Vụ sản xuất sữa giả hơn 2.400 tỷ đồng: Kiến nghị các biện pháp để “bịt lỗ hổng” thể chế và quản lý

Chiều 14/1, Tòa án nhân dân TP Hà Nội đã tuyên án đối với 18 bị cáo trong vụ án sữa giả xảy ra tại Công ty cổ phần Z Holding. Trong đó, bị cáo Hoàng Quang Thịnh (Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty Z Holding) lĩnh mức án 30 năm tù về các tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm”; “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”; “Rửa tiền”.

CÒN LỖ HỔNG VỀ THỂ CHẾ VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ

Theo bản án sơ thẩm, Hội đồng xét xử nhận định đây là vụ án đặc biệt nghiêm trọng, quy mô lớn, có tính chất phức tạp, kéo dài. Qua việc xét xử vụ án, Hội đồng xét xử nhận thấy còn có nhiều lỗ hổng về thể chế và công tác quản lý hàng hoá, sản phẩm là thực phẩm, kế toán tài chính doanh nghiệp, quản lý dòng tiền.

Thứ nhất, công tác quản lý chất lượng, cấp phép và hậu kiểm còn lỏng lẻo. Việc kiểm nghiệm, thẩm định, giám sát chất lượng thực phẩm chức năng chủ yếu dựa vào hồ sơ do doanh nghiệp cung cấp, thiếu cơ chế kiểm chứng độc lập và kiểm tra định kỳ.

Thứ hai, thiếu sự phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan thuế, quản lý thị trường, y tế, công thương và công an; chưa có cơ chế chia sẻ dữ liệu đồng bộ, dẫn đến việc phát hiện sai phạm chậm trễ, khi hậu quả đã nghiêm trọng.

Thứ ba, cơ chế kiểm soát kế toán, tài chính doanh nghiệp còn nhiều bất cập. Việc doanh nghiệp lập sổ sách kép, khai man doanh thu để trốn thuế với quy mô lớn cho thấy còn chưa thực hiện tốt việc kiểm tra, giám sát tài chính doanh nghiệp.

Thứ tư, công tác kiểm duyệt quảng cáo, truyền thông sản phẩm chưa chặt chẽ. Doanh nghiệp lợi dụng mạng xã hội, người nổi tiếng để quảng bá sản phẩm sai sự thật, trong khi cơ quan quản lý thiếu công cụ giám sát và chế tài đủ mạnh.

Thứ năm, hệ thống pháp luật về phòng, chống rửa tiền chưa được cụ thể hóa. Các dòng tiền từ hoạt động phi pháp được hợp thức hóa qua nhiều tài khoản và doanh nghiệp “vỏ bọc”, trong khi cơ chế giám sát giao dịch đáng ngờ còn chưa thực chất.

NHỮNG KIẾN NGHỊ CỤ THỂ

Từ các bất cập trên, Hội đồng xét xử kiến nghị cần rà soát, sửa đổi Luật An toàn thực phẩm năm 2010; Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 của Chính phủ theo hướng kiểm soát chặt chẽ sản phẩm là thực phẩm, thuốc phòng bệnh, chữa bệnh ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.

Siết chặt công tác quản lý, quy trình cấp phép cho các đơn vị kiểm định, xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể về trình độ chuyên môn nhân sự và yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị kiểm nghiệm…

Bên cạnh đó, cần tăng cường hậu kiểm, kiểm soát định kỳ đối với các sản phẩm do doanh nghiệp tự công bố, xây dựng quy trình bắt buộc lấy mẫu theo từng lô hàng.

“Tăng cường quy định về kiểm tra giám sát tài chính, kế toán doanh nghiệp đảm bảo phát hiện các hành vi vi phạm nhanh chóng, kịp thời, có chế tài nghiêm khắc với hành vi lập sổ sách kép, trốn thuế, gian lận kế toán. Định kỳ đối soát dữ liệu doanh thu, sản lượng, cấp phép để phát hiện dấu hiệu bất thường”, bản án nêu rõ.

Ngoài ra, cần thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông giữa cơ quan cấp phép sản phẩm, cơ quan thuế, hải quan, công an, quản lý thị trường và y tế; kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo, thương mại điện tử; hoàn thiện cơ chế kiểm soát rửa tiền và giao dịch đáng ngờ…

Hội đồng xét xử cũng đề nghị cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát tiếp tục quyết liệt đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi phạm tội trong lĩnh vực này.

“Nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về hình sự để xử lý kịp thời, sớm hơn các hành vi vi phạm; không để xảy ra hậu quả nghiêm trọng mới xử lý.

Đồng thời bổ sung cơ sở pháp lý xử lý nghiêm minh đối với hành vi vi phạm quy định về kiểm nghiệm, lợi dụng ảnh hưởng trên không gian mạng để trục lợi”, bản án sơ thẩm nhấn mạnh.