Chênh lệch kỷ lục giữa giá dầu vật chất và giá dầu giao sau nói lên điều gì?

Theo số liệu do tờ Wall Street Journal tổng hợp, trong phiên giao dịch ngày thứ Hai (13/4), giá dầu Brent giao thực tế trên thị trường vật chất (dated Brent) là gần 132,74 USD/thùng, cao hơn nhiều so với mức 99,36 USD/thùng của hợp đồng tương lai dầu Brent (Brent futures) giao tháng 6.

HIỆN TƯỢNG HIẾM THẤY

Theo ông Gary Ross, giám đốc điều hành quỹ Black Gold Investors, chênh lệch lớn như vậy giữa hai mức giá này là hiện tượng hiếm thấy.

"Thị trường dầu chưa bao giờ phải đối mặt cùng lúc với tình trạng gián đoạn nguồn cung lớn và mức độ bất định cao như hiện nay", ông Ross nhận xét với tờ báo Wall Street Journal.

Một nguyên nhân cho hiện tượng trên là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng trên thị trường dầu vật chất. Yếu tố này thường khiến chênh lệch giữa giá giao ngay và giá tương lai bị nới rộng.

Bên lề hội nghị CERAWeek tháng trước, ông Dave Ernsberger, Chủ tịch bộ phận năng lượng của tập đoàn S&P Global, cho biết hợp đồng tương lai tháng gần nhất hiện nay lệch khá xa so với thị trường dầu vật chất, không chỉ về thời điểm giao hàng mà cả về thực tế giao nhận. Vì vậy, giá trên thị trường tương lai không phải lúc nào cũng sát với mức giá giao ngay.

Sự lệch pha này thể hiện rõ nhất ở dầu thô Brent - chuẩn giá dầu quốc tế. Giá hợp đồng tương lai dầu Brent tháng gần nhất hiện là hợp đồng giao tháng 6, nhưng khi đáo hạn, hợp đồng này không được thanh toán bằng giao nhận dầu thực tế. Thay vào đó, hợp đồng được tất toán theo một mức giá chỉ số hình thành từ diễn biến của thị trường dầu vật chất tại thời điểm đáo hạn.

Trong khi đó, hợp đồng dầu WTI của Mỹ tháng gần nhất hiện là hợp đồng giao tháng 5, được tất toán bằng giao nhận vật chất. Chính sự khác biệt này khiến giá dầu Brent trên thị trường tương lai có thể lệch đáng kể so với giá dầu giao thực tế, nhiều hơn so với WTI.

SỰ THẬN TRỌNG CỦA GIỚI GIAO DỊCH

Bên cạnh đó, biến động giá dầu quá mạnh cũng khiến giới giao dịch không muốn đặt cược lớn trên thị trường hợp đồng tương lai.

Theo ông Ilia Bouchouev, quản lý tại Pentathlon Investments, các quỹ phòng hộ và nhà giao dịch chuyên nghiệp hiện chỉ nắm giữ vị thế khá khiêm tốn trên thị trường dầu tương lai.

“Đa số nhà giao dịch chuyên nghiệp cho rằng thị trường dầu chưa thể sớm trở lại bình thường trước khi hợp đồng Brent tháng gần nhất đáo hạn vào tháng 6. Tuy nhiên, ngay cả khi nhận định như vậy, họ vẫn không sẵn sàng đặt cược lớn do mức độ biến động của thị trường hiện quá cao”, ông Bouchouev nhận định với tờ báo Wall Street Journal.

Rủi ro ở chỗ biến động giá mạnh có thể nhanh chóng dẫn tới yêu cầu bổ sung tiền ký quỹ, buộc các nhà giao dịch phải nộp thêm tiền để giữ vị thế.

Theo ông Ross của Black Gold Investors, một nhà giao dịch có thể nhìn đúng xu hướng của thị trường nhưng vẫn thua lỗ nặng nếu giá đi ngược dự đoán trong ngắn hạn. Trong khi đó, ông Bouchouev chỉ ra rằng giới giao dịch thường đưa ra đánh giá dựa trên mức sinh lời sau khi tính đến rủi ro. Vì vậy, khi một tài sản biến động quá mạnh, họ thường giảm mức phân bổ vào tài sản đó.

Thị trường quyền chọn phát triển nhanh là một nguyên nhân góp phần khuếch đại biến động giá, khiến giá dầu dễ tăng mạnh hơn khi lực mua lên cao và cũng dễ giảm sâu hơn khi tâm lý thị trường đảo chiều.

Vậy điều gì đang khiến giá dầu biến động mạnh như vậy? Việc đổ lỗi cho nhà đầu tư cá nhân, các thuật toán giao dịch hay những người không chuyên về thị trường dầu có lẽ vẫn chưa đủ để lý giải.

Trên thực tế, một số giao dịch hợp đồng tương lai dầu với quy mô rất lớn đã xuất hiện vào những thời điểm trùng khớp một cách đáng ngờ với các bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Theo phân tích của Wall Street Journal, một lượng hợp đồng tương lai dầu Brent và WTI trị giá hơn 760 triệu USD đã được giao dịch trong khoảng 15 phút trước bài đăng của ông Truth Social ngày 23/3 nói về việc hoãn tấn công các cơ sở năng lượng của Iran. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giao dịch dựa trên thông tin chưa được công bố rộng rãi - điều mà Nhà Trắng đã cảnh báo nhân viên phải tránh.

CÁN CÂN MUA - BÁN

Một nguyên nhân khác khiến giá dầu trên thị trường tài chính không tăng mạnh như giá dầu vật chất là cán cân mua - bán trên thị trường hợp đồng tương lai hiện cân bằng hơn.

Trên thị trường dầu vật chất, số bên cần mua dầu rõ ràng đang nhiều hơn số bên có thể bán, do một phần nguồn cung bị mắc kẹt ở Trung Đông. Trong khi đó, trên thị trường hợp đồng tương lai, bên bán vẫn tham gia khá tích cực.

Theo ông Bouchouev, một phần lực bán trên thị trường hợp đồng tương lai đến từ các nhà sản xuất dầu. Trước khi xung đột bùng phát, nhiều doanh nghiệp trong nhóm này chưa chốt giá bán cho sản lượng tương lai ở mức cao. Vì vậy, khi giá dầu tăng mạnh, họ tranh thủ bán hợp đồng tương lai để chốt giá cho lượng dầu sẽ bán trong thời gian tới.

Ngoài ra, bên bán còn có các nhà giao dịch mua dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược Mỹ (SPR). Việc xuất dầu từ SPR được thiết kế theo cơ chế giống một khoản vay. Cụ thể, với mỗi thùng dầu mua từ SPR, nhà giao dịch phải hoàn trả khoảng 1,2 thùng trong tương lai. Để phòng ngừa rủi ro, họ bán hợp đồng tương lai có thời hạn giao gần và mua hợp đồng giao xa hơn.

Lúc này nhiều người đặt câu hỏi: Liệu sự lệch pha giữa giá giao ngay và giá hợp đồng tương lai có khiến các nhà sản xuất dầu giảm đầu tư hay không? Câu trả lời là chưa chắc.

Theo ông Ross, các công ty năng lượng đúng là có tham chiếu giá dầu tương lai hạn giao dài khi lập kế hoạch đầu tư, nhưng trong ngắn hạn, điều họ phải tính đến trước hết là sử dụng khoản lợi nhuận tăng thêm nhờ giá dầu giao ngay đang ở mức cao như thế nào.

“Với một số nhà sản xuất, điều này có thể đồng nghĩa với việc dành thêm vốn cho hoạt động khoan dầu mới”, ông Ross nhận xét.

Theo Wall Street Journal, về mặt chính trị, việc giá hợp đồng tương lai dầu - mức giá dễ nhìn thấy và thường xuyên được nhắc tới - không tăng quá mạnh là tín hiệu có lợi cho Nhà Trắng. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư muốn dự báo xu hướng giá năng lượng, yếu tố cần theo dõi sát hơn vẫn là diễn biến thực tế tại eo biển Hormuz, thay vì chỉ nhìn vào thị trường tài chính.