Vì sao viêm tụy cấp gia tăng trong dịp lễ Tết?

Các bác sĩ Khoa Điều trị tích cực, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, vừa cứu thành công một trường hợp bệnh nặng hiếm gặp. Bệnh nhân nam giới 55 tuổi rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan do viêm tụy cấp nặng.

Người bệnh T.V.C (trú tại Gia Lâm, Hà Nội) được đưa vào viện trong tình trạng đau bụng dữ dội, khó thở, mệt lả và huyết áp tụt sâu. Các bác sĩ cho biết, bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường, gout mạn tính, suy thượng thận do dùng thuốc nhiều năm và đặc biệt là thói quen uống rượu kéo dài. Đây đều là những yếu tố khiến tình trạng viêm tụy cấp trở nên nặng và diễn tiến nhanh hơn.

Xét nghiệm cho thấy Creatinin máu tăng: 199umol/l, lactat máu: 16.3mmol/l, Pro- calcitonin: 85.1ng/ml. Tình trạng người bệnh diễn tiến nặng, xuất hiện suy đa cơ quan, vì vậy ê-kíp bác sĩ quyết định hỗ trợ hô hấp bằng thở máy xâm nhập, bù dịch, duy trì 2 vận mạch liều cao, sử dụng kháng sinh phổ rộng và áp dụng phương pháp lọc máu liên tục.

Đây là kỹ thuật cao, giúp loại bỏ độc chất và các chất gây viêm ra khỏi máu, cân bằng nội môi, hỗ trợ cơ thể phục hồi trong các trường hợp sốc nhiễm khuẩn nặng. Sau gần ba ngày được lọc máu và chăm sóc toàn diện, tình trạng của người bệnh cải thiện rõ rệt. Người bệnh tỉnh táo, huyết động, hô hấp ổn định hơn, dừng lọc máu liên tục, cắt được vận mạch và từng bước được cai máy thở. Đến ngày thứ ba, bệnh nhân đã có thể rút ống nội khí quản và chuyển sang thở oxy dòng thấp.

Theo các bác sĩ nội tiết, viêm tụy cấp, đặc biệt ở người có thói quen uống rượu và mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường hay gout, có thể diễn tiến cực kỳ nhanh và gây nguy hiểm tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tương tự, Khoa Nội tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM), liên tiếp ghi nhận các trường hợp viêm tụy cấp trong những ngày cuối năm. Chỉ trong một tuần gần đây, khoa đã tiếp nhận 5 - 7 ca viêm tụy cấp nặng, trong đó có trường hợp phải chuyển hồi sức tích cực để lọc máu, thay huyết tương.

Đang điều trị tại bệnh viện với chẩn đoán viêm tụy, bệnh nhân N.N.P. (35 tuổi, ngụ TP.HCM) cho rằng nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do thói quen uống khoảng 10 - 20 lon bia mỗi lần và duy trì thói quen này nhiều ngày trong tuần, thậm chí nguyên tuần. Đây là lần nhập viện thứ hai của bệnh nhân P. vì cùng chứng bệnh viêm tụy cấp.

Đáng chú ý, lần tái phát này xảy ra sau hai tháng bệnh nhân kiêng rượu bia hoàn toàn, nhưng chế độ ăn uống nhiều dầu mỡ. “Cơn đau âm ỉ nên tôi tưởng đau bao tử. Mỗi lần đau như thế là tôi ra tiệm thuốc mua thuốc đau bao tử về uống thì hết đau. Lần này thì đau dữ dội, lan ra sau lưng, vào bệnh viện cấp cứu thì tôi ngất xỉu”, bệnh nhân P. kể.

Trước đó, một bệnh nhân nam bị đau dữ dội vùng thượng vị (trên rốn), điều trị ở bệnh viện địa phương tình trạng ngày càng nặng, chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. ThS.BS Ngô Như Ngọc, khoa Hồi sức tích cực và Chống độc (ICU), cho biết bệnh nhân đến viện trong tình trạng khó thở, mạch nhanh, bụng chướng căng, đau khắp bụng, các xét nghiệm cho thấy phản ứng viêm tăng rất cao.

Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân viêm tụy cấp mức độ nặng, chụp CT ghi nhận tụy phù nề rõ, hoại tử, dịch ổ bụng và tràn dịch màng phổi hai bên. Bệnh nhân được điều trị hồi sức tích cực, nhịn ăn hoàn toàn để giảm kích thích tụy, bù dịch, giảm đau, hỗ trợ hô hấp và lọc máu liên tục.

Trong quá trình điều trị, lượng dịch trong ổ bụng của người bệnh tăng nhiều, bác sĩ phải chọc dẫn lưu để giảm áp lực, hạn chế biến chứng. Sau nhiều ngày, các chỉ số sinh tồn của bệnh nhân dần ổn định, hô hấp cải thiện, chức năng thận dần hồi phục.

BSCKII. Nguyễn Đô, Phó Trưởng khoa Nội tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, cho biết, viêm tụy cấp hiện vẫn là một trong những bệnh lý tiêu hóa nguy hiểm, có thể diễn tiến từ nhẹ đến rất nặng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

“Ba nguyên nhân thường gặp nhất của viêm tụy cấp tại Việt Nam và khu vực châu Á Thái Bình Dương là sỏi mật, rượu bia và tăng triglyceride máu - một dạng rối loạn chuyển hóa mỡ”, BS Nguyễn Đô cho biết. Đáng lưu ý, trong những tháng gần đây, đặc biệt giai đoạn cận Tết, các ca viêm tụy cấp do tăng triglyceride kết hợp rượu bia có xu hướng gia tăng rõ rệt.

Thống kê từ tháng 6/2023 đến tháng 12/2024, khoa tiếp nhận 152 ca bệnh nhân viêm tụy cấp. Trong đó rượu, bia là nguyên nhân thường gặp nhất chiếm 34,2%, kế đến là tăng triglyceride chiếm 31,6%. Có 21,1% trường hợp viêm tụy cấp diễn tiến nặng và tỉ lệ tử vong là 2,6%. Điều này cho thấy viêm tụy cấp không phải là bệnh hiếm gặp và hoàn toàn có thể đe dọa tính mạng nếu chủ quan.

Bác sĩ Đô cho hay bình thường tuyến tụy tiết ra men tiêu hóa giúp tiêu hóa thức ăn. Khi ăn uống quá mức, đặc biệt là nhiều rượu bia và chất béo, các men này có thể hoạt động “quá đà” và tự làm tổn thương tuyến tụy, gây viêm tụy cấp. Viêm tụy cấp do rượu thường gặp ở người uống rượu nhiều, kéo dài. Tuy nhiên, ngay cả người mới uống hoặc bị ép uống trong các buổi tiệc cũng có thể trở thành yếu tố kích hoạt gây nên viêm tụy cấp, đặc biệt nguy cơ càng tăng nếu từng có tiền sử bệnh này.

Theo bác sĩ, triệu chứng thường gặp nhất là đau bụng dữ dội kèm nôn ói nhiều, trong đó nôn không làm giảm đau, dấu hiệu giúp phân biệt với các bệnh lý tiêu hóa thông thường như viêm dạ dày hay ngộ độc thực phẩm. Việc điều trị viêm tụy cấp đối với những trường hợp nhẹ có thể mất 5 - 7 ngày. Trường hợp nặng cần nằm tại khoa hồi sức tích cực, cần lọc máu, thay huyết tương để loại bỏ triglyceride giúp tuyến tụy có thể hồi phục nhanh hơn.

“Điều trị chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, người bệnh cần nhận thức rõ mức độ nguy hiểm của rượu bia, đặc biệt với những người từng viêm tụy hoặc có rối loạn chuyển hóa”, BS. Nguyễn Đô nhấn mạnh.

"Sau các bữa tiệc nhiều đạm, chất béo, đặc biệt là uống rượu bia trong dịp Tết, nếu xuất hiện đau dữ dội vùng trên rốn, đau tăng và kéo dài, kèm nôn ói nhiều không giảm, mệt lả, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc thở nhanh, người dân cần đến cơ sở y tế ngay".