Sự dịch chuyển chiến lược của các quỹ đầu tư xanh từ cấp quốc gia xuống địa phương đang tạo ra những mô hình hợp tác công - tư đa dạng và sáng tạo tại Trung Quốc. Trong đó, điểm nhấn then chốt là chính sách mới đây đã tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy địa phương hóa và định hướng đầu tư theo hiệu quả môi trường thực tế…

Trung Quốc đã đặt mục tiêu đạt đỉnh carbon vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060, đòi hỏi một dòng vốn khổng lồ ước tính lên tới hàng nghìn tỷ nhân dân tệ cho các dự án xanh.

Tuy nhiên, các quỹ cấp quốc gia như Quỹ Phát triển Xanh Quốc gia (88,5 tỷ NDT) không thể bao phủ toàn bộ nhu cầu đa dạng tại từng địa phương. Điều này thúc đẩy xu hướng địa phương hóa quỹ xanh, các tỉnh, thành phố chủ động thiết lập quỹ riêng, phù hợp với đặc thù kinh tế và sinh thái của mình.

Đặc biệt, từ tháng 1/2026, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) ban hành "Quy định Quản lý Đánh giá Định hướng Đầu tư của Quỹ Đầu tư Chính phủ", lần đầu tiên đưa chỉ tiêu "tỷ lệ giảm phát thải carbon" vào hệ thống đánh giá quỹ đầu tư. Điều này tạo ra một cuộc cách mạng trong tư duy đầu tư: từ khuyến khích "xanh" đơn thuần sang đánh giá "hiệu quả xanh" cụ thể, định hình lại toàn bộ chiến lược của các quỹ địa phương.

MÔ HÌNH ‘HỖN HỢP TÀI CHÍNH QUỐC TẾ’, HUY ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC CHO DỰ ÁN XANH

Quỹ Phát triển Xanh tỉnh Sơn Đông là quỹ đầu tư cổ phần đầu tiên tại Trung Quốc sử dụng vốn vay ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế. Khởi động từ năm 2019, quỹ có nguồn vốn khởi tạo 400 triệu USD, đến từ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB 100 triệu USD), Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW 100 triệu EUR), Cơ quan Phát triển Pháp (AFD 70 triệu EUR) và Quỹ Khí hậu Xanh toàn cầu (GCF 100 triệu USD), theo thông tin trên website ADB.

Mục tiêu đòn bẩy của quỹ rất tham vọng từ 400 triệu USD ban đầu được kỳ vọng huy động thêm 360 triệu USD từ nguồn công và 740 triệu USD từ nhà đầu tư tư nhân, sau đó tiếp tục đòn bẩy lên khoảng 7,5 tỷ USD, đạt tỷ lệ 1:5 (cứ 1 đồng vốn chủ sở hữu có thể huy động được 5 đồng vốn đầu tư vào dự án khí hậu).

Điểm khác biệt của Sơn Đông là hệ thống đánh giá khép kín, tích hợp tiêu chuẩn quốc tế và thực tiễn địa phương. Quỹ áp dụng Hệ thống Quản lý Môi trường - Xã hội (ESMS) của ADB kết hợp với 6 tiêu chuẩn hiệu quả khí hậu của GCF.

Quá trình thẩm định dự án được thực hiện qua thang điểm 6 chiều, bao gồm: tác động khí hậu, chuyển đổi mô hình, phát triển bền vững, nhu cầu bên nhận, phù hợp chính sách và hiệu quả chi phí. Dự án được phân hạng thành "Tốt", "Xuất sắc" hoặc "Đột phá". Quỹ còn sử dụng Công cụ Dấu chân Carbon của AFD để giám sát giảm phát thải trong suốt vòng đời dự án.

Tính đến thời điểm hiện tại, Sơn Đông đã huy động thêm 130 triệu USD từ các nhà đầu tư tư nhân lớn như Haier Group và CATL- những tên tuổi hàng đầu trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng của Trung Quốc.

Quỹ đã đầu tư 80 triệu USD vào 2 công ty hoạt động trong lĩnh vực logistics xanh và trạm sạc xe điện, dự kiến sẽ giúp giảm 400.000 tấn CO2 mỗi năm. Quỹ xác định mục tiêu dài hạn đến năm 2027 giảm 3,75 triệu tấn CO2 mỗi năm và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu cho hơn 3 triệu người dân.

MÔ HÌNH CÁC QUỸ CHUYÊN NGÀNH ĐỊA PHƯƠNG

Bên cạnh mô hình hỗn hợp tài chính quốc tế, một xu hướng mới nổi là sự tham gia chủ động của khu vực tư nhân vào cấu trúc quỹ xanh. Ngày 24/6/2026, "Quỹ Kiến tạo Hệ sinh thái Sản xuất Xanh Trung Quốc" đã chính thức bước vào giai đoạn vận hành thực chất, với sự tham gia của các tập đoàn công nghệ và sản xuất hàng đầu như Lenovo, BYD, Haier, Xiaomi và Tập đoàn CRRC, theo Trung Hoa Nhật Báo.

Quỹ định vị là quỹ "hệ sinh thái" với 5 trụ cột: công nghệ, tiêu chuẩn, vốn, nguồn lực và hợp tác vùng. Điểm đặc biệt là quỹ xây dựng mô hình phân tầng đầu tư 3 cấp "Dẫn dắt - Công nhận - Công bố" để phân bổ vốn chính xác theo từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

Về cơ cấu tổ chức, quỹ do nền tảng Đầu tư Phương Đông thuộc Quỹ Đầu tư Công nghiệp Quốc phòng - Dân sự Trung Quốc dẫn dắt về vốn, kết hợp với Viện Năng lượng sinh học Thanh Đảo (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) về công nghệ. Sự kết hợp này tạo ra "vòng khép kín tài chính" cho sản xuất xanh quy mô lớn, từ công nghệ, tiêu chuẩn, đến vốn và thị trường. Đây là mô hình "hợp tác chiến lược giữa tư nhân và nghiên cứu công", khác biệt với mô hình truyền thống vốn chỉ có sự tham gia của nhà nước hoặc tổ chức quốc tế.

Song song với mô hình quỹ cộng đồng ngành, các quỹ chuyên ngành địa phương cũng đang phát triển mạnh mẽ. Tháng 4/2026, Quỹ Đầu tư Công nghiệp Vật liệu mới Pin xanh Đông Dinh được thành lập với quy mô 12,024 tỷ NDT, tập trung vào chuỗi giá trị pin xe điện và năng lượng tái tạo, theo PE Daily.

Cấu trúc vốn của quỹ mang tính đa tầng, với hơn 80% vốn đến từ các tập đoàn nhà nước địa phương, phần còn lại từ vốn tư nhân và công ty quản lý quỹ. Khác với các quỹ đầu tư dàn trải, Đông Dinh hướng đến "xây dựng hệ sinh thái pin lithium hoàn chỉnh" tại địa phương, gắn với chiến lược phát triển năng lượng mới và góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn của tỉnh Sơn Đông.

Một ví dụ điển hình khác là Quỹ do tỉnh Quảng Đông và Tập đoàn Đầu tư Hằng Kiện (doanh nghiệp nhà nước cấp tỉnh) đồng sáng lập được thành lập tháng 1/2026 tại tỉnh Quảng Đông. Đây là quỹ đầu tư chính quyền cấp tỉnh đầu tiên tại Trung Quốc tập trung vào lĩnh vực lâm nghiệp, với quy mô 20,01 tỷ NDT, theo website của Ủy ban Quản lý Tài sản Nhà nước tỉnh Quảng Đông.

Quỹ áp dụng mô hình "đầu tư trực tiếp + đầu tư quỹ con" với 3 lĩnh vực ưu tiên gồm: phục hồi sinh thái gia tăng hấp thụ carbon, hỗ trợ phát triển carbon rừng và cơ sở hạ tầng sinh thái; công nghiệp lâm nghiệp đặc sắc, hỗ trợ các huyện và lâm trường nhà nước khai thác tài nguyên rừng, thúc đẩy chuyển giao công nghệ; tích hợp lâm nghiệp - văn hóa - du lịch, phát triển các dự án du lịch sinh thái tạo hiệu ứng lan tỏa.

Quỹ được kỳ vọng là mô hình "thí điểm về cơ chế đầu tư lâm nghiệp có thể nhân rộng toàn quốc", giải quyết bài toán "chuyển đổi giá trị sinh thái thành giá trị kinh tế".

ĐỘNG LỰC CỐT LÕI: CHÍNH SÁCH ĐÁNH GIÁ CHỈ TIÊU CARBON TỪ TRUNG ƯƠNG

Sự bùng nổ của các quỹ địa phương nửa đầu 2026 bắt nguồn từ cú hích chính sách mang tính hệ thống của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia, lần đầu đưa "tỷ lệ giảm phát thải carbon" thành chỉ tiêu cứng trong thang điểm đánh giá "hỗ trợ phát triển xanh" đối với mọi quỹ đầu tư công.

Theo đó, thang điểm được quy định rõ: dự án giảm phát thải ≥5%/năm đạt 3 điểm tối đa; giảm dưới 5% thì điểm được tính theo tỷ lệ (3 × tỷ lệ thực tế / 5%); nếu phát thải tăng thay vì giảm sẽ nhận 0 điểm.

Cú hích từ các chính sách đã tạo tác động lan tỏa trên nhiều cấp độ. Thứ nhất, quy định này buộc các quỹ địa phương "xanh hóa" chiến lược đầu tư thực chất vì điểm cao giúp họ được ưu tiên hợp tác với quỹ quốc gia và tổ chức tài chính, mở ra cơ hội huy động vốn.

Thứ hai, quy định cũng thúc đẩy hoàn thiện hệ thống đo lường carbon địa phương, những quỹ như Sơn Đông vốn có sẵn hệ thống đánh giá quốc tế nhanh chóng được hưởng lợi.

Thứ ba, chính sách này còn tạo hiệu ứng dây chuyền trên thị trường tài chính: ngân hàng, bảo hiểm, quỹ tư nhân khi hợp tác với quỹ chính phủ cũng phải điều chỉnh tiêu chuẩn. Điều này giải thích vì sao chỉ trong 6 tháng đầu 2026, hàng loạt quỹ địa phương mới ra đời và quỹ hiện có đẩy mạnh đầu tư công nghệ xanh, tạo làn sóng chuyển đổi chưa từng có.

Từ phân tích thực tế mô hình quỹ xanh ở Trung Quốc đã cho thấy một số hàm ý chiến lược. Trước hết, cơ chế "lai ghép" là chìa khóa thành công: các mô hình hiệu quả đều kết hợp hài hòa vốn nhà nước (định hướng chiến lược), vốn tư nhân/quốc tế (kỹ thuật và kết nối thị trường), cùng cơ chế đánh giá minh bạch.

Điểm quan trọng là chính sách Trung ương đóng vai trò "bệ phóng" không thể thiếu, vì điểm đánh giá ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn Trung ương.

Đáng chú ý, mặc dù địa phương hóa quỹ không có nghĩa cô lập. Tỉnh Sơn Đông kết nối thị trường vốn toàn cầu, vai trò tư nhân và lợi thế vùng miền được tận dụng. Ngoài ra, các quỹ địa phương đang mở rộng đầu tư ra ngoài năng lượng tái tạo truyền thống sang lâm nghiệp, vật liệu mới và các ngành phi truyền thống, tạo bức tranh đa chiều về phát triển bền vững.