Tin từ Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, bệnh viện vừa tiếp nhận một bệnh nhân đái tháo đường bị hôn mê nhiễm toan ceton, suy hô hấp và viêm phổi do cúm A – biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng…

Người bệnh N.T.T (45 tuổi, Long Biên, Hà Nội) được đưa vào cấp cứu trong tình trạng sức khỏe suy kiệt, gầy mòn, ho nhiều, khó thở và khạc đờm xanh. Trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường: Sụt 5kg trong thời gian ngắn, khô miệng, khát nước nhiều, mệt mỏi kéo dài. Khai thác bệnh sử người bệnh cho biết đã mắc đái tháo đường hơn 10 năm.

Tuy nhiên, 3 năm gần đây người bệnh tự ý bỏ thuốc điều trị Tây y, chuyển sang sử dụng thuốc nam theo lời khuyên của người quen vì tin rằng có thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh. Trong suốt thời gian này, người bệnh chỉ theo dõi đường huyết tại nơi cung cấp thuốc nam, không tái khám tại cơ sở y tế chuyên khoa.

Theo bác sĩ Nguyễn Đăng Quân, Phó Trưởng khoa Điều trị tích cực, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, khi người bệnh tự ý ngừng thuốc điều trị đái tháo đường, nguy cơ xảy ra các tình trạng cấp cứu sẽ tăng cao như: Hôn mê nhiễm toan ceton, tăng áp lực thẩm thấu máu. Đây đều là những biến chứng cấp tính có thể gây tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Bác sĩ Quân cho biết: "Đái tháo đường là bệnh lý mạn tính cần điều trị lâu dài. Hiện nay, y học thế giới chưa có phương pháp nào chữa khỏi hoàn toàn đái tháo đường, mà chỉ có thể kiểm soát tốt bệnh để phòng ngừa biến chứng".

Tương tự, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, vừa tiếp nhận một bệnh nhân nam, 59 tuổi, nhập viện trong tình trạng lơ mơ, đau bụng dữ dội, buồn nôn, nhiễm toan ceton nặng và suy thận cấp. Sau khi cấp cứu, bệnh nhân được xác định mắc đái tháo đường type 2 đã 5 năm.

Theo thông tin từ người nhà, hai tháng trước nhập viện, bệnh nhân đã tự ý ngừng thuốc theo đơn của bác sĩ sau khi nghe lời người quen khuyên "bỏ thuốc Tây, chuyển sang uống thuốc nam gia truyền cho lành". Chỉ sau hơn một tháng, tình trạng sức khỏe của ông giảm sút nhanh: Mệt mỏi, khát nước, tiểu nhiều, sụt cân, chán ăn, nôn ói.

Khi được đưa đến viện, đường huyết đã tăng vọt, toan ceton nặng, một biến chứng cấp tính nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Bác sĩ cho biết, nếu bệnh nhân đến viện chậm thêm vài giờ, có thể đã không qua khỏi.

Thực tế, các bệnh viện lớn trên cả nước đã ghi nhận nhiều trường hợp biến chứng nặng, thậm chí tử vong do bỏ thuốc điều trị để dùng các sản phẩm "gia truyền" hoặc "thảo dược hạ đường huyết". Kết quả kiểm nghiệm của các cơ quan chuyên môn cho thấy, nhiều loại "thuốc nam, thuốc gia truyền" được quảng cáo chữa đái tháo đường thực chất đã bị trộn tân dược, những hoạt chất có tác dụng mạnh trong hạ đường huyết nhưng tiềm ẩn nguy cơ cao.

Một số hoạt chất thường bị phát hiện gồm: Glibenclamide, glimepiride, gliclazide (làm hạ đường huyết nhanh nhưng dễ gây hạ đường đột ngột, co giật, hôn mê); Phenformin (thuốc đã bị cấm sử dụng vì gây toan lactic dẫn đến tử vong); Corticoid (khiến người uống có cảm giác "ăn khỏe, ngủ ngon", nhưng thực tế lại gây phù, tăng đường huyết, teo cơ, loãng xương và suy thận”….

Trong y văn cổ truyền và các nghiên cứu dược lý hiện đại, một số dược liệu đã được ghi nhận có khả năng hỗ trợ cải thiện đường huyết thông qua các cơ chế như: kích thích tế bào beta đảo tụy tăng tiết insulin; bảo vệ tế bào beta trước stress oxy hóa; cải thiện tình trạng kháng insulin (đặc biệt quan trọng với type 2) và làm chậm quá trình hấp thu đường ở ruột.

Tuy nhiên, ThS.DS Trần Ngọc Tín, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe - Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh rằng những tác dụng này chủ yếu mang tính hỗ trợ. Cho đến nay, chưa có đủ bằng chứng khoa học cho thấy các dược liệu này có thể thay thế hoàn toàn thuốc điều trị hoặc có khả năng chữa khỏi bệnh hoàn toàn.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội Tiết - Đái Tháo Đường, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định việc nhiều người vẫn tin vào quảng cáo "không tác dụng phụ" là do tâm lý mệt mỏi vì phải điều trị suốt đời. Quan niệm sai lầm cho rằng "thuốc Đông y là lành tính" cũng khiến nhiều người dễ dàng bỏ cuộc với thuốc Tây khi gặp các tác dụng phụ nhẹ như tiêu chảy hoặc tăng cân.

Điều đáng ngại nhất của thị trường thuốc gia truyền hiện nay không chỉ nằm ở việc có hàng giả, hàng kém chất lượng hay quảng cáo sai sự thật. Mà còn bởi những sản phẩm hỗn loạn được hợp thức hóa bằng hình ảnh quen thuộc và ngôn từ đánh trúng tâm lý người bệnh: “gia truyền 3 đời”, “thần dược”, “cam kết khỏi tận gốc”…

Ông Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, từng nhấn mạnh rằng mỗi người bệnh có cơ địa, thể trạng và bệnh lý khác nhau, không thể dùng chung một bài thuốc như những quảng cáo kiểu “nhà tôi ba đời chữa khỏi bách bệnh”. Đó là hành vi đánh lừa niềm tin và có thể gây hậu quả khôn lường. Vụ việc liên quan “Hoàng Minh Đường” ở Thanh Hóa mới đây là một dẫn chứng điển hình.

Trong bối cảnh đó, Công văn 1771/BYT-YDCT ngày 18/3/2026 của Bộ Y tế có thể xem là một động thái chấn chỉnh cần thiết và kịp thời. Văn bản yêu cầu các địa phương tiếp tục triển khai nghiêm các công điện, chỉ thị của Thủ tướng về chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực y tế, đặc biệt với dược liệu, thuốc cổ truyền và hoạt động quảng cáo. 

Đáng chú ý, Bộ Y tế yêu cầu Sở Y tế các địa phương tăng cường giám sát hoạt động quảng cáo thuốc cổ truyền, sản phẩm y dược cổ truyền trên môi trường mạng, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội. Đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng để rà soát, kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm hành vi quảng cáo sai sự thật, quảng cáo không đúng nội dung đã được cấp phép, quảng cáo gây hiểu lầm về công dụng sản phẩm, sử dụng trái phép hình ảnh cán bộ y tế, người nổi tiếng. 

Yêu cầu này đánh trúng đúng “điểm nóng” của thị trường hiện nay, vi phạm không còn nằm chủ yếu ở quầy thuốc hay biển hiệu ngoài phố, mà nằm trong clip ngắn, livestream, fanpage, hội nhóm, tài khoản ảo và các kịch bản chốt đơn được dựng sẵn.

Bộ Y tế cũng yêu cầu phối hợp với Công an, Hải quan, Quản lý thị trường để kiểm tra, truy xuất nguồn gốc dược liệu và thuốc cổ truyền lưu thông trên thị trường.  Cùng với đó là yêu cầu công khai đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh của người dân, kịp thời cảnh báo các hành vi vi phạm.