Trong bối cảnh cạnh tranh không còn diễn ra giữa các doanh nghiệp đơn lẻ mà giữa các chuỗi giá trị, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân phải phối hợp chặt chẽ, phát huy thế mạnh của nhau để cùng hình thành các chuỗi giá trị thương hiệu Việt...

Tại tọa đàm "Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng?” do Báo Nhân Dân vừa tổ chức, bà Nguyễn Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính, cho biết trong giai đoạn phát triển mới, vai trò của khu vực doanh nghiệp nhà nước không chỉ dừng ở việc giữ ổn định kinh tế vĩ mô mà còn phải trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, tạo động lực phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã đưa ra các mục tiêu rất cụ thể về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó phấn đấu đến năm 2030 có từ 1 đến 3 doanh nghiệp Việt Nam nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và có 50 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất châu Á. Cùng với yêu cầu về quy mô là mục tiêu 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn OECD.

Bà Thủy khẳng định, đây là yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp nhà nước nâng cao năng lực quản trị theo thông lệ quốc tế, tạo nền tảng phát triển bền vững trong dài hạn.

Đánh giá về khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay, Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, cho rằng Việt Nam đã hình thành được một số "đầu tàu" đủ sức dẫn dắt như Viettel hay Petrovietnam, những doanh nghiệp đã làm chủ nhiều công nghệ cốt lõi.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp nhà nước hiện vẫn chủ yếu hoạt động trong thị trường nội địa, rất ít doanh nghiệp có khả năng mở rộng ra thị trường quốc tế hoặc tạo dựng vị thế cạnh tranh toàn cầu. Còn không ít doanh nghiệp đang phát triển nhờ vào lợi thế độc quyền ở một số lĩnh vực.

Với khoảng 850 doanh nghiệp như hiện nay thì đây vẫn là con số khá lớn nếu so với nhiều quốc gia khác, với số lượng doanh nghiệp nhà nước thường chỉ dao động khoảng 100 đến 200 doanh nghiệp. Vì vậy, nhiệm vụ rất cấp thiết trong thời gian tới là tiếp tục cơ cấu lại và tập trung nguồn lực nhà nước đang đầu tư tại các doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính

Đây cũng là vấn đề mà Nghị quyết 79 muốn thay đổi khi yêu cầu chuyển từ tư duy "phòng thủ" sang "tấn công". Doanh nghiệp nhà nước không chỉ phát triển trong nước mà phải tạo lập và dẫn dắt các chuỗi giá trị của Việt Nam, từng bước vươn ra thị trường quốc tế và cạnh tranh trực tiếp trên quy mô toàn cầu. Đó mới là thước đo thực sự cho năng lực của doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp nhà nước nói riêng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh không còn diễn ra giữa các doanh nghiệp đơn lẻ mà giữa các chuỗi giá trị. 

Trong mỗi chuỗi giá trị luôn có những doanh nghiệp hạt nhân, đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt toàn bộ hệ sinh thái. Nhiều tập đoàn FDI khi đầu tư vào Việt Nam, đã dẫn theo cả hệ thống nhà cung ứng của mình thay vì kết nối với các doanh nghiệp trong nước.

Vì vậy, không nên kỳ vọng khu vực FDI sẽ đưa doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng của họ. Nếu có, tỷ lệ cũng không lớn và doanh nghiệp Việt Nam vẫn chỉ đảm nhận những vị trí có giá trị gia tăng hạn chế.

Do đó, "Chúng ta phải chủ động xây dựng các chuỗi giá trị của chính mình", ông nhấn mạnh.

Trong quá trình đó, doanh nghiệp nhà nước phải giữ vai trò tiên phong. "đây không còn là câu chuyện "nên tiên phong" mà là phải tiên phong, và quan trọng hơn là phải tiên phong thành công", Tiến sĩ nhấn mạnh. 

Việc xây dựng chính sách cũng không nên chỉ dựa trên các mô hình hay kinh nghiệm quốc tế mà phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, từ những mô hình đã được kiểm chứng thành công trong nước.

Ông cũng cho rằng sự tham gia của các chuyên gia độc lập sẽ giúp cơ quan hoạch định chính sách có thêm góc nhìn khách quan, từ đó xây dựng đầy đủ các điều kiện về thể chế, cơ chế và nguồn lực để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò tiên phong và hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt phát triển.

Không chỉ nhấn mạnh yêu cầu đưa doanh nghiệp Việt Nam ra cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, Tiến sĩ Tú Anh còn cho rằng trước khi nói đến câu chuyện vươn ra quốc tế, cần thay đổi tư duy về mối quan hệ giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Nghị quyết 79 và Nghị quyết 68 cho thấy định hướng hiện nay không còn là tách biệt giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, mà là xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam thống nhất.

Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân phải phối hợp chặt chẽ, phát huy thế mạnh của nhau để cùng hình thành các chuỗi giá trị mang thương hiệu Việt Nam.

"Chỉ khi kết hợp được sức mạnh của doanh nghiệp nhà nước với sức mạnh của doanh nghiệp tư nhân thì chúng ta mới có thể xây dựng được các chuỗi giá trị của Việt Nam và cùng đưa 'đoàn tàu' doanh nghiệp Việt Nam ra cạnh tranh trên thị trường thế giới", ông nói.

Theo ông, nếu doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân vẫn phát triển trên hai "đường ray" riêng biệt thì nguồn lực quốc gia sẽ tiếp tục bị phân tán. Ngược lại, khi hai khu vực cùng hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong một hệ sinh thái thống nhất, Việt Nam mới có thể hình thành những chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh quốc tế và tạo ra các doanh nghiệp dẫn dắt ở tầm toàn cầu.

Cũng tại toạ đàm, bà Thủy cho hiết sau gần 40 năm đổi mới, quy mô khu vực doanh nghiệp nhà nước nay đã có nhiều thay đổi. Từ khoảng 50.000 doanh nghiệp có vốn nhà nước, hiện chỉ còn khoảng 850 doanh nghiệp.

Trong số 850 doanh nghiệp này, khoảng 700 doanh nghiệp được xác định là doanh nghiệp nhà nước, nghĩa là Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.

Theo bà, kết quả này phản ánh quá trình cổ phần hóa, thoái vốn và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước theo hướng tinh gọn hơn

“Tuy nhiên, với khoảng 850 doanh nghiệp như hiện nay thì đây vẫn là con số khá lớn nếu so với nhiều quốc gia khác, với số lượng doanh nghiệp nhà nước thường chỉ dao động khoảng 100 đến 200 doanh nghiệp. Vì vậy, nhiệm vụ rất cấp thiết trong thời gian tới là tiếp tục cơ cấu lại và tập trung nguồn lực nhà nước đang đầu tư tại các doanh nghiệp”, bà Thuỷ cho hay. 

Theo đó, việc sắp xếp sẽ hướng tới giảm số lượng doanh nghiệp, đồng thời tái phân bổ nguồn lực từ những doanh nghiệp không còn cần Nhà nước nắm giữ nguồn vốn quy mô lớn sang các doanh nghiệp trọng điểm được lựa chọn để dẫn dắt phát triển trong những ngành, lĩnh vực then chốt, ưu tiên. 

Bộ Tài chính đang phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện tiêu chí và danh mục doanh nghiệp trước khi báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định.

Liên quan đến quá trình tái cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, các chuyên gia cũng kiến nghị nguồn vốn thu được từ cổ phần hóa hoặc thoái vốn từ khu vực nhà nước nên hạn chế đưa vào ngân sách, để ưu tiên tái đầu tư vào những doanh nghiệp nhà nước được xác định giữ vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm, qua đó tạo thêm nguồn lực và động lực cho khu vực doanh nghiệp nhà nước thực hiện các nhiệm vụ phát triển mới.