Với sự hoàn thiện nhanh chóng của hành lang pháp lý và sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế, Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt để hình thành một thị trường carbon minh bạch, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và tiếp cận nguồn tài chính xanh...

Ngày 17/4/2026, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã chủ trì tổ chức diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon”. Sự kiện có sự đồng hành kỹ thuật từ Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) cùng Chương trình Aus4Growth.

HÀNH LANG PHÁP LÝ NGÀY CÀNG CHẶT CHẼ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, cho biết lộ trình tiến tới thị trường carbon tại Việt Nam đang được đẩy nhanh rõ rệt thông qua hệ thống văn bản pháp luật ngày càng hoàn thiện.

Từ nền móng là Nghị định số 06/2022/NĐ-CP, Chính phủ đã liên tiếp ban hành các quy định quan trọng, như: Nghị định số 119/2025/NĐ-CP làm rõ trách nhiệm tuân thủ và cơ chế vận hành thị trường; Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg xác định cụ thể các lĩnh vực và cơ sở phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính bắt buộc; Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định cơ chế hoạt động của Sàn giao dịch carbon trong nước, với sự tham gia của các ngân hàng thương mại trong vai trò trung gian thanh toán; Nghị định 112/2026/NĐ-CP quy định về cơ chế trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon.

Theo ông Phòng, thị trường carbon không đơn thuần là nơi đóng phí cho khí thải, mà là nơi tôn vinh những đơn vị tiên phong trong công nghệ sạch. Một tín chỉ carbon được tạo ra chính là tài sản kinh tế thực tế, chứng minh cho hiệu quả quản trị và sự đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Đặc biệt, ông Phòng nhấn mạnh tới việc tham gia thị trường carbon mang lại cho doanh nghiệp những giá trị vượt trội thay vì chỉ là gánh nặng tuân thủ.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, lộ trình này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí thông qua việc tiết kiệm năng lượng và cải tiến quy trình vận hành; nâng cao thương hiệu, gia tăng uy tín và vị thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đồng thời, được tiếp cận tài chính xanh, mở cửa đón dòng vốn từ các ngân hàng và quỹ đầu tư uy tín toàn cầu.

Khai mở thị trường carbon

Đọc thêm

Đồng quan điểm, ông Phạm Nam Hưng, Đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chia sẻ Việt Nam đã trải qua một chặng đường chuẩn bị tương đối dài để tiến tới xây dựng và vận hành thị trường carbon, gắn với các cam kết giảm phát thải khí nhà kính và mục tiêu phát triển bền vững.

Theo ông Hưng, ngay từ giai đoạn 2012-2013, Chính phủ đã bắt đầu các bước chuẩn bị nền tảng cho công tác giảm phát thải. Đến năm 2015, Việt Nam đưa ra cam kết quốc tế đầu tiên về giảm phát thải khí nhà kính và đến năm 2021 tiếp tục nâng mức cam kết với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0”. Quá trình này cho thấy Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc thích ứng với biến đổi khí hậu, mà đã chuyển sang giai đoạn chủ động đóng góp vào nỗ lực toàn cầu nhằm ứng phó với khủng hoảng khí hậu.

NÂNG CAO NĂNG LỰC THAM GIA THỊ TRƯỜNG

Cùng quan điểm trên, bà Cecilia Brennan, Tham tán Kinh tế Đại sứ quán Australia, Đại diện Bộ Thương mại và Ngoại giao Australia, đánh giá Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng kể về nền tảng thể chế và hiện là thời điểm quan trọng để chuyển sang giai đoạn triển khai thực tế.

Với cam kết chung đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, hợp tác trong các lĩnh vực khí hậu, môi trường và năng lượng đã trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương Việt Nam - Australia. Để hiện thực hóa các cam kết chiến lược, bà Brennan cho biết Australia đã và đang hợp tác chặt chẽ với Việt Nam thông qua nhiều nền tảng kỹ thuật và tài chính. Australia đã và đang hỗ trợ mạnh mẽ Việt Nam thông qua nhiều dự án thiết thực.

Trong đó, chương trình Nền tảng Đối tác Doanh nghiệp (BPP) đã đầu tư gần 10 triệu AUD kể từ năm 2016. Năm 2022, chương trình đã triển khai nhiều sáng kiến hợp tác đa bên nhằm thử nghiệm các mô hình mới trong thị trường carbon tự nguyện, như các giải pháp dựa vào thiên nhiên và sản xuất lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh đó, thông qua Quan hệ đối tác Tài chính khí hậu Australia (ACFP), quốc gia này đã hỗ trợ tài chính ưu đãi cho doanh nghiệp Việt triển khai đội xe buýt điện đầu tiên, đồng thời đóng góp vào quỹ cho vay ủy thác của VPBank nhằm thúc đẩy phát triển hạ tầng bền vững, qua đó củng cố hệ sinh thái tài chính cho thị trường carbon. Chương trình Aus4Innovation với ngân sách 33,5 triệu AUD cũng đang thúc đẩy hệ sinh thái nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu tại Việt Nam.

Ở cấp độ chính sách và thể chế, bà Brennan nhận định việc hợp tác với các đối tác như UNOPS để triển khai Quan hệ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng cung cấp hỗ trợ tổng thể về chính sách, pháp lý, kỹ thuật, tài chính và nâng cao năng lực.

Hiện nay, gần 1/3 lượng phát thải toàn cầu đã được bao phủ bởi các cơ chế định giá carbon. Dù định giá carbon là công cụ hiệu quả, bà Brennan cũng lưu ý rằng yêu cầu về tính liêm chính, minh bạch và chất lượng dự án đang ngày càng cao. Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị vận hành thí điểm thị trường carbon, việc hỗ trợ doanh nghiệp hiểu và thích ứng với các tiêu chuẩn kỹ thuật là vô cùng thiết yếu. Quá trình chuyển đổi này vừa đặt ra những yêu cầu mới, vừa mở ra nhiều cơ hội đáng kể để đổi mới sáng tạo, củng cố vị thế thị trường, thu hút đầu tư và tự tin tham gia cả thị trường carbon trong nước và quốc tế.

Dù mỗi quốc gia có đặc thù kinh tế riêng, Australia khẳng định sẵn sàng chia sẻ những bài học thực tiễn từ quá trình hoàn thiện khuôn khổ thị trường của mình để giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống vận hành hiệu quả, góp phần vào mục tiêu khí hậu dài hạn của quốc gia.

“Một hệ thống tín chỉ carbon vận hành hiệu quả có thể đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn lực tài chính, thúc đẩy giảm phát thải với chi phí hợp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn và khí hậu của Việt Nam”, Tham tán Đại sứ quán Australia nhấn mạnh.

Để sẵn sàng tham gia thị trường carbon, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính khuyến nghị, các chủ thể liên quan cần chủ động chuẩn bị cả về pháp lý, năng lực quản trị và hạ tầng kỹ thuật.

Đối với các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính hoặc sở hữu tín chỉ carbon, trước hết cần nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật liên quan, từ đó xây dựng phương án quản trị hạn ngạch và tín chỉ một cách bài bản. Chủ động nâng cao năng lực tham gia thị trường, xây dựng chiến lược giao dịch phù hợp nhằm tối ưu chi phí tuân thủ…