Ba Lan lọt vào nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất như thế nào?

Đến nay, quy mô nền kinh tế nước này đã vượt qua Thụy Sỹ, vươn lên vị trí thứ 20 thế giới với sản lượng hàng năm hơn 1 nghìn tỷ USD.

BƯỚC CHUYỂN MÌNH LỊCH SỬ

Đây là bước chuyển mình mang tính lịch sử, đưa Ba Lan từ giai đoạn đầy khó khăn vào các năm 1989-1990 trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nổi bật nhất châu Âu hiện nay. Theo các nhà kinh tế, quá trình này mang lại nhiều bài học về cách mang lại sự thịnh vượng cho người dân.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho rằng thành tựu đó xứng đáng được ghi nhận bằng việc Ba Lan tham dự hội nghị thượng đỉnh Nhóm 20 nền kinh tế lớn (G20) vào cuối năm nay.

Sự chuyển mình đó được phản ánh qua những người như bà Joanna Kowalska, một kỹ sư ở thành phố Poznan - đô thị với khoảng nửa triệu dân nằm giữa Berlin và Warsaw. Sau 5 năm sinh sống tại Mỹ, bà đã trở về Ba Lan.

“Mọi người thường hỏi liệu tôi có phải đánh đổi điều gì khi trở về Ba Lan hay không. Nhưng thành thật mà nói, tôi cảm thấy điều ngược lại. Ba Lan hiện đang đi trước Mỹ ở rất nhiều lĩnh vực”, bà Kowalska nói chia sẻ với hãng thông tấn AP.

Hiện bà Kowalska làm việc tại Trung tâm Siêu máy tính và Mạng Poznan, một đơn vị nghiên cứu công nghệ thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan. Trung tâm này đang xây dựng nhà máy trí tuệ nhân tạo (AI) đầu tiên của Ba Lan và kết nối hệ thống đó với một máy tính lượng tử - một trong 10 máy tại châu Âu được tài trợ từ chương trình của Liên minh châu Âu (EU).

“Trong lĩnh vực AI, công nghệ này đã phát triển rất nhanh tại Ba Lan. Vì vậy, về nước là một lựa chọn rất hấp dẫn”, bà Kowalska chia sẻ.

NHỮNG NHÂN TỐ GIÚP THOÁT NGHÈO

Theo các nhà phân tích, đề xuất mời Ba Lan dự hội nghị thượng đỉnh G20 chủ yếu mang ý nghĩa biểu tượng. Đây không phải câu chuyện Ba Lan sắp trở thành thành viên chính thức của nhóm.

Từ khi G20 ra đời vào năm 1999, chưa có quốc gia khách mời nào được nâng lên thành viên chính thức, bởi quyết định đó phải có sự đồng thuận của toàn bộ các nước trong nhóm. Ngoài ra, các thành viên G20 ban đầu không chỉ được lựa chọn dựa trên quy mô GDP, mà còn dựa trên vai trò và mức độ ảnh hưởng của họ đối với nền kinh tế toàn cầu.

Dù vậy, đề xuất này phần nào phản ánh bước tiến rõ rệt của Ba Lan về mặt kinh tế. Theo số liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tính theo USD hiện tại và đã điều chỉnh theo chênh lệch chi phí sinh hoạt, GDP bình quân đầu người của Ba Lan đã tăng từ 6.730 USD vào năm 1990 - tương đương 38% mức bình quân của EU - lên 55.340 USD vào năm 2025, tương đương 85%. Mức này cao hơn so với 52.039 USD của Nhật Bản.

Kể từ khi gia nhập EU vào năm 2004, kinh tế Ba Lan tăng trưởng bình quân 3,8% mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức trung bình 1,8% của châu Âu.

Ông Marcin Piatkowski, giảng viên Đại học Kozminski ở Warsaw và là tác giả một cuốn sách về hành trình đi lên của kinh tế Ba Lan, cho rằng có nhiều yếu tố giúp nước này thoát khỏi bẫy nghèo.

Theo ông, một trong những nhân tố quan trọng nhất là Ba Lan đã sớm xây dựng được nền tảng thể chế vững chắc cho hoạt động kinh doanh. Nền tảng đó gồm hệ thống tòa án độc lập, cơ quan chống độc quyền để bảo đảm cạnh tranh công bằng, cùng cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm tránh việc các ngân hàng gặp vấn đề làm gián đoạn dòng tín dụng.

Ngoài các yếu tố trên, Ba Lan còn hưởng lợi từ hàng tỷ euro hỗ trợ của EU, cả trước và sau khi gia nhập khối, đồng thời được tiếp cận thị trường chung rộng lớn của châu Âu. Quan trọng hơn giới chính trị Ba Lan nhìn chung đều thống nhất rằng hội nhập sâu với EU là mục tiêu lâu dài của nước này.

“Người Ba Lan biết rõ đích đến của mình là gì. Ba Lan đã tiếp thu các thể chế, luật chơi và cả những chuẩn mực văn hóa mà phương Tây phải mất 500 năm mới hình thành được”, ông Piatkowski nhận xét.

Thời gian qua, Ba Lan phần nào đã thu hẹp các rào cản của xã hội cũ và mở rộng cơ hội vào đại học cho công nhân nhà máy, nông dân - những nhóm trước đó gần như không có điều kiện tiếp cận giáo dục bậc cao. Hiện tại, giáo dục đại học tại quốc gia này tiếp tục phát triển mạnh với khoảng một nửa người trẻ ở Ba Lan đã có bằng đại học.

“Thanh niên Ba Lan hiện có trình độ học vấn cao hơn thanh niên Đức. Tuy nhiên, họ lại chỉ được trả lương bằng một nửa so với người Đức. Hai yếu tố này là sự kết hợp gần như không thể tốt hơn để thu hút nhà đầu tư”, ông Piatkowski nói.

XE BUÝT ĐIỆN VÀ CÂU CHUYỆN THÀNH CÔNG CỦA BA LAN

Tập đoàn xe buýt Solaris, do ông Krzysztof Olszewski thành lập tại Poznan vào năm 1996, hiện là một trong những nhà sản xuất xe buýt điện hàng đầu châu Âu, với thị phần khoảng 15%. Câu chuyện của doanh nghiệp này phản ánh một trong những nhân tố quan trọng đứng sau thành công của Ba Lan: tinh thần khởi nghiệp và tinh thần sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đi trước thị trường.

Xuất thân là kỹ sư trong thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung, ông Olszewski ban đầu mở một xưởng sửa chữa ô tô, sử dụng phụ tùng từ Tây Đức để sửa xe trong nước.

Theo bà Katarzyna Szarzec, nhà kinh tế tại Đại học Kinh tế và Kinh doanh Poznan, dù phần lớn doanh nghiệp khi đó đã được quốc hữu hóa, các nhà chức trách vẫn cho phép một số xưởng tư nhân quy mô nhỏ hoạt động.

Đến năm 1996, ông Olszewski mở đơn vị liên kết với hãng xe buýt Đức Neoplan và bắt đầu sản xuất cho thị trường Ba Lan.

Theo ông Mateusz Figaszewski, phụ trách quan hệ nhà nước của Solaris, việc Ba Lan gia nhập EU vào năm 2004 đã giúp doanh nghiệp này nâng cao uy tín và tiếp cận thị trường châu Âu rộng lớn - nơi hàng hóa, dịch vụ và lao động được lưu chuyển tự do.

Bước ngoặt tiếp theo đến vào năm 2011, khi Solaris quyết định sản xuất xe buýt điện - một lựa chọn được xem là khá mạo hiểm ở thời điểm rất ít doanh nghiệp châu Âu theo đuổi công nghệ này.

“Các công ty lớn ở phương Tây đối mặt nhiều rủi ro hơn nếu dịch chuyển sang xe điện không thành công. Chính vì vậy, khoảng trống đó lại trở thành cơ hội để Solaris vươn lên giành lợi thế công nghệ trước khi thị trường thực sự bùng nổ”, ông Figaszewski chia sẻ.

DÂN SỐ GIÀ VẪN LÀ BÀI TOÁN LỚN

Dù đạt nhiều thành tựu, Ba Lan vẫn đối mặt không ít thách thức. Tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa đồng nghĩa lực lượng lao động của nước này sẽ ngày càng thu hẹp, trong khi số người nghỉ hưu tăng lên.

Mức lương bình quân của nước này hiện vẫn thấp hơn mức trung bình của EU. Bên cạnh đó, dù nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển mạnh, số doanh nghiệp đủ sức vươn lên thành thương hiệu toàn cầu vẫn còn hạn chế.

“Đổi mới sáng tạo được xem là làn sóng phát triển kinh tế thứ ba của Ba Lan sau giai đoạn đổi mới. Ở làn sóng đầu tiên, từ đầu thập niên 1990, các doanh nghiệp nước ngoài mở nhà máy tại Ba Lan để tận dụng lực lượng lao động có tay nghề. Sang giai đoạn tiếp theo, vào khoảng thời điểm chuyển giao thiên niên kỷ, các công ty phương Tây bắt đầu đưa vào nước này những lĩnh vực có hàm lượng kỹ thuật cao hơn, như tài chính, công nghệ thông tin và kỹ thuật”, ông Jacek Jaskowiak, thị trưởng thành phố Poznan, cho biết.

Theo ông Jaskowiak, giai đoạn hiện nay là lúc Ba Lan cần tự phát triển những hoạt động có giá trị gia tăng cao ngay trong nước. Vì vậy, một trong những ưu tiên lớn của chính quyền thành phố là đầu tư cho các trường đại học.

Đồng quan điểm, nhà kinh tế Szarzec cho rằng Ba Lan vẫn còn nhiều việc phải làm để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao trình độ công nghệ. Theo bà, trên thực tế, nước này đang từng bước tiến lên các nấc thang giá trị cao hơn và không còn chỉ là nơi cung cấp phụ tùng hay thực hiện các công đoạn gia công đơn giản.

“Ba Lan sở hữu một nền kinh tế rất năng động và còn nhiều dư địa phát triển, nên tất nhiên tôi sẽ ở lại. Đây là một nền kinh tế đầy triển vọng”, Kazimierz Falak, 27 tuổi, một học viên cao học của bà Szarzec, chia sẻ.