Doanh nghiệp Việt trước nỗi lo về thách thức từ căng thẳng tại Trung Đông

Ngày 10/3/2026, Vietnam Report phối hợp cùng Báo VietNamNet công bố Bảng xếp hạng FAST500 - Top 500 Doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam năm 2026. Trong khuôn khổ sự kiện này, Vietnam Report cũng công bố kết quả khảo sát ý kiến của các doanh nghiệp FAST500 nhằm phác họa những yếu tố quan trọng đóng góp cho sự tăng trưởng và định hướng hoạt động của doanh nghiệp trong thời gian tới...

Kết quả khảo sát cho thấy các dự báo của doanh nghiệp về tăng trưởng GDP năm 2026 có mức phân tán khá lớn: 22,9% doanh nghiệp dự báo tăng trưởng dưới 7,5% và 20,0% tin rằng nền kinh tế có thể đạt mức tăng trưởng tham vọng từ 10% trở lên trong năm nay.

Sự khác biệt này đến từ sự chênh lệch trong kết quả kinh doanh thực tế giữa các doanh nghiệp, song cũng phản ánh bối cảnh năm 2026 phụ thuộc vào nhiều biến số, trong đó có căng thẳng thương mại, biến động địa chính trị toàn cầu…

THÁCH THỨC LỚN NHẤT ĐẾN TỪ BIẾN ĐỘNG CHÍNH TRỊ TẠI TRUNG ĐÔNG

Theo kết quả khảo sát của Vietnam Report, 74,1% số doanh nghiệp đánh giá đây là thách thức lớn nhất có thể làm chệch hướng tăng trưởng trong năm 2026. Trong một nền kinh tế hội nhập sâu như Việt Nam, bất ổn địa chính trị có thể nhanh chóng truyền dẫn vào hoạt động kinh doanh thông qua đơn hàng xuất khẩu, chi phí logistics, dòng vốn và tỷ giá.

Điều này buộc doanh nghiệp phải tăng cường quản trị rủi ro và điều chỉnh kế hoạch chi phí, trong khi ở cấp độ vĩ mô, các nhà hoạch định chính sách cũng phải thận trọng hơn trong điều hành giá cả, tỷ giá và lãi suất. Tăng trưởng vì thế không chỉ là bài toán mở rộng quy mô, mà là bài toán phân bổ nguồn lực trong điều kiện xác suất của các cú sốc ngày càng cao.

Thách thức lớn thứ hai mà các doanh nghiệp phải đối mặt trong năm nay là biến động giá năng lượng và nguyên vật liệu đầu vào (70,4% số doanh nghiệp bình chọn). Nếu bất ổn toàn cầu là nguyên nhân, thì chi phí chính là kênh truyền dẫn trực tiếp đến doanh nghiệp. Áp lực chi phí vẫn là mối quan tâm thường trực, đặc biệt khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn tương đối mỏng, chỉ một biến động nhỏ về giá đầu vào cũng có thể làm suy giảm đáng kể hiệu quả kinh doanh.

Sự kết hợp giữa bất ổn địa chính trị và biến động giá đầu vào hàm ý rằng rủi ro bên ngoài có xu hướng lan truyền nhanh vào chi phí sản xuất trong nước, làm gia tăng tính bất định trong hoạch định kế hoạch kinh doanh.

Đáng chú ý, khoảng một phần ba doanh nghiệp cho biết áp lực pháp lý và yêu cầu tuân thủ các quy định mới là một thách thức đáng kể. Trong thời gian qua, hệ thống pháp luật liên tục được điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hoàn thiện môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, độ trễ giữa việc ban hành luật và các văn bản hướng dẫn thi hành có thể khiến doanh nghiệp cần thêm thời gian để nắm bắt và thích ứng. Điều này đôi khi tạo ra tâm lý thận trọng, đặc biệt với những quy định mới liên quan đến thuế hay mô hình kinh doanh, khi doanh nghiệp chọn dừng lại “nghe ngóng”, theo dõi kỹ hơn trước khi đưa ra các quyết định đầu tư hoặc mở rộng hoạt động.

Mặc dù vậy, đánh giá tổng thể của cộng đồng doanh nghiệp vẫn ghi nhận những chuyển biến tích cực trong quá trình hoàn thiện thể chế và cải cách môi trường kinh doanh, dù mức độ cải thiện chủ yếu mang tính từng phần hơn là đột phá.

So với cùng kỳ năm trước, 60,1% doanh nghiệp cho rằng khung pháp lý đã được cải thiện ở một số khía cạnh, 25,0% đánh giá có sự cải thiện rõ rệt trong khi 8,6% cho rằng khung pháp lý chưa có thay đổi đáng kể và 6,3% nhận định có xu hướng phức tạp hơn, phản ánh một bộ phận vẫn gặp khó khăn trong quá trình tuân thủ hoặc thích ứng với quy định mới.

Những con số này cho thấy xu hướng chung vẫn khả quan, đồng thời, phản ánh rằng quá trình hoàn thiện thể chế vẫn đang tiếp tục và cần thêm thời gian để các cải cách phát huy đầy đủ hiệu quả trong thực tiễn.

TĂNG TRƯỞNG ỔN ĐỊNH - TỐI ƯU HIỆU QUẢ LÀ MỤC TIÊU THEN CHỐT

Cũng theo kết quả khảo sát của Vietnam Report, có tới 64,3% số doanh nghiệp cho rằng “tăng trưởng ổn định - tối ưu hiệu quả” là mục tiêu then chốt trong năm nay. 44,4% số doanh nghiệp bình chọn năng lực lãnh đạo và quản trị - “bộ điều khiển” của doanh nghiệp là lợi thế nổi trội nhất tạo nền tảng cho tăng trưởng năm 2026. Trong một môi trường kinh doanh nhiều biến số, khả năng ra quyết định nhanh và điều phối nguồn lực hiệu quả trở thành yếu tố phân định thành bại giữa các doanh nghiệp.

Tiếp theo, hiệu quả vận hành và kiểm soát chi phí là cách doanh nghiệp giữ biên lợi nhuận và tạo vùng “đệm” để chống chịu các rủi ro.

Ngoài ra, đổi mới sáng tạo và việc xây dựng thương hiệu, uy tín trên thị trường cũng được các doanh nghiệp nhìn nhận là lợi thế cốt lõi để thoát khỏi cạnh tranh thuần giá, duy trì nhịp tăng trưởng ổn định trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một trong những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp hiện thực hóa các mục tiêu. Tuy nhiên, mức độ tác động của AI không diễn ra đồng đều giữa các ngành, phụ thuộc vào đặc thù mô hình kinh doanh, mức độ số hóa và khả năng khai thác dữ liệu, một số lĩnh vực được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ hơn so với những ngành khác.

Theo góc nhìn của các doanh nghiệp, trong 1 năm tới, Tài chính – Ngân hàng được xem là lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi AI. 40,7% số doanh nghiệp cho rằng AI sẽ tạo ra tác động đáng kể trong khi 19,4% số doanh nghiệp nhận định AI có thể làm thay đổi căn bản cách hoạt động của ngành.

Đây là ngành có mức độ trưởng thành công nghệ cao, với dữ liệu lớn và cấu trúc rõ ràng – điều kiện lý tưởng cho các ứng dụng như chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, chatbot chăm sóc khách hàng hay phân tích hành vi khách hàng. AI vì vậy không chỉ tối ưu vận hành mà còn trực tiếp định hình cách các dịch vụ tài chính được cung cấp.

Ở lĩnh vực Công nghiệp chế tạo và lĩnh vực Tiêu dùng, phần lớn doanh nghiệp cho rằng AI có tác động nhưng chưa mang tính đột phá. Trong công nghiệp chế tạo, công nghệ này đang được ứng dụng ngày càng nhiều trong bảo trì dự đoán, tự động hóa dây chuyền và kiểm tra lỗi bằng thị giác máy tính. Trong khi đó, ở nhóm ngành tiêu dùng, AI chủ yếu được sử dụng cho phân tích hành vi khách hàng, cá nhân hóa marketing, dự báo nhu cầu và tối ưu chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, đối với lĩnh vực Bất động sản – Xây dựng – Vật liệu xây dựng, tỷ lệ doanh nghiệp dự báo AI chưa tạo ra tác động rõ rệt trong vòng một năm tới ở mức cao (40,9% số doanh nghiệp). Đặc thù dữ liệu phân tán, chưa chuẩn hóa khiến việc tích hợp AI vào hoạt động kinh doanh khó mang lại thay đổi nhanh trong ngắn hạn.