Kỷ nguyên “cá thể hóa” đang thay đổi cách điều trị ung thư phổi

Mới đây, bệnh nhân nam T.V.D, 46 tuổi, có kết quả chụp CT, PET/CT cho thấy khối u 58x29 mm từ phổi trái xâm lấn màng phổi trung thất lân cận tạo thành khối lớn tại rốn phổi trái. BSCKII. Nguyễn Thành Trung, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, chẩn đoán bệnh ở giai đoạn 4, di căn xương cột sống.

Kết quả xét nghiệm sinh học phân tử cho thấy ông Dũng mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ với đột biến gene EGFR DEL19. Người bệnh không thể phẫu thuật mà cần chuyển sang phác đồ điều trị toàn thân bằng cách kết hợp thuốc đích với hóa trị.

"Đây là hướng tiếp cận mới cho bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến EGFR nhạy thuốc, khi hai phương pháp được dùng ngay từ đầu", bác sĩ Trung nói. Trước đây, thuốc đích thường dùng đơn trị, còn hóa trị chỉ bổ sung ở giai đoạn sau. Khoảng hai năm gần đây, nhiều nghiên cứu chứng minh xu hướng điều trị kết hợp ngay từ đầu giúp kiểm soát toàn diện tế bào ung thư, kéo dài thời gian sống cho người bệnh.

Phối hợp thuốc đích và hóa trị giúp tấn công khối u theo hai cơ chế. Thuốc đích kiểm soát các tế bào mang đột biến EGFR, ngăn chặn quá trình tăng sinh, trong khi hóa trị tiêu diệt các dòng tế bào ung thư không phụ thuộc đột biến. Nhờ đó, hiệu quả điều trị toàn diện hơn và làm chậm quá trình kháng thuốc - nguyên nhân chính khiến bệnh tiến triển trở lại.

Sau hai chu kỳ điều trị, sức khỏe bệnh nhân ổn định, tăng 3 kg. Các hạch ở cổ giảm kích thước 2/3 so với trước điều trị, không còn đau ngực và ho, bệnh nhân có thể sinh hoạt bình thường.

Trước đó, các bác sĩ Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai vừa tiếp nhận và điều trị một trường hợp hiếm gặp: bệnh nhân mắc đồng thời hai loại ung thư nguyên phát gồm ung thư phổi và ung thư tuyến tiền liệt, được phát hiện trong khoảng thời gian chưa đầy 2 tháng.

Bệnh nhân nam, 63 tuổi, qua thăm khám và thực hiện các kỹ thuật cận lâm sàng, phát hiện tổn thương tại tuyến tiền liệt cùng nhiều khối u ở phổi, tuyến thượng thận và xương. Kết quả sinh thiết và phân tích mô bệnh học giúp làm rõ: khối u phổi và khối u tuyến tiền liệt có nguồn gốc hoàn toàn khác nhau, không phải di căn chéo.

Sau khi hội chẩn chuyên môn, các bác sĩ chỉ định hóa trị ung thư phổi bằng phác đồ Pemetrexed kết hợp Carboplatin, đồng thời điều trị nội tiết cho ung thư tuyến tiền liệt bằng Degarelix. Sau 2 - 3 tháng điều trị, tình trạng bệnh nhân ổn định, các triệu chứng lâm sàng cải thiện, các chỉ số dấu ấn ung thư có xu hướng giảm, cho thấy đáp ứng điều trị bước đầu tích cực.

Có thể thấy, trong bối cảnh ung thư phổi vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, những tiến bộ mới trong điều trị đang mở ra hy vọng kéo dài sự sống, thậm chí hướng tới mục tiêu điều trị triệt căn cho người bệnh. Đây được xem là bước chuyển quan trọng hướng tới y học chính xác - nơi mỗi bệnh nhân được lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất với đặc điểm sinh học của khối u.

Tại Hội thảo “Cá thể hóa điều trị ung thư phổi: Từ lý thuyết đến thực tiễn lâm sàng” vừa qua, ThS.BS Vũ Trường Sơn, Giám đốc Y khoa, Bệnh viện FV, chia sẻ những con số đáng báo động: “Tại Việt Nam, mỗi năm có thêm 26.000 ca mắc mới và gần 24.000 trường hợp tử vong do ung thư phổi. Tỷ lệ mắc mới và tỷ lệ tử vong đều ở mức rất cao, đặt ra thách thức lớn cho nền y tế”.

Tại hội thảo, ThS.BS Võ Thị Phương Thảo, Bác sĩ điều trị cấp cao, Trung tâm Hy Vọng, Bệnh viện FV, đã trình bày chuyên đề “Điều trị ung thư phổi có đột biến EGFR”. Bác sĩ Thảo nhấn mạnh, phác đồ điều trị ngày nay phải dựa trên đặc điểm sinh học và thể trạng riêng biệt của từng người.

“Việc điều trị cho người bệnh trẻ tuổi sẽ hoàn toàn khác với bệnh nhân lớn tuổi. Chúng ta phải đánh giá kỹ các bệnh lý nội khoa đi kèm để tinh chỉnh phác đồ.” Một trong những bước tiến nổi bật được nhắc đến là sự kết hợp giữa thuốc nhắm trúng đích thế hệ mới Osimertinib cùng hóa trị, mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh vượt trội.

Tại châu Á, đột biến gene EGFR chiếm 14% - 46% bệnh nhân ung thư phổi. Đáng chú ý, đây là tác nhân sinh học chính được tìm thấy ở nhóm bệnh nhân nữ dù không có tiền sử hút thuốc lá. ThS.BS Võ Thị Phương Thảo chia sẻ về trường hợp một bệnh nhân nữ 48 tuổi, không hút thuốc, được phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm và có đột biến gene EGFR.

Sau khi xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, bệnh nhân được hóa trị bổ trợ 4 đợt kết hợp dùng thuốc trúng đích trong 3 năm. Đến nay, sau hơn 53 tháng theo dõi, bệnh nhân vẫn khỏe mạnh, không ghi nhận dấu hiệu tái phát hay tiến triển bệnh. Một trường hợp khác là bệnh nhân nữ (sinh năm 1964), ung thư phổi di căn từ năm 2018. Nhờ phát hiện đột biến gene và duy trì uống thuốc trúng đích, đến nay bà vẫn sống khỏe mạnh sau nhiều năm kiểm soát tế bào ác tính.

Đồng tình, ThS.BS Võ Kim Điền, Phó Trưởng Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng, Bệnh viện FV, cho biết bệnh nhân ung thư phổi hiện được phân nhóm chi tiết theo đột biến gene hoặc mức biểu hiện protein PD-L1 để chọn thuốc phù hợp nhất cho từng người bệnh. “Xét nghiệm sinh học phân tử là bước bắt buộc trước khi lên phác đồ. Xác định đúng đột biến gì giúp bác sĩ chọn chính xác thuốc nhắm trúng đích thế hệ mới, tối ưu hóa thời gian sống cho bệnh nhân”, bác sĩ Điền nhấn mạnh.

Thực tế, ung thư phổi tại Việt Nam đứng trong nhóm các ung thư phổ biến nhất, song tỷ lệ phát hiện sớm vẫn còn rất thấp. Theo thống kê, chỉ khoảng 10 - 14% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn sớm. Trong khi, sự khác biệt về tiên lượng giữa các giai đoạn là rất lớn. Nếu phát hiện ở giai đoạn 1A, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể lên tới hơn 90%, nhưng ở giai đoạn muộn, con số này giảm xuống dưới 1%.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh ba trụ cột quan trọng trong kiểm soát ung thư phổi gồm sàng lọc - chẩn đoán sớm, phối hợp đa chuyên khoa và ứng dụng các phương pháp điều trị tiên tiến. Những tiến bộ gần đây trong điều trị, đặc biệt là liệu pháp miễn dịch và nhắm trúng đích, đang mở ra hướng đi mới giúp kéo dài thời gian kiểm soát bệnh và cải thiện đáng kể tiên lượng.