Trong suốt 7 tháng qua, gần 7.000 tấn thép phế liệu nhập khẩu từ nước ngoài về vẫn chưa được thông quan

Chính phủ đã chỉ đạo các ngành chức năng cho thông quan gần 7.000 tấn thép phế bị lưu giữ 7 tháng nay ở cảng Hải Phòng và Tp.HCM.

Nhưng cho đến ngày 15/4 thì các lô hàng này vẫn tắc ở cảng chưa được thông quan. Bao giờ tình trạng phong toả này mới thực sự chấm dứt?

Chỉ trong 3 tháng đầu năm nay, ngành thép đã trải qua những biến động cực lớn, giá thép tăng gấp đôi so với trung bình năm 2007. Nhiều công trình xây dựng bị ảnh hưởng, giãn tiến độ do thiếu tiền mua nguyên vật liệu, thậm chí phải tạm dừng vì nếu tiếp tục thi công sẽ bị lỗ.

Nguyên nhân là do nguyên liệu đầu vào tăng cao. Giá quặng sắt hiện nay tăng 65%, than cốc tăng 200% so với năm 2007.

Phụ thuộc vào nguồn thép phế nhập khẩu

Do giá quặng sắt cao, nên việc sử dụng thép phế để luyện thép trong lò điện trở nên vô cùng quan trọng, nó vừa có ý nghĩa làm sạch môi trường, tái sinh kim loại đã qua sử dụng, vừa có ý nghĩa kinh tế to lớn. Tất cả các nước trên thế giới đều coi thép đã qua sử dụng là nguồn nguyên liệu cho luyện thép chứ không phải là phế thải.

Việt Nam đang trong giai đoạn chuẩn bị xây dựng nhà máy liên hợp luyện kim lớn. Tuy nhiên, trong thời gian chờ đợi dự án này thành hiện thực thì rất nhiều lò điện luyện kim đang được xây dựng với công suất 500.000–1.000.000 tấn/năm.

Như vậy, chúng ta vẫn còn phụ thuộc vào việc nhập phế thép từ nước ngoài. Thế nhưng, việc nhập thép phế này đang gặp rất nhiều ách tắc.

Trong suốt 7 tháng qua, gần 7.000 tấn thép phế liệu dạng lon, đồ hộp kim loại ép thành khối chứa trong các container với trị giá 2,5 triệu USD do 5 công ty là Công ty Kim khí Tp.HCM, Công ty TNHH Anh Trang, Thép Techmart, Công ty CP Hòa Phát và Thép Đình Vũ (Hải Phòng) nhập khẩu từ nước ngoài về để cung cấp cho các nhà máy làm nguyên liệu phôi thép đã bị tắc tại cảng Hải Phòng và cảng Tp. HCM từ tháng 9/2007 vì lý do vi phạm quy định Luật bảo vệ môi trường.

Ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, trong thời gian qua, Hiệp hội Thép đã nhận được công văn của số công ty này phản ánh họ đang gặp ách tắc do việc nhập khẩu thép phế liệu.

Theo ông Cường, nguyên nhân là do những tranh luận về mức độ lẫn tạp chất trong thép phế. Cơ quan chức năng không có những căn cứ về định lượng mà chỉ xét theo cảm tính về mùi hay những gì thuộc các thùng, hộp dùng phun muỗi, đựng sơn có chứa hoá chất để ra quyết định không được phép nhập.

Ông Cường cho biết, năm nay ngành thép phải nhập hơn 2 triệu tấn thép phế, những ách tắc như vậy đang gây ra những khó khăn cho doanh nghiệp sản xuất phôi thép. Các con số tính toán của chuyên gia trong ngành cho thấy giá thép luyện từ thép phế rẻ hơn phôi thép nhập khẩu 200 USD /tấn. Trong khi giá phôi thép tăng quá cao lên 900 USD/tấn từ mức 700 USD/tấn cuối năm ngoái, thì đây vẫn là nguồn nguyên liệu tốt.

“Cho đến trước ngày các lô hàng này bị bắt giữ, thì các doanh nghiệp vẫn nhập về nhiều để luyện thép. Mấy doanh nghiệp này không may bị giữ hàng. Nhật Bản và Đài Loan cũng nấu thép từ nguồn nguyên liệu này. Đây là nguyên liệu thải ra hàng ngày, sao lại vứt đi”, ông Cường nói.

Các cơ quan cần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Ông Trần Hồng Hà, Cục trưởng Cục Bảo vệ môi trường, đã có gửi văn bản cho các doanh nghiệp nhập khẩu này yêu cầu lập phương án đưa các lô thép phế liệu vào nấu và phải trình lên cho Cục ngày 15/4.

Trên cơ sở đó, Cục sẽ thông quan. Nhưng trong văn bản đó, theo đại diện của Hiệp hội Thép, có nhiều yêu cầu quá khó để thực thi. Ví dụ, Cục yêu cầu phải bổ sung những lô thép đóng bánh ra để loại những chất bẩn lẫn vào đấy. “Tôi nghĩ, có dùng cả cần cẩu bổ cũng không thể được”, ông Cường quả quyết.

Những năm gần đây, do lượng thép phế trong nước giảm nhiều, các doanh nghiệp sản xuất và thương mại phải chủ động tìm nguồn hàng và nhập khẩu một lượng lớn thép phế phục vụ sản xuất phôi thép để đáp ứng nhu cầu thép xây dựng cho thị trường trong nước. Đối với loại phế liệu trên, các nước trên thế giới đều sử dụng ép bánh và nấu lại, không rửa sạch cặn hộp trước khi ép.

Với đặc thù trên và do việc liên hệ để tái xuất phế liệu khó khăn và cần phải có thời gian, hàng bị giữ ở kho kéo dài ngày sẽ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, trong khi việc sản xuất phôi thép để phục vụ cho nhu cầu thép xây dựng trong nước lại đang rất cần.

Vụ việc này đã gây tranh cãi giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong thời gian vừa qua. Vì vậy, Bộ Công Thương đề nghị các cơ quan khẩn trương xem xét giải quyết kiến nghị của Hiệp hội Thép Việt Nam để giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Ông Cường cho biết, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải nói sẽ giải quyết sớm chuyện này để doanh nghiệp khỏi ách tắc. Còn Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trong cuộc họp mới đây với các doanh nghiệp (liên quan đến chống lạm phát) nói chúng ta còn nghèo nên phải chấp nhận mua nguyên liệu này dù nguyên liệu này chắc chắn không thể sạch được như các nguyên liệu khác.

Kết quả là, trong văn bản của Văn phòng Chính phủ tổng kết các kết luận của Thủ tướng với doanh nghiệp (sau cuộc họp) có một mục nói về việc nhập khẩu thép phế liệu, theo đó Thủ tướng yêu cầu tháo gỡ vướng mắc, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp nhập khẩu thép phế liệu. Thủ tướng giao cho Bộ Tài nguyên Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương và Hiệp hội thảo luận văn bản hướng dẫn nhập khẩu thép phế liệu.

Hiệp hội đã cử cán bộ làm việc này. Nhưng theo người đứng đầu Hiệp hội, đến nay công việc vẫn không có tiến triển gì. Trong khi vẫn phải “chờ quyết định” thì các chi phí lưu bến bãi đều do doanh nghiệp “gánh”. Rất may là giá nguyên liệu (sắt thép phế) đã tăng gấp đôi nên doanh nghiệp mới đủ dũng khí để chờ đến 7 tháng.