Trong các xã hội có tốc độ già hóa nhanh của châu Á, AI đang được tận dụng để chăm sóc người cao tuổi. Ngoài tác dụng bầu bạn, các chatbot còn giúp báo động tình trạng sức khỏe và giảm các triệu chứng sa sút trí tuệ…

Cuối năm ngoái, bà Chung Yun-hee, ngoài 70 tuổi, tỉnh dậy trong cơn đau quặn thắt do thoát vị cấp tính tại căn hộ ngoại ô Seoul (Hàn Quốc). Bà Chung chỉ kịp thều thào vài lời yếu ớt qua điện thoại khi chatbot AI "Talking Buddy" gọi đến. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trợ lý ảo này đã lập tức báo động cho nhân viên xã hội, giúp bà được đưa đi phẫu thuật cấp cứu kịp thời.

Hàn Quốc đang già hóa với tốc độ chóng mặt, số người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi chỉ trong 15 năm, chiếm hơn 1/5 dân số. Do thiếu hụt bác sĩ, nhân viên xã hội và người thân để chăm sóc, quốc gia này đang đặt hy vọng vào AI.

Talking Buddy, dịch vụ gọi điện chăm sóc do Naver Cloud phát triển, đang đảm nhận việc hỏi thăm hàng chục nghìn người già sống neo đơn. Ứng dụng này thực hiện các cuộc trò chuyện cá nhân hóa, kéo dài từ 2 đến 5 phút, vào các khung giờ ngẫu nhiên mỗi ngày nhằm xoa dịu nỗi cô đơn, phát hiện tình huống khẩn cấp và kích thích chức năng nhận thức để ngăn ngừa chứng sa sút trí tuệ.

Dù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và đôi khi mắc lỗi, AI vẫn được người dùng đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người cao tuổi đã tâm sự với chatbot, đánh đàn cho nó nghe, thậm chí mời nó đến nhà ăn trưa...

Còn tại Seongnam, bà Min, một người phụ nữ ngoài 70 tuổi mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ đang học cách sử dụng SuperBrain - chương trình điều trị kỹ thuật số do chính phủ tài trợ. SuperBrain cung cấp các bài tập cá nhân hóa nhằm làm chậm đà suy giảm trí nhớ.

Bác sĩ Wang Min-jeong cho biết, nỗi sợ hãi về bệnh sa sút trí tuệ tại Hàn Quốc giờ đây mạnh hơn cả nỗi sợ ung thư. Đây là thách thức mang tầm quốc gia. Các chuyên gia cảnh báo sa sút trí tuệ tại Hàn Quốc dự kiến sẽ tăng gấp đôi số ca bệnh lên hai triệu người vào năm 2044. Trong bối cảnh đó, AI được đánh giá là "người chăm sóc" ưu việt nhờ trí nhớ siêu phàm và lòng kiên nhẫn vô hạn.

Tại Trung Quốc, một khảo sát mới đây của Alibaba và một trường đại học dành cho người cao tuổi chỉ ra rằng, mặc dù tỷ lệ tiếp cận ban đầu thấp hơn, nhưng một khi đã bắt đầu sử dụng AI, người già có xu hướng trung thành hơn và tần suất sử dụng cũng cao hơn hẳn.

Để đáp ứng nhu cầu, các doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào việc tối ưu hóa "điểm chạm" khách hàng. Tencent đã xây dựng một thư viện văn bản dành riêng cho người cao tuổi, được tổng hợp từ hơn 9.000 cuộc đối thoại thực tế để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiểu sâu sắc hơn nhu cầu của họ.

Nút thắt lớn nhất đối với người cao tuổi khi tiếp cận công nghệ là kỹ năng gõ phím và thị lực suy giảm. Doubao, chatbot phổ biến nhất Trung Quốc của ByteDance, đã giải quyết vấn đề này bằng cách cho phép người dùng trò chuyện trực tiếp qua giọng nói thay vì văn bản. Hệ thống AI này không chỉ hiểu được các loại tiếng địa phương có trọng âm nặng mà còn áp dụng các danh xưng thân thuộc như "ông", "bà" để tạo sự gắn kết.

Bà Du Thục Mẫn, 78 tuổi, đã tìm thấy sự an ủi khi chatbot Doubao bày tỏ sự cảm thông với những ký ức tuổi thơ nghèo khó của bà. Đối với một thế hệ thường cảm thấy bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số, khả năng "lắng nghe" và "thấu hiểu" của AI là một lợi thế cạnh tranh vô song mà các ứng dụng truyền thống không thể có được.

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn già hóa dân số sâu rộng, trong khi công nghệ số ngày càng chi phối đời sống xã hội. Việc giúp người cao tuổi tiếp cận AI không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán an sinh và hòa nhập xã hội. Khi được hướng dẫn đúng cách, nhiều người cao tuổi không chỉ học được kỹ năng mới mà còn tìm thấy sự tự tin, niềm vui và cảm giác không bị bỏ lại phía sau trong thời đại số.

Tại Việt Nam, chia sẻ bên lề Hội thảo khoa học "Tăng cường chăm sóc sa sút trí tuệ tại Việt Nam" hồi tháng 3, PGS.TS. Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, cho biết, số người mắc sa sút trí tuệ tại nước ta ước tính khoảng 660.000 người vào năm 2015 và có thể lên tới 1,8 triệu người vào năm 2050.

Dù vậy, thực tế hiện nay cho thấy hệ thống chăm sóc vẫn còn nhiều khoảng trống. Dữ liệu nghiên cứu về sa sút trí tuệ còn hạn chế, đặc biệt ở cộng đồng; các mô hình hỗ trợ người chăm sóc chưa được phát triển rộng rãi, trong khi phần lớn người bệnh đang được chăm sóc tại gia đình.

Theo PGS. Trung Anh, cùng với già hóa dân số, số người mắc sa sút trí tuệ tăng lên là điều tất yếu. Tuy nhiên, điểm mấu chốt hiện nay là nhu cầu được chẩn đoán và phát hiện sớm. Kết quả từ các nghiên cứu kéo dài gần 10 năm cho thấy, chẩn đoán sớm giúp người bệnh có cơ hội can thiệp kịp thời, đồng thời cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống. 

Trước đó, bệnh viện Lão khoa Trung ương và Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh đã công bố “Chương trình hợp tác toàn diện trong lĩnh vực phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc và quản lý sa sút trí tuệ, Alzheimer ở người cao tuổi”.

Trọng tâm của hợp tác này là triển khai phương pháp xét nghiệm mới với công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để dễ dàng chẩn đoán sớm và chính xác bệnh Alzheimer thông qua xét nghiệm máu, từ đó giúp điều trị hiệu quả và quản lý tiến trình của bệnh hiệu quả tốt hơn.

Trong khuôn khổ hợp tác, hai đơn vị thống nhất triển khai 3 nội dung trọng tâm: Chẩn đoán và phát hiện sớm: Điều trị, và Chăm sóc và quản lý bệnh. Một nội dung quan trọng của hợp tác chính là nghiên cứu và ứng dụng các nền tảng công nghệ số trong chăm sóc sa sút trí tuệ

Nội dung này bao gồm: Ứng dụng di động; hệ thống thiết bị tích hợp internet vạn vật (IoT) hỗ trợ chăm sóc và quản lý người bệnh cũng như hỗ trợ người chăm bệnh tuân thủ hướng dẫn điều trị tại cộng đồng; hồ sơ sức khỏe điện tử chuyên biệt cho người bệnh sa sút trí tuệ... Nếu được triển khai tại cộng đồng, các giải pháp số này sẽ góp phần giảm tải cho hệ thống y tế tuyến trên và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.