Trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Hà Nội được trao thêm quyền tự quyết, tạo điều kiện chủ động hơn trong quản lý, phát triển và thử nghiệm cơ chế mới. Điều này được kỳ vọng sẽ mở ra không gian để thành phố tiếp tục đổi mới và phát triển…

Tại tọa đàm “Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá” diễn ra mới đây, bà Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Thành phố Hà Nội là một trong những mục tiêu quan trọng của lần sửa đổi Luật Thủ đô này. Trên cơ sở đó, các nội dung phân quyền được xây dựng khá bao quát, tập trung vào những lĩnh vực then chốt liên quan đến quản trị đô thị.

 PHÂN QUYỀN Ở NHIỀU LĨNH VỰC THEN CHỐT

Thứ nhất về tổ chức bộ máy và nhân sự, Thành phố có thể quyết định linh hoạt trong tổ chức các cơ quan thuộc chính quyền cấp thành phố và cơ sở; được quyền quy định, điều chỉnh nội dung liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; được linh hoạt hơn trong xác định biên chế, vị trí công việc cũng như cơ chế cán bộ phù hợp. Chính những điều này sẽ tạo điều kiện giúp Hà Nội phát triển đội ngũ công chức đủ năng lực, động lực làm việc.

Thứ hai về thể chế và chính sách, Hà Nội không chỉ thực hiện theo quy định chung của pháp luật, mà còn được giao quyền để ban hành các quy định, thậm chí khác hoặc chưa được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên. Ngoài ra, Thành phố có thể thí điểm một số cơ chế chính sách khác quy định của luật. Đây là bước thay đổi lớn về mặt tư duy và tạo không gian đổi mới, sáng tạo giúp Hà Nội phát triển một cách bứt phá.

Thứ ba về quy hoạch và quản lý không gian đô thị, dự thảo Luật kế thừa các quy định của Nghị quyết số 258 đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 10 vừa qua. Theo đó, cho phép Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch. Đồng thời, bổ sung các quy định liên quan đến quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian trên cao, góp phần  xử lý các vấn đề nóng của đô thị hiện nay như: giao thông, quá tải hạ tầng hay giãn dân đô thị.

Thứ tư về tài chính và đầu tư, dự thảo Luật đưa ra các cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần của phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn. Điều này sẽ giúp Hà Nội rút ngắn đáng kể các quy trình cũng như không bị phụ thuộc quá nhiều vào tầng lớp trung gian ở cấp trên, giúp cho việc tăng tốc phát triển cũng như sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả.

Từ các nội dung này, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng đánh giá Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ mở ra một mô hình phát triển mới. Trong đó, xét dưới góc độ quản trị đô thị, đây là quy trình tổ chức lại không gian đô thị và phát triển đô thị mới cho Thành phố. Đáng chú ý, có khoảng 190 nhiệm vụ (hiện đang tiếp tục điều chỉnh) dự kiến được tăng quyền cho Hà Nội nhưng tăng quyền không phải là hưởng quyền, mà là giao cho Thành phố quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm.

CHÌA KHÓA THÁO GỠ NHỮNG ĐIỂM NGHẼN TÍCH TỤ

Đánh giá ý nghĩa của cơ chế thí điểm chính sách trong đổi mới quản trị đô thị, bà Nguyễn Phương Thủy cho rằng đây là điểm tiến bộ. Bà nhấn mạnh, trước đây, chúng ta đã có một số nghị quyết của Quốc hội cho phép thí điểm các cơ chế, chính sách tại một số địa phương ở một số lĩnh vực cụ thể. Tuy nhiên, các nghị quyết do Quốc hội ban hành, vì vậy, thời gian ban hành thường kéo dài do trải qua nhiều khâu. Quan trọng nhất là khi triển khai, nếu thấy có vấn đề cần điều chỉnh thì rất phức tạp, khiến chính sách đôi khi không bảo đảm tính linh hoạt và không đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn.

Trong khi đó, với đặc thù của một đô thị như Hà Nội luôn đối mặt với nhiều vấn đề mới từ kinh tế tuần hoàn, kinh tế số, giao thông thông minh hay quản trị đô thị theo phương thức tiên tiến, hiện đại… nếu cứ áp dụng cứng nhắc sẽ không theo kịp thực tiễn và bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cơ chế mới trong dự thảo Luật đã trao quyền chủ động hơn cho Hà Nội về việc tự quyết định các cơ chế, chính sách mang tính thí điểm, khác với quy định của Luật, hoặc chưa được pháp luật quy định. Điều này sẽ rút ngắn thời gian, giúp chính sách đi vào thực tiễn và cho phép điều chỉnh kịp thời trong quá trình thực hiện.

“Ý nghĩa cao nhất là tạo ra một không gian kiến tạo phát triển. Thành phố được chủ động thử nghiệm những mô hình kinh tế mới, mô hình quản trị mới trong phạm vi, không gian, thời gian được kiểm soát. Nếu hiệu quả thì có thể nhân rộng, nếu chưa phù hợp thì có thể điều chỉnh và nếu rủi ro, chúng ta cũng có thể hạn chế thay vì áp dụng trên diện rộng, từ đó làm giảm những chi phí cho việc thử và sai”, bà Thủy phân tích.

Đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đánh giá với cách tiếp cận này, Hà Nội có thể trở thành hình mẫu về thể chế cho cả nước, nhưng để cơ chế phát huy hiệu quả, dự thảo Luật cần thiết kế cơ chế kiểm soát đầy đủ và chặt chẽ hơn.

Cùng quan điểm, TS. KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng trong lịch sử phát triển đô thị nước ta, đến nay, chưa đô thị nào có được cơ hội về thể chế đủ lớn để tái cấu trúc trong dài hạn. Tuy nhiên, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là cơ hội như vậy cho Hà Nội. Qua nghiên cứu dự thảo Luật cũng như các phiên bản trước đây, ông nhận định Luật Thủ đô (sửa đổi) là “chìa khóa vàng” để tháo gỡ những điểm nghẽn và áp lực tích tụ trong nhiều năm qua.