Khi hạ tầng giao thông, kỹ thuật và các nhu cầu phát triển mới liên tục gia tăng, Hà Nội đang đặt ra yêu cầu tổ chức và khai thác hiệu quả hơn các lớp không gian đô thị. Đây cũng là cơ sở để thành phố từng bước hoàn thiện cách thức quản lý đối với không gian ngầm và không gian tầm thấp...

TP.Hà Nội vừa ban hành quy định liên quan đến việc quản lý, khai thác và sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp trên địa bàn Thành phố. Nội dung này được thể hiện tại Quyết định số 112/2026/QĐ-UBND, qua đó cụ thể hóa yêu cầu quản lý đối với những không gian trên theo khoản 4 Điều 11 Luật Thủ đô.

QUẢN LÝ KHÔNG GIAN GẮN VỚI QUY HOẠCH VÀ HẠ TẦNG

Một trong những nguyên tắc quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp là tuân thủ Hiến pháp, Luật Thủ đô, pháp luật chuyên ngành và quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Bảo đảm quản lý thống nhất, đồng bộ giữa không gian ngầm, không gian mặt đất và không gian tầm thấp trong tổng thể phát triển đô thị đa tầng của Thủ đô.

Đồng thời, phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô, quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp, quy hoạch đô thị và nông thôn, cùng các quy hoạch chuyên ngành về hạ tầng kỹ thuật, giao thông và quy hoạch có liên quan. Đặc biệt, không làm ảnh hưởng đến công trình hiện hữu, hệ thống hạ tầng kỹ thuật; điều kiện địa chất công trình, địa chất thủy văn, môi trường, cảnh quan đô thị, di sản văn hóa, khu vực nội đô lịch sử và khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù.

Trong đó, đối với nội dung quản lý không gian ngầm. Cụ thể là Quản lý theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt; Quản lý việc phân bổ, khai thác và sử dụng không gian ngầm phù hợp chức năng của từng khu vực và định hướng phát triển đô thị; Quản lý hệ thống hạ tầng trong không gian ngầm, bảo đảm kết nối đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, hạ tầng số và công trình có liên quan; Quản lý kết nối giữa các công trình ngầm với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, hạ tầng số và các công trình trên mặt đất; Quản lý giao cắt, chồng lấn và hành lang bảo vệ công trình ngầm...

Đối với nội dung quản lý không gian tầm thấp: Quản lý theo quy hoạch, chương trình, kế hoạch phát triển đô thị và quy hoạch chuyên ngành được cấp có thẩm quyền phê duyệt; Quản lý việc phân bổ, khai thác và sử dụng không gian tầm thấp thuộc phạm vi quản lý của thành phố theo quy định của pháp luật; Quản lý hạ tầng phục vụ hoạt động trong không gian tầm thấp, bảo đảm kết nối đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, hạ tầng số và các công trình có liên quan;

Đồng thời, quản lý kết nối giữa không gian tầm thấp với không gian mặt đất, không gian ngầm và hệ thống hạ tầng đô thị; Quản lý hành lang hoạt động, khu vực hạn chế hoạt động và khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù theo quy định của pháp luật; Quản lý thông tin, dữ liệu phục vụ quản lý không gian tầm thấp; Quản lý việc khai thác, sử dụng không gian tầm thấp theo đúng mục đích, chức năng và phạm vi được phép.

KHAI THÁC KHÔNG GIAN ĐA TẦNG ĐỂ ĐÁP ỨNG NHU CẦU  PHÁT TRIỂN 

Việc đặt ra yêu cầu quản lý không gian ngầm và không gian tầm thấp xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trong quá trình phát triển đô thị của Hà Nội. Theo Tờ trình của Sở Xây dựng gửi UBND TP. Hà Nội, tình trạng ùn tắc giao thông, thiếu không gian đỗ xe, quá tải hạ tầng kỹ thuật, thiếu kết nối giao thông công cộng, ngập úng cục bộ tại khu vực nội đô và ô nhiễm môi trường... vẫn chưa được giải quyết triệt để.  

Trong khi đó, quỹ đất phát triển trên mặt đất ngày càng hạn chế, chi phí giải phóng mặt bằng lớn, việc mở rộng hạ tầng theo phương thức truyền thống gặp nhiều khó khăn, dẫn đến cần khai thác hiệu quả hơn không gian ngầm, không gian tầm thấp và từng bước nghiên cứu tổ chức khai thác hợp lý không gian trên cao phục vụ phát triển đô thị.

Đặc biệt, tác động của biến đổi khí hậu và tình trạng mưa lớn với cường độ cao trong thời gian ngắn đang làm gia tăng nguy cơ ngập úng, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật và đời sống dân cư. Thực tế này đặt ra yêu cầu về phát triển hệ thống công trình ngầm đa chức năng như: bãi đỗ xe ngầm, công trình giao thông ngầm, không gian kết nối ngầm, hạ tầng kỹ thuật ngầm, công trình chống ngập và các không gian phục vụ phòng thủ dân sự, nhằm nâng cao khả năng chống chịu và bảo đảm an toàn đô thị trong dài hạn.

Hơn nữa, cùng với xu hướng phát triển đô thị thông minh và chuyển đổi số, nhu cầu nghiên cứu, thử nghiệm và từng bước hình thành hạ tầng phục vụ thiết bị bay không người lái, logistics đô thị, quan trắc môi trường, hạ tầng số và các dịch vụ công nghệ cao trong không gian tầm thấp tiếp tục gia tăng. Vì vậy, nghiên cứu cơ chế quản lý, khai thác phù hợp cho không gian tầm thấp và không gian trên cao là cần thiết.

Pháp luật hiện hành đã có một số quy định liên quan nhưng chưa xây dựng cơ chế đủ cụ thể và đồng bộ, giúp thúc đẩy đầu tư phát triển công trình ngầm, khai thác hiệu quả không gian đô thị đa tầng và huy động nguồn lực xã hội hóa cho lĩnh vực này. Tuy nhiên, việc đầu tư công trình ngầm thực tế còn gặp khó khăn do suất đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, chi phí vận hành và bảo trì cao, trong khi lại chưa đầy đủ cơ chế ưu đãi để bảo đảm tính khả thi của dự án.