Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bổ sung nhiều hành vi phạm tội mới trên không gian mạng

Theo Bộ Công an, Bộ luật Hình hiện nay sự còn thiếu một số quy định để đảm bảo cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông.

Đơn cử như Điều 291 Bộ luật Hình sự chỉ mới quy định về các hành vi liên quan đến tài khoản ngân hàng. Trên thực tế có rất nhiều các loại tài khoản có giá trị khác nhau như: tài khoản game, tài khoản mạng xã hội, tài khoản chứng khoán… do đó cơ quan điều tra sẽ gặp khó khăn khi áp dụng điều luật mà không có quy định về các loại tài khoản đó.

Mặt khác, một số hành vi chưa được mô tả đầy đủ trong cấu thành, không bao quát thực tiễn mới.

“Đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng, tội phạm tài chính – chứng khoán..., việc cấu thành tội phạm còn lạc hậu, thiếu mô tả các hành vi mới xuất hiện như hành vi “lừa đảo qua sàn giao dịch ảo”, “thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi”, “phát tán deepfake”, “rửa tiền bằng tiền điện tử” chưa được đề cập cụ thể.

Nhiều hành vi trong thực tế không đủ điều kiện áp vào các cấu thành hiện có, phải xử lý bằng các tội danh gián tiếp (như Điều 174 – Lừa đảo chiếm đoạt tài sản), gây tranh cãi và dễ bỏ lọt hành vi nguy hiểm”, bản dự thảo thuyết minh nêu rõ.

Cũng theo Bộ Công an, một số hành vi nguy hiểm cho xã hội mới xuất hiện chưa được quy định là tội phạm như hành vi liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo; hành vi thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; hành vi lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để thực hiện tội phạm...

Do đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung một số hành vi nguy hiểm cho xã hội trong Bộ luật Hình sự để giải quyết các vấn đề vướng mắc, bất cập trong thực tiễn như hành vi xâm phạm lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông; hành vi trái phép liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo; 

Hành vi thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; hành vi lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để thực hiện tội phạm; hành vi lừa đảo qua sàn giao dịch ảo;

Hành vi thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi; hành vi, “phát tán deepfake”, “rửa tiền bằng tiền điện tử”; hành vi xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; hành vi thiết lập hệ thống để cung cấp trái phép dịch vụ phát thanh, truyền hình trên mạng internet …

Báo cáo tổng kết cho thấy trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, cả nước phát hiện, xử lý 4.334 vụ án trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, nhiều hơn 643,4% so với giai đoạn 2016-2020. Đây cũng là loại tội phạm có mức độ gia tăng nhanh nhất trong tất cả các tội phạm ở Việt Nam.

Theo Bộ Công an, tội phạm về lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông tiếp tục diễn biến phức tạp.

Nổi lên là hoạt động tạo lập các trang giả mạo cơ quan công an tiếp nhận thông tin tội phạm để thực hiện hành vi lừa đảo. Hoặc giả danh cơ quan chức năng gọi điện, yêu cầu người dân thực hiện các dịch vụ công trực tuyến; kêu gọi tham gia các hội nhóm đầu tư trên các sàn giao dịch ngoại hối (Forex). Hay như hoạt động mua bán, trao đổi thông tin cá nhân để đăng ký, tạo lập tài khoản ngân hàng, thẻ thanh toán, ví điện tử nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật…