Gia tăng các vi phạm liên quan đến bảo hiểm xã hội

Theo báo cáo đánh giá tình hình thực hiện Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ Nội vụ cho biết qua tổng hợp, các hành vi vi phạm hành chính vẫn phát sinh trên phạm vi cả nước.

Trong đó, với lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, vi phạm chủ yếu là chậm đóng, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia; đóng không đúng mức quy định; không lập hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động. Đây là nhóm hành vi phổ biến nhất, xuất hiện ở hầu hết các địa phương.

Lĩnh vực lao động gồm các hành vi vi phạm như không giao kết hợp đồng lao động hoặc giao kết không đúng loại hợp đồng; vi phạm quy định về tiền lương, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; không đăng ký nội quy lao động; xử lý kỷ luật lao động không đúng quy định.

Trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động, các vi phạm thường gặp là không tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động; không khám sức khỏe định kỳ; không quan trắc môi trường lao động; không kiểm định máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn; không trang cấp đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động.

Đối với lĩnh vực lao động nước ngoài, vi phạm chủ yếu là sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép lao động hoặc không đúng nội dung giấy phép; không thực hiện thủ tục xác nhận người lao động không thuộc diện cấp giấy phép lao động.

Một số vi phạm khác nữa là người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng không thông báo khi có việc làm; hành vi gian lận hồ sơ để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.

Tại nhiều địa phương, số vụ vi phạm có xu hướng giảm dần qua các năm, song vẫn diễn biến phức tạp ở khu vực doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp ngoài quốc doanh, nhất là trong bối cảnh khó khăn kinh tế.

Về hình thức xử phạt, Bộ Nội vụ cho biết phạt tiền là hình thức được áp dụng chủ yếu, gần như tuyệt đối trong các quyết định xử phạt theo Nghị định số 12/2022/NĐ-CP. Mức phạt được áp dụng theo đúng khung, mức quy định tại Nghị định, đảm bảo không vượt thẩm quyền.

Hình thức xử phạt bổ sung còn ít được áp dụng trên thực tế; chủ yếu là tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động trong một số trường hợp đặc biệt, tuy nhiên hầu hết báo cáo không ghi nhận nhiều trường hợp áp dụng hình thức này.

Trong khi đó, các biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng tương đối phổ biến, nhất là trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, gồm: Buộc truy nộp số tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp còn thiếu; buộc đóng đủ số người thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; buộc nộp tiền lãi chậm đóng; buộc chấm dứt hành vi vi phạm, hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định; buộc trả đủ tiền lương, trợ cấp cho người lao động…

Bộ Nội vụ đánh giá, nhìn chung, việc xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 12/2022/NĐ-CP tại các địa phương được thực hiện cơ bản đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Nghị định số 12/2022/NĐ-CP cho thấy một số vấn đề mới phát sinh, đáng chú ý như: gia tăng các vi phạm liên quan đến bảo hiểm xã hội trong bối cảnh doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn về tài chính.

Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, khó phát hiện, có xu hướng “lách luật”, tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh phân cấp, phân quyền ở địa phương làm phát sinh vướng mắc về thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền ra quyết định xử phạt…

Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ đề xuất xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung (hoặc thay thế) Nghị định số 12/2022/NĐ-CP nhằm đảm bảo tính đồng bộ với Luật Xử lý vi phạm hành chính. Qua đó, bảo đảm hệ thống các cơ quan, người có thẩm quyền hoạt động liên tục, thông suốt, không bị gián đoạn và tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.