Trao đổi với Cục trưởng Cục Chế biến, Thương mại nông lâm thủy sản và Nghề muối về đề án cải thiện ngành cà phê

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vừa thông qua Đề án Nâng cao năng lực cạnh tranh ngành cà phê đến năm 2015 tầm nhìn 2020 với tổng vốn đầu tư gần 33.000 tỷ đồng. Mục tiêu của Đề án là đưa toàn bộ sản phẩm cà phê Việt Nam được sản xuất, chế biến hợp chuẩn, giao dịch bình đẳng trên thị trường quốc tế...

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Lê Xuân, Cục trưởng Cục Chế biến, Thương mại nông lâm thủy sản và Nghề muối, về đề án này.

Ông đánh giá thế nào về năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam hiện nay?

Sau 2 năm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đối với ngành cà phê Việt Nam đã có sự tiến bộ vượt bậc về diện tích, sản lượng, chất lượng. Tính đến hết năm 2007, diện tích cà phê đã đạt trên 500.000 ha, cho sản lượng gần 1 triệu tấn với kim ngạch xuất khẩu 1,6 tỷ USD (dự kiến năm 2008 đạt 2,15 tỷ USD - PV).

Tuy nhiên, những hạn chế chủ yếu của cà phê Việt Nam là chi phí sản xuất còn cao, quy trình canh tác, thu hoạch, sơ chế, bảo quản của người trồng chưa đem lại hiệu quả cao nhất. Chưa kể, việc có đến 40 - 45% cơ sở xay xát từ cà phê quả ra cà phê hạt không đạt tiêu chuẩn cũng ảnh hưởng đến chất lượng của cà phê nguyên liệu.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng chưa chú trọng đầu tư tốt cho công tác xúc tiến thương mại nên cà phê Việt khi xuất khẩu vẫn phải mang tên của nhà nhập khẩu. Vì vậy, giá bán cà phê Việt Nam hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, chi phí, chất lượng thực tế.

Vậy đề án sẽ khắc phục những hạn chế đó như thế nào?

Một trong những mục tiêu quan trọng của đề án là phải khẩn trương nâng cao chất lượng của cà phê. Dự kiến, diện tích cà phê sẽ được giữ ổn định ở mức 450.000-500.000 ha, năng suất 2-2,5 tấn/ha, trong đó cà phê arabica (chè) chiếm khoảng 10% diện tích ở những vùng có điều kiện sinh thái phù hợp.

Tiếp tục phát huy ưu thế của cà phê robusta (vối) ở các tỉnh Tây Nguyên; tiến hành thâm canh cao 200.000 ha cà phê và kiên quyết chuyển những diện tích cà phê trồng không đúng quy hoạch sang trồng cây khác. Đồng thời, áp dụng quy trình thâm canh thực hành nông nghiệp tốt (GAP), thân thiện với môi trường...

Bên cạnh đó, phải đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam tại những thị trường lớn như EU, Mỹ...

Mặc dù chúng ta quy hoạch diện tích cà phê ổn định ở mức 500.000 ha song đến nay diện tích này đã tăng lên 520.000, sự phá vỡ quy hoạch này có đáng lo ngại?

Trong số 520.000 ha cà phê hiện nay thì chỉ có 495.000 ha đang cho khai thác còn 25.000 ha khoảng 3 năm nữa mới bắt đầu cho thu hoạch và sẽ thay thế dần các diện tích cà phê già cỗi mà phải 3 năm sau mới có thể trồng lại được.

Tuy nhiên, chúng tôi vẫn khuyến cáo các địa phương cần giữ mức quy hoạch dự kiến để đảm bảo hiệu quả kinh tế cho người trồng, doanh nghiệp nếu không sẽ có thể lâm vào tình trạng “được mùa rớt giá”.

Việc phát triển sàn giao dịch đã thu được những kết quả bước đầu, nhưng tỷ lệ cà phê được tiêu thụ qua loại hình này vẫn còn quá thấp?

Tổ chức sàn giao dịch là xu thế của thương mại thế giới và thực tế sàn giao dịch cà phê ở Buôn Mê Thuột đã đi vào hoạt động thử nghiệm. Tuy nhiên, đây vẫn là một hình thức giao dịch, mua bán rất mới mẻ và cần phải có những hoạt động tuyên truyền, tập huấn cho các doanh nghiệp, nông dân.

Vì vậy, Đề án đặt mục tiêu đến năm 2015, đầu tư xây dựng và đưa vào hoạt động 2 sàn giao dịch cà phê tại Tây Nguyên và Tp.HCM, áp dụng các phương thức mua bán hiện đại như giao dịch kỳ hạn... phòng ngừa rủi ro khi có biến động giá trên thị trường; thí điểm đưa cà phê Việt Nam giao dịch tại các sàn giao dịch quốc tế (New York, London).

Đề án dự kiến dành một nguồn kinh phí rất lớn cho đầu tư cơ sở hạ tầng, phải chăng đây là hạn chế không nhỏ của ngành cà phê Việt Nam?

Có thể nói, những năm vừa qua, ngành cà phê phát triển quá nhanh khiến cơ sở hạ tầng không theo kịp. Điển hình là diện tích cà phê tưới chủ động của chúng ta rất thấp, hệ thống sân phơi, kho chứa vừa thiếu, vừa manh mún.

Vì vậy, trong tổng số vốn dự toán gần 33.000 tỷ đồng thì ngân sách Nhà nước sẽ hỗ trợ các dự án nhằm giải quyết giao thông thông suốt 4 mùa ở các vùng cà phê lớn; đầu tư các hồ chứa nước, hệ thống kênh mương, đảm bảo đến năm 2015 đạt 75% và năm 2020 đạt 100% diện tích cà phê được tưới nước chủ động, tiết kiệm.

Nguồn vốn ODA khoảng 13.075 tỷ đồng được dành cho đầu tư cải tạo, thâm canh, trọng điểm. Và nguồn vốn tự có của các doanh nghiệp và nông dân khoảng 18.585 tỷ đồng sẽ được huy động để đầu tư máy móc, thiết bị chế biến, sân phơi...