GÀ TA BẢN ĐỊA MỞ HƯỚNG ĐI MỚI CHO CHĂN NUÔI QUY MÔ LỚN

Bà Phạm Thị Thanh Bình, Giám đốc sản xuất gà màu thương phẩm Công ty TNHH Japfa Comfeed Việt Nam, cho biết sau hơn 20 năm phát triển chăn nuôi gà công nghiệp lông trắng tại Việt Nam, từ năm 2019 doanh nghiệp bắt đầu đẩy mạnh mô hình chăn nuôi gà ta, gà lông màu liên kết với nông hộ.

Năm 2025, tổng đàn gà ta, gà lông màu trong hệ thống chăn nuôi gia công của Japfa đạt khoảng 40 triệu con và dự kiến tăng lên 50 triệu con trong năm 2026. Doanh nghiệp hiện chi trả khoảng 544 tỷ đồng tiền công chăn nuôi mỗi năm cho các hộ liên kết, tương đương khoảng 45 tỷ đồng mỗi tháng.

Theo bà Bình, mô hình liên kết giúp người dân không phải đầu tư con giống, thức ăn hay thuốc thú y, đồng thời được doanh nghiệp bao tiêu đầu ra. Nhờ đó, nhiều hộ chăn nuôi có thêm nguồn thu nhập ổn định bên cạnh các hoạt động sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Hiện mạng lưới chăn nuôi gà ta của Japfa đã có mặt tại 34 tỉnh, thành phố, hợp tác với gần 700 hộ chăn nuôi và hơn 1.000 nhà gà trên cả nước. Mô hình này có thể áp dụng linh hoạt từ chuồng hở đến chuồng kín, tạo điều kiện cho nhiều nông hộ tham gia chuỗi sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Tuy nhiên, những bước tiến này diễn ra trong bối cảnh thị trường chăn nuôi gia cầm đang đối mặt nhiều khó khăn. Từ đầu năm 2026 đến nay, giá gà công nghiệp lông trắng tại nhiều địa phương chỉ ở mức 25.000-27.000 đồng/kg, tiệm cận giá thành sản xuất. Giá trứng gia cầm có thời điểm giảm xuống chỉ còn 1.100-1.200 đồng/quả, thấp hơn đáng kể so với giá thành sản xuất.

Lý giải nguyên nhân, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam, cho biết chủ yếu là do nguồn cung vượt cầu. Vì vậy, để giải quyết tình trạng này, trước mắt cần kiểm soát quy mô đàn, tránh tăng sản lượng trong giai đoạn thị trường dư cung, đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng xuất khẩu.

Đặc biệt, ngành chăn nuôi cần chuyển hướng mạnh hơn sang các giống gà ta, gà lông màu bản địa. Đây là phân khúc có lợi thế riêng của Việt Nam nhờ chất lượng thịt thơm ngon, ít chịu áp lực cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm gà công nghiệp trên thị trường thế giới.

Xu hướng này đang được nhiều doanh nghiệp lớn theo đuổi. Bên cạnh Japfa với các dòng gà Mía và gà chọi lai, nhiều doanh nghiệp lớn đang đẩy mạnh phát triển gà ta, gà lông màu bản địa. Điển hình như Dabaco phát triển các giống gà 9 cựa, J-Dabaco, Nòi chân vàng, Nòi ô tía, Tân Hồ. Công ty GREENFEED phát triển Gà nòi lai chân chì GF202. Trong khi đó, Công ty Minh Dư chuyên sản xuất, cung ứng giống gà ta, gà lông màu, ứng dụng công nghệ tự động hóa và an toàn sinh học. Việc đầu tư phát triển các giống gà lông màu, gà bản địa chất lượng cao nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu trong tương lai.