Tương lai nào cho thực phẩm chế biến sẵn tại Trung Quốc?

Trước thềm Quốc khánh Trung Quốc một tuần, một trận khẩu chiến đã xảy ra giữa một KOL nổi tiếng và một trong những chuỗi nhà hàng nổi tiếng nhất Trung Quốc, xoay quanh thực phẩm chế biến sẵn. Vụ việc bắt đầu khi người có ảnh hưởng trên mạng xã hội là anh Luo Yonghao (La Vĩnh Hạo) đã "bóc phốt" chuỗi nhà hàng Tây Bối (Xibei).

KOL và cũng là một doanh nhân này đã phát hiện nhiều món ăn được quảng bá là “tươi” nhưng thực chất làm từ nguyên liệu đông lạnh có hạn sử dụng tới 18 tháng. Ban đầu, chuỗi nhà hàng phủ nhận, nhưng sau đó đã phải công khai xin lỗi và hứa thay đổi quy trình, tăng chế biến tại chỗ. Vụ việc dấy lên tranh luận về định nghĩa mơ hồ của “thực phẩm chế biến sẵn”, theo Sixth Tone.

Dù gần một tháng đã trôi qua nhưng công chúng Trung Quốc vẫn chưa thôi bàn luận. Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự quan tâm của hàng triệu người dùng mạng và các doanh nghiệp lớn trong ngành. Theo QQ, những diễn biến căng thẳng cùng thiệt hại kinh tế nặng nề đã đặt ra bài toán về tương lai của cả ngành thực phẩm Trung Quốc.

Theo chia sẻ từ ông Giả Quốc Long (Jia Guolong), nhà sáng lập chuỗi nhà hàng Tây Bối, chỉ trong ngày 10/9 và 11/9, doanh thu hàng ngày của hệ thống các cửa hàng đã giảm tới 70%. 

KOL La Vĩnh Hạo đã sử dụng nền tảng của mình để kêu gọi bắt buộc dán nhãn thực đơn cho các món ăn không được chế biến theo yêu cầu, thu hút hàng triệu bình luận về tính minh bạch thực phẩm tại các nhà hàng trên cả nước.

Các doanh nghiệp F&B Trung Quốc từ đó lo ngại rằng cuộc tranh cãi này sẽ làm giảm biên lợi nhuận vốn đã eo hẹp của họ và làm giảm lượng khách hàng trong thời điểm bận rộn nhất trong năm. Các cửa hàng tại các thành phố lớn hiện đã bị ảnh hưởng nặng nề, nhiều nơi rơi vào cảnh đìu hiu, khách hàng vắng bóng vì mất lòng tin do những thông tin tiêu cực lan truyền trên mạng xã hội.

Tờ Nhân Dân Nhật Báo trên Weibo đăng bài "Nhận định từ người dân" cho rằng thách thức thật sự của thực phẩm chế biến sẵn không nằm ở kỹ thuật, mà là làm sao xây dựng được sự tin tưởng của người tiêu dùng.

Tờ Tân Hoa xã cũng có bình luận mang tựa đề "Không ngại dùng đồ chế biến sẵn, chỉ sợ bạn không nói cho tôi biết", nhấn mạnh rằng đằng sau các cuộc tranh luận là nỗi lo của người tiêu dùng về quyền được biết và mong muốn nâng cao chất lượng món ăn. 

Khác với phương Tây, nơi pizza đông lạnh hay dùng đồ hộp trong nhà hàng là bình thường, người Trung Quốc đề cao nguyên tắc “ăn tươi, ăn ngay”. Khi gọi món “cá hấp”, khách hàng tin rằng con cá chỉ vừa sống vài giờ trước đó. Biết rằng nguyên liệu đã nằm trong tủ đông cả năm khiến họ mất lòng tin. Dù khoa học chứng minh công nghệ tiệt trùng và cấp đông có thể bảo quản dinh dưỡng, khoảng cách giữa công nghệ và niềm tin vẫn khó thu hẹp.

Thực phẩm chế biến sẵn còn đại diện cho sự công nghiệp hóa nhanh chóng của ngành thực phẩm. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, thực phẩm và thuốc có cùng nguồn gốc, con người nên ăn uống theo mùa với nguyên liệu tươi. Đồ chế biến sẵn, với chuỗi sản xuất khép kín, đi ngược lại triết lý này, khiến người tiêu dùng nghi ngờ.

Dù vậy, thực phẩm chế biến sẵn vẫn là xu hướng tất yếu trong xã hội hiện đại. Thực tế, nếu tiêu dùng tại nhà, ngày càng có nhiều người chuyển sang các bữa ăn chế biến sẵn như một nguồn thực phẩm nhanh chóng và tiện lợi.

Theo China Fortune Securities, mức tiêu thụ bình quân đầu người với thực phẩm chế biến sẵn đã tăng từ 5,4kg vào năm 2013 lên 9,1kg vào năm 2022, với giá trị thị trường dự kiến là 475,7 tỉ Nhân dân tệ (66,8 tỉ USD) trong năm nay.

Tuy nhiên, không phải tất cả thực khách Trung Quốc đều thích nghi với xu hướng, nhất là khi họ chi tiền để dùng bữa tại nhà hàng. Một cuộc thăm dò của hãng tin New Express cho thấy 1/3 trong số 70.000 người được hỏi sẽ không bao giờ tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn tại nhà hàng, với hơn 40% yêu cầu dán nhãn rõ ràng.

Ông Wu Yi, một nhà đầu tư F&B ở tỉnh Quảng Đông cho rằng đây là phản ứng trước những hành vi tiêu dùng mới. Ông nói: "Các món ăn chế biến sẵn sẽ ngày càng phổ biến hơn. Nhưng điều mà người tiêu dùng thực sự không hài lòng là việc phải trả giá cao cho chúng. Với thu nhập eo hẹp, sự hiện diện của thực phẩm chế biến sẵn tại các nhà hàng cao cấp gây ra một sự nhạy cảm đặc biệt".

Hiện Trung Quốc đang lấy ý kiến cho dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về thực phẩm chế biến sẵn nhằm tăng tính minh bạch và siết chặt an toàn thực phẩm. Theo giới chuyên gia tham gia soạn thảo, đây là lần đầu tiên nước này đưa ra khung quy định đầy đủ, thống nhất cho lĩnh vực vốn đang phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát.

Dự thảo sẽ xây dựng một định nghĩa rõ ràng về thực phẩm chế biến sẵn là sản phẩm được chế biến thông qua các công đoạn như sơ chế, tẩm ướp, định hình, chiên, hấp, luộc hay nướng, sau đó được đóng gói, bảo quản và phân phối đến nhà hàng hoặc người tiêu dùng.

Một điểm nhấn quan trọng trong dự thảo là yêu cầu minh bạch thông tin. Theo đó, các nhà hàng phải công khai với khách hàng khi sử dụng món ăn làm trước trong thực đơn. Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng “đánh tráo khái niệm”, khi một số nhà hàng tính giá cao cho các món ăn "tươi" nhưng thực chất là các sản phẩm chế biến sẵn được hâm nóng.

Ngoài ra, các chỉ số về an toàn thực phẩm được thắt chặt hơn, đặc biệt là đối với chất bảo quản và điều kiện vận chuyển, bảo quản theo chuỗi lạnh. Theo tính toán của các chuyên gia ngành công nghiệp thực phẩm, chi phí sản xuất có thể tăng thêm từ 15% đến 30% khi áp dụng quy định mới, đặc biệt liên quan đến yêu cầu về bảo quản.

Điều này ít nhiều sẽ trở thành rào cản đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp có thể bị “loại” khỏi thị trường nếu không kịp thích nghi với những thay đổi trong tiêu chuẩn mới.