Cú trượt dài của kinh tế Iran
Ngọc Trang
03/02/2026, 14:26
Trong giai đoạn 1960-1976, Iran ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 10,8%/năm. Vào năm 1977, một năm trước Cách mạng Hồi giáo, nước này là nền kinh tế lớn thứ 17 thế giới.
Khi đó, quy mô kinh tế Iran lớn hơn Saudi Arabia (xếp vị trí thứ 18), Thổ Nhĩ Kỳ (vị trí 20), Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất - UAE (vị trí 32) và Israel (vị trí 40).
Sau Cách mạng Hồi giáo và cuộc chiến Iran - Iraq kéo dài 8 năm, kinh tế Iran suy giảm mạnh. Hệ quả là đến cuối thập niên 1980, Iran tụt xuống hạng 28 toàn cầu, đứng sau Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong giai đoạn từ năm 2002-2010, nguồn thu dầu mỏ tăng mạnh giúp kinh tế Iran cải thiện thứ hạng từ thứ 29 lên 22. Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ và quốc tế nhanh chóng đảo ngược thành quả này.
Vòng trừng phạt thứ nhất, chủ yếu là gói trừng phạt đa phương do Mỹ phối hợp cùng Liên minh châu Âu (EU) và Liên hợp quốc (UN), đã kéo kinh tế Iran xuống vị trí thứ 26 vào năm 2017.
Vòng trừng phạt thứ hai, do Mỹ tái áp đặt và mở rộng từ năm 2018 sau khi rút khỏi Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA), góp phần khiến Iran rơi tiếp xuống vị trí 44 vào năm 2025.
Trong giai đoạn 2011-2025, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Iran chỉ tăng trưởng bình quân khoảng 1,6%/năm.
Theo các nhà phân tích, đà suy giảm kéo dài của Iran phản ánh tác động cộng hưởng của nhiều yếu tố gồm các biện pháp trừng phạt quốc tế, căng thẳng chính trị, quản trị kinh tế yếu kém và tham nhũng trong nước cũng như gánh nặng tài khóa từ các hoạt động can dự của Tehran trong khu vực. Các yếu tố này khiến tăng trưởng của Iran trong giai đoạn 2012-2025 chịu sức ép lớn.
