Người thất nghiệp được học nghề miễn phí, rút ngắn thời gian chờ hưởng trợ cấp

Từ ngày 1/1/2026, Luật Việc làm 2025 chính thức có hiệu lực với nhiều điểm mới về bảo hiểm thất nghiệp và hỗ trợ học nghề, trong đó đáng chú ý là rút ngắn thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp và duy trì chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, nhằm giúp người lao động sớm ổn định cuộc sống, nhanh chóng quay lại thị trường lao động.

Xung quanh câu chuyện này, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phỏng vấn bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (thuộc Sở Nội vụ Hà Nội).

Chính sách hỗ trợ học nghề từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp theo Luật Việc làm 2025 đã có những tác động như thế nào đến thị trường lao động, cụ thể tại Hà Nội, thưa bà?

Chính sách bảo hiểm thất nghiệp nói chung và hỗ trợ học nghề cho lao động thất nghiệp nói riêng được thực hiện từ năm 2009, như là một “phao cứu sinh” cho người lao động khi bị mất việc làm. Luật Việc làm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã bổ sung thêm một số nội dung mới.

Ví dụ, về chế độ hưởng trợ cấp thất nghiệp, nếu luật cũ quy định thời gian chờ khi đủ điều hưởng là trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày nộp hồ sơ, thì nay giảm xuống còn 10 ngày. Việc rút ngắn thời gian chờ hưởng sẽ giúp người lao động sớm được tiếp cận quyền lợi của mình khi bị mất việc.

Về hỗ trợ đào tạo nghề, người lao động vẫn được hưởng quyền hỗ trợ học nghề như trước, tức là đối với một khóa đào tạo nghề dưới 3 tháng thì được hỗ trợ không quá 4,5 triệu đồng/khóa. Với khóa học nghề 6 tháng, mức hỗ trợ là 1,5 triệu đồng/tháng. Nếu kinh phí đào tạo cao hơn thì người lao động tự chi trả thêm tùy mức cơ sở đào tạo nghề quy định.

Ngoài ra, người tham gia khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề còn được hỗ trợ mức tiền ăn là 50.000 đồng/người/ngày thực học.

Bốn tháng đầu năm 2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã tiếp nhận hơn 16.000 người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, và 334 người nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ học nghề. Số người lao động đăng ký học nghề nhìn chung vẫn còn thấp so với số người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp.

Như vậy có thể thấy số người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ thất nghiệp thì nhiều, nhưng số đăng ký hỗ trợ học nghề lại ít, theo bà điều này có nguyên nhân do đâu?

Thực tế, đây là tình hình chung trên toàn quốc chứ không riêng gì ở Hà Nội. Theo tìm hiểu của chúng tôi, đa số người lao động mới tìm hiểu quyền lợi hưởng trợ cấp thất nghiệp, các chế độ về tư vấn giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề miễn phí chưa được quan tâm nhiều, hoặc họ có biết đến nhưng không mặn mà tham gia.

Việc này thì có rất nhiều lý do. Ví dụ, thời gian trước chúng tôi đã tiếp nhận nhiều người lao động đồng ý tham gia hỗ trợ học nghề, nhưng đến ngày nhận quyết định thì họ lại không đến. Có những người đã nhận quyết định, tham gia lớp học nhưng lại bỏ dở giữa chừng. Thậm chí, có những người lao động, khi cán bộ, nhân viên của chúng tôi không thấy đến nhận quyết định đã gọi điện nhắc nhở thì họ nói đã tìm được việc làm rồi.

Nhìn chung có nhiều lý do để người lao động đang đi học một khóa ngắn hạn (3 tháng) nhưng lại bỏ dở giữa chừng. Hơn nữa, tính chuyên cần của người lao động là không bắt buộc, tức là họ có thể hôm nay đến học nhưng mai lại nghỉ. Điều này phần nào gây khó khăn cho các đơn vị đào tạo nghề trong việc đảm bảo sĩ số để mở lớp học.

Bên cạnh đó, có cơ sở đào tạo nghề thường đào tạo những nghề có sẵn, chưa bắt kịp với những nghề thị trường lao động đang cần. Ngược lại, có đơn vị mở nghề đào tạo theo yêu cầu thị trường nhưng mức phí lại cao hơn rất nhiều so với mức được Nhà nước hỗ trợ. Thời gian học có thể chỉ trong vòng một tháng mà không cần kéo dài 3 tháng hay 6 tháng.

Trong khi đó, chính sách hỗ trợ học nghề là tính theo tháng học của người lao động chứ không gói gọn là người lao động nếu học được một khóa học nghề này mà thành công thì Nhà nước sẽ chi trả toàn bộ kinh phí học nghề cho đơn vị đào tạo.

Vậy theo bà, cần có những giải pháp nào tăng tỷ lệ lao động thất nghiệp tham gia học nghề?

Như chúng ta đã biết, hỗ trợ học nghề và tư vấn giới thiệu việc làm là chính sách cốt lõi của bảo hiểm thất nghiệp. Bởi vì số tiền trợ cấp chỉ hỗ trợ trong hữu hạn. Người lao động chỉ được hưởng tối đa không quá 12 tháng số tiền hỗ trợ thất nghiệp. Nhưng khi họ được tư vấn, giới thiệu việc làm hoặc hỗ trợ học nghề thì có cơ hội tìm được việc làm nhanh hơn để quay trở lại thị trường lao động. Đây mới là tính lâu dài, bền vững.

Theo Luật Việc làm mới, các trung tâm dịch vụ làm không còn chức năng đào tạo nghề nữa (đã dừng từ tháng 9/2025). Tuy nhiên, với vai trò là cơ quan thực hiện chính sách này, chúng tôi cho rằng việc kết nối doanh nghiệp sau mỗi khóa đào tạo kết thúc là rất quan trọng và có hiệu quả trong thực tiễn, bởi vì người lao động sẽ không còn phải lo lắng để tìm việc.

Như vậy, nếu chẳng may bị thất nghiệp thì người lao động hãy nhớ đến chính sách hỗ trợ học nghề để giúp họ có thêm một nghề mới nhằm mau chóng quay trở lại với thị trường lao động.

Với vai trò của mình, hiện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cũng thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm hằng ngày; phiên lưu động tại các phường, xã; phiên chuyên đề; phiên kết nối online với các tỉnh, thành phố toàn miền Bắc, hoặc có thể là toàn quốc. Mục đích là mở rộng nhiều hơn nữa cơ hội tìm việc làm cho người lao động.