Ưu tiên phát triển đô thị nén và theo mô hình TOD

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Hồ sơ điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo dự thảo, mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa ở Việt Nam đạt trên 50%; hệ thống đô thị phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững; ưu tiên phát triển đô thị nén, phát triển theo TOD và sử dụng không gian hiệu quả. Song song với đó là phát triển khu vực nông thôn toàn diện, nâng cao thu nhập và chất lượng sống; cơ bản hoàn thiện hệ thống trung tâm nông thôn và hạ tầng thiết yếu. Tầm nhìn đến năm 2050, tỷ lệ đô thị hóa đạt 70 - 75%; khu vực nông thôn phát triển hài hòa với đô thị.

Dự thảo Tờ trình về việc phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn  thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng đã nêu khái quát về quá trình phát triển đô thị và nông thôn tại Việt Nam. Theo đó, trong giai đoạn triển khai Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn theo Quyết định số 891/QĐ-TTg năm 2024, hệ thống đô thị và nông thôn Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể cả về quy mô, chất lượng và vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội.

Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 30,5% năm 2010 lên 40,5% năm 2020 và đạt khoảng 45% vào năm 2025; số lượng đô thị tăng từ 755 đô thị lên khoảng 900 đô thị, hình thành mạng lưới  đô thị tương đối đầy đủ theo các cấp loại. Hệ thống đô thị từng bước khẳng định vai  trò là động lực tăng trưởng, trong khi khu vực nông thôn tiếp tục được đầu tư phát triển, hạ tầng kinh tế - xã hội được cải thiện.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn sau năm 2025, hệ thống đô thị và nông thôn đang xuất hiện những biến động làm thay đổi căn bản cách tiếp cận truyền thống trong quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn.

Cụ thể, hệ thống đô thị không còn phát triển theo các điểm riêng lẻ mà hình thành các vùng đô thị lớn, các chùm, cụm và chuỗi đô thị gắn với các hành lang kinh tế quốc gia và liên vùng. Đồng thời, khu vực nông thôn không còn tồn tại như các không gian tách biệt mà ngày càng gắn kết chặt chẽ với đô thị.

Ngoài ra, vai trò và chức năng của các không gian đô thị và nông thôn cũng thay đổi theo các động lực phát triển mới. Các đô thị gắn với hệ thống hạ tầng chiến  lược như: cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu quốc tế, các trung tâm logistics và  các hành lang kinh tế ngày càng giữ vai trò đầu mối giao thương, lan tỏa và dẫn dắt  phát triển. Trong khi nhiều khu vực nông thôn, đặc biệt là các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp, không còn mang tính chất thuần nông mà chuyển sang không gian đa chức năng, vừa có yếu tố đô thị, vừa giữ vai trò sản xuất, sinh thái và dự trữ phát triển.

Cùng với đó, chất lượng phát triển và tổ chức không gian cũng tồn tại không ít bất cập. Mặc dù tốc độ đô thị hóa nhanh, nhưng chất lượng phát triển đô thị chưa cao; không gian đô thị tại nhiều khu vực còn dàn trải, thiếu kiểm soát; hiệu quả sử dụng đất chưa tương xứng với tiềm năng. Tương tự, khu vực nông thôn vẫn thiếu liên kết, chưa phát huy đầy đủ vai trò trong hệ thống phát triển chung.

Đặc biệt, qua quá trình đô thị hóa đã hình thành các không gian đô thị hóa, các vùng chuyển tiếp đô thị và nông thôn, các khu vực phát triển tích hợp, đặc biệt trong phạm vi các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp. Những không gian này có tính chất pha trộn giữa đô thị và nông thôn, nhưng chưa được xác định rõ vai trò, chức năng và phương thức quản lý trong hệ thống quy  hoạch hiện hành.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng và bối cảnh phát triển mới, Bộ Xây dựng nhận định hệ thống đô thị và  nông thôn Việt Nam trong giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 có xu hướng phát triển theo định hướng: tổ chức lại không gian phát triển theo vùng và cấu trúc mạng lưới đa trung tâm, đa cực; phát triển đô thị gắn với các hành lang kinh tế và trục hạ tầng chiến  lược; tăng cường liên kết giữa các vùng và giữa đô thị với nông thôn trong cùng hành lang phát triển.

Cùng với đó, các đô thị lớn sẽ hình thành những vùng đô thị mở rộng, tích hợp nhiều đô thị thành phần; các đô thị trung tâm cấp tỉnh và tiểu vùng nâng cao vai trò trong mạng lưới vùng. Đồng thời, xuất hiện rõ các đô thị chuyên ngành như: công nghiệp, logistics, du lịch, cảng biển, sân  bay…; không gian đô thị hóa tiếp tục mở rộng và hình thành vùng chuyển tiếp đô  thị - nông thôn, quá trình đô thị hóa lan tỏa mạnh ra các khu vực ven đô, các hành lang phát triển và các vùng nông thôn có điều kiện thuận lợi…