Trong thời gian gần đây, Chính phủ Trung Quốc đã triển khai các biện pháp nhằm tăng cường đánh thuế tài sản ở nước ngoài của công dân nước này...

Giới phân tích cho rằng đây có thể chỉ là giai đoạn mở đầu cho một chiến dịch rộng lớn hơn nhằm siết thuế đối với khối tài sản của tầng lớp nhà giàu tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Trao đổi với hãng tin CNBC, ông Yingke Zhou - một giám đốc tại ngân hàng Barclays - cho rằng chiến dịch đánh thuế tài sản ở nước ngoài của công dân mà Trung Quốc khởi động gần đây có thể là "những bước đi đầu tiên" hướng tới việc giám sát chặt chẽ hơn đối với dòng tài sản xuyên biên giới, trong bối cảnh Bắc Kinh nỗ lực giảm bớt áp lực tài khóa và huy động vốn để đầu tư vào các ngành công nghệ chiến lược.

"Các nhà hoạch định chính sách có thể cân nhắc mở rộng phạm vi giám sát sang các lĩnh vực như thu nhập từ xuất khẩu được giữ ở nước ngoài, đầu tư ra nước ngoài và thu nhập từ việc làm, xa hơn nữa là thuế đánh vào bất động sản hoặc thuế thừa kế", ông Zhou nhận định trong một báo cáo gần đây.

CHÍNH SÁCH THUẾ CỦA TRUNG QUỐC SẼ TIỆM CẬN CÁC NỀN KINH TẾ LỚN KHÁC

Theo nghiên cứu của ngân hàng Bank of America (BofA), khác với Mỹ, Anh, Nhật Bản và các nền kinh tế lớn ở châu Âu, Trung Quốc hiện không áp dụng thuế bất động sản, thuế thừa kế hay thuế quà tặng. Đồng thời, tỷ trọng thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân, thuế đánh vào vốn và tài sản của nước này cũng ở mức tương đối thấp.

Các nhà phân tích của BofA cũng có cùng nhận định như ông Zhou, cho rằng các hộ gia đình giàu có của Trung Quốc có thể sẽ sớm đối mặt với việc bị đánh thuế mạnh mẽ hơn đối với "thu nhập từ lãi tiền gửi, tiền lương và lợi nhuận từ bất động sản ở nước ngoài".

Ông Zhou dự báo các cơ quan chức năng Trung Quốc sẽ mở rộng phạm vi thu thuế để đánh thuế cả lợi nhuận từ bất động sản, cổ phiếu, các công cụ thu nhập cố định và kim loại quý ở nước ngoài. Theo ông, sự thay đổi này sẽ giúp các chính sách của Trung Quốc tiệm cận hơn với thông lệ tại các nền kinh tế lớn khác.

Hồng Kông và Singapore từ lâu đã là những "thiên đường" được giới nhà giàu Trung Quốc lựa chọn để cất giữ tài sản. Hồng Kông đã xây dựng được một ngành dịch vụ tín thác quy mô lớn dựa vào nguồn tài sản từ đại lục.

Ông Ryan Lin, giám đốc công ty luật Bayfront Law có trụ sở tại Singapore, nhận định rằng các khách hàng Trung Quốc có hoạt động tài chính xuyên biên giới cần "hoàn toàn chuẩn bị tâm thế cho một sự siết chặt về thuế mang tính cấu trúc và lâu dài, khi Bắc Kinh chuyển từ cơ chế giám sát thụ động sang mô hình đánh thuế toàn cầu tương tự như hệ thống của Mỹ".

Ông Lin dự báo rằng các biện pháp thực thi trong tương lai có thể bao gồm thuế xuất cảnh đánh vào lãi vốn chưa được hiện thực hóa (unrealized capital gains) đối với những người di cư, cũng như các quy định có chức năng như một loại thuế thừa kế và thuế quà tặng trên thực tế.

Chiến dịch đánh thuế đối với tài sản ở nước ngoài của Bắc Kinh đã được đẩy mạnh trong năm nay.

Kể từ tháng 5, các ngân hàng và công ty môi giới tại Hồng Kông đã triển khai các bước tuân thủ chiến dịch tăng cường giám sát đối với hoạt động giao dịch xuyên biên giới do Bắc Kinh chỉ đạo, qua đó hạn chế khách hàng đại lục đầu tư vào cổ phiếu nước ngoài.

Vào tháng 7, Trung Quốc đã áp thuế thu nhập 20% đối với các quỹ tín thác ở nước ngoài, qua đó khép lại một kẽ hở pháp lý lâu nay được các gia đình giàu có tận dụng để bảo vệ tài sản và lên kế hoạch thừa kế.

Theo các nguồn tin, giới chức Trung Quốc cũng đã bắt đầu thu thuế đối với thu nhập từ hợp đồng bảo hiểm và tiền lương mà công dân nước này kiếm được ở nước ngoài. Gần đây nhất, các cơ quan quản lý đã quy định mức thuế 20% đối với cổ tức mà người nước ngoài nhận được từ các công ty có vốn đầu tư nước ngoài - một loại thuế trước đây chưa từng tồn tại.

NHU CẦU TĂNG THU NGÂN SÁCH VÀ GIỮ DÒNG VỐN Ở LẠI

Các biện pháp mới này báo hiệu những cải cách thuế sâu rộng hơn trong bối cảnh Chính phủ Trung Quốc đa dạng hóa nguồn thu ngân sách, khi tình trạng suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản đã làm đình trệ hoạt động cấp quyền sử dụng đất, vốn từng là nguồn tài chính chủ yếu cho các chính quyền địa phương. Bắc Kinh cũng đang đối mặt với nhu cầu vốn ngày càng tăng để đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược.

Theo ước tính của ngân hàng Barclays, thu ngân sách của Chính phủ Trung Quốc đã giảm xuống còn tương đương khoảng 20% GDP vào năm 2025, so với mức 26% vào năm 2021. Trong khi đó, chi tiêu vẫn ở mức cao và chỉ giảm nhẹ xuống còn 29% GDP vào năm 2025, so với mức 31% năm 2021.

“Các chính quyền địa phương tại Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng thắt chặt tài khóa và cần các nguồn thu mới”, ông Kyle Chan, một chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Brookings, cho biết.

Dòng vốn chảy khỏi Trung Quốc cũng đang diễn ra với tốc độ nhanh chưa từng thấy. Theo ông Zhou, dòng vốn ròng chảy khỏi nước này đã đạt gần 780 tỷ USD vào năm 2025, vượt qua mức đỉnh cũ khoảng 630 tỷ USD của năm 2015, do người dân tích lũy tài sản ở nước ngoài và hoạt động đầu tư ra nước ngoài gia tăng.

Trong bối cảnh đó, các quỹ tín thác và hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài đại diện cho “một khối lượng tài sản khổng lồ mà trước đây ít chịu sự kiểm soát chặt chẽ về thuế cũng như công tác thực thi pháp luật” - ông nhận định.

Một báo cáo của công ty tư vấn - kiểm toán KPMG cho thấy hơn một nửa số cá nhân siêu giàu tại Trung Quốc sử dụng các quỹ tín thác gia đình ở nước ngoài để quản lý tài sản, và khối tài sản này có giá trị lên tới hàng trăm tỷ USD.

Ông Dan Wang, Giám đốc phụ trách thị trường Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Eurasia Group, cho rằng việc siết chặt thực thi pháp luật về thuế cũng hỗ trợ nỗ lực của Bắc Kinh trong việc giữ vốn đầu tư ở lại trong nước và phát triển thị trường vốn nội địa, tạo nguồn tài chính cho đổi mới công nghệ.

Theo BofA, gánh nặng thuế tại Trung Quốc vẫn ở mức thấp so với tiêu chuẩn quốc tế, với tỷ lệ thuế trên GDP là 19,5% vào năm 2024, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 34% của các nước trong Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). Khoảng cách này tạo cơ sở cho việc Bắc Kinh đẩy mạnh thu thuế trực thu và tăng cường hiệu quả thu thuế.

Chuyên gia Chan từ Viện Brookings nhận định rằng các biện pháp gần đây đang gửi đi tín hiệu tới những cư dân giàu có nhất Trung Quốc rằng họ nên “giữ tiền lại ở Trung Quốc đại lục”. “Những hành động trước đây từng bị bỏ qua nay đang bị xử lý nghiêm túc hơn”, ông nói.