Doanh nghiệp vi phạm các quy định minh bạch AI của EU có thể bị phạt tới 15 triệu euro hoặc 3% doanh thu toàn cầu hằng năm; phạt tối đa 750.000 euro với các tổ chức, cơ quan và thiết chế của EU...

Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức đưa các quy định về minh bạch trong Đạo luật AI vào thực thi từ ngày 2/8. 

Theo Điều 50 của Đạo luật AI, các đơn vị phát hành nội dung phải gắn nhãn đối với một số loại nội dung do AI tạo ra, đồng thời thông báo cho người dùng khi họ đang tương tác với chatbot hoặc tác nhân AI, mà không phải con người. EU hiện đã thiết kế một bộ biểu tượng để phục vụ cho việc gắn nhãn này.

Quy định này áp dụng với mọi tổ chức cung cấp hoặc triển khai hệ thống AI cho người dùng tại Liên minh châu Âu, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đặt trụ sở trong hay ngoài EU.

Trong hướng dẫn mới, Ủy ban châu Âu (EC) nêu rõ: "Các nghĩa vụ này nhằm tăng cường niềm tin và bảo đảm tính toàn vẹn của hệ sinh thái thông tin. Mọi người cần biết khi nào họ đang tương tác với AI hoặc tiếp xúc với nội dung do AI tạo ra. Điều này giúp họ đưa ra quyết định sáng suốt hơn, điều chỉnh mức độ tin tưởng và phụ thuộc vào AI, đồng thời hạn chế nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch hoặc mang tính lừa dối". 

Theo quy định, các nội dung deepfake, âm thanh hoặc video được AI tạo hoặc chỉnh sửa phải được gắn nhãn thể hiện có sự tham gia của AI. Trong trường hợp toàn bộ nội dung, bao gồm hình ảnh, âm thanh, video hoặc văn bản, được tạo hoàn toàn bằng AI, nhà cung cấp phải ghi rõ là "Do AI tạo ra".

Đối với các văn bản được công bố rộng rãi, nếu được AI tạo ra thì cũng phải thông báo rõ, trừ trường hợp nội dung đã được biên tập viên hoặc một cá nhân chịu trách nhiệm về biên tập xem xét và chịu trách nhiệm trước khi công bố.

Không chỉ nội dung tạo sinh, một số hệ thống AI khác cũng phải công khai việc sử dụng AI, chẳng hạn các mô hình nhận diện cảm xúc hoặc xử lý dữ liệu sinh trắc học.  EC giải thích: "Mục tiêu rất đơn giản: bất cứ khi nào AI đóng vai trò quan trọng, người dùng đều có quyền được biết". 

Bên cạnh đó, Ủy ban châu Âu sẽ tăng cường giám sát các nhà phát triển mô hình AI đa năng (general-purpose AI). Các đơn vị này phải lưu giữ đầy đủ tài liệu kỹ thuật, công bố bản tóm tắt dữ liệu dùng để huấn luyện mô hình và xây dựng chính sách tuân thủ bản quyền. Việc giám sát và xử lý vi phạm sẽ do các cơ quan có thẩm quyền của từng quốc gia thành viên đảm nhiệm.

Doanh nghiệp vi phạm quy định minh bạch có thể bị phạt tới 15 triệu euro hoặc 3% doanh thu toàn cầu hằng năm, tùy thuộc mức độ vi phạm. Đối với các tổ chức, cơ quan và thiết chế của EU, mức phạt tối đa là 750.000 euro. EC cho biết việc áp dụng chế tài sẽ được cân nhắc phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ, vừa và các doanh nghiệp có quy mô vốn hóa trung bình thấp.

Một số trường hợp được miễn trừ khỏi nghĩa vụ gắn nhãn, bao gồm nội dung mang tính cá nhân như các cuộc trò chuyện trong nhóm, cũng như các tác phẩm châm biếm hoặc hư cấu có tính nghệ thuật rõ ràng.

Đạo luật AI chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2024 và được triển khai theo lộ trình, với từng nhóm quy định được áp dụng ở các mốc thời gian khác nhau. Trong đó, theo cập nhật mới, các hệ thống AI thuộc nhóm rủi ro cao, như AI phục vụ tuyển dụng, chấm điểm tín dụng và thực thi pháp luật, sẽ được gia hạn đến tháng 12/2027 mới phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của Đạo luật AI.

Các quy định mới tiếp tục củng cố vị thế của EU là một trong những khu vực đi đầu về quản lý AI trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp trong ngành cho rằng các yêu cầu này tạo thêm gánh nặng tuân thủ và có thể làm chậm tốc độ đổi mới.

EC khẳng định một bộ quy tắc thống nhất trên toàn thị trường chung sẽ giúp doanh nghiệp phát triển và triển khai AI thuận lợi hơn, thay vì phải đáp ứng nhiều quy định khác nhau tại từng quốc gia thành viên.

"Đạo luật góp phần giảm thiểu những rủi ro đối với sức khỏe, an toàn và các quyền cơ bản của người dân, đồng thời bảo vệ nền dân chủ và pháp quyền. Bảo đảm việc triển khai hiệu quả hiện là ưu tiên hàng đầu của Ủy ban", EC nhấn mạnh.