Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV đã cụ thể hóa bước chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển bằng các quyết sách về đô thị, đất đai, biển và phân định trách nhiệm, tạo cơ sở khơi thông nguồn lực quốc gia.

Đại hội XIV đã xác định đường lối, mục tiêu và những định hướng chiến lược lớn; Hội nghị Trung ương 2 đặt nền tảng tổ chức và quy tắc vận hành cho nhiệm kỳ. Hội nghị Trung ương 3 có nhiệm vụ chuyển những định hướng đó thành các quyết sách tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo năng lực phát triển mới.

TỪ QUẢN LÝ THEO ĐỊA GIỚI ĐẾN QUẢN TRỊ THEO CHỈNH THỂ

Phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu các quyết sách được thông qua phải tạo ra bốn bước chuyển chiến lược. Một trong số đó là chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia.

Bước chuyển này đặt ra yêu cầu thay đổi cách nhìn đối với đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu; từ xem xét từng nguồn lực riêng lẻ sang đặt chúng trong một chỉnh thể, gắn với chiến lược quốc gia, lợi thế vùng và hiệu quả tổng thể.

Bàn về bước chuyển từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia hay nói cách khác là tổ chức không gian phát triển và quản trị nguồn lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Không gian hành chính không thể giới hạn tư duy phát triển”. Đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu phải được nhìn trong một chỉnh thể, tổ chức theo chiến lược quốc gia, lợi thế vùng và hiệu quả tổng thể.

Theo đó, sự quản lý phân tán thường xem xét từng địa bàn, từng ngành, từng nguồn lực trong phạm vi riêng và cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu quản lý hành chính, dễ bộc lộ giới hạn khi các dòng chảy kinh tế, dân cư, giao thông, logistics, tài nguyên và môi trường không dừng lại ở ranh giới địa phương hay phạm vi một ngành.

Còn quản trị thống nhất chính là thống nhất về chiến lược quy hoạch, dữ liệu, tiêu chuẩn và lợi ích tổng thể; trên nền tảng đó phân định rõ thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giữa các cấp chứ không xóa bỏ vai trò của địa phương, cũng không đồng nghĩa tập trung mọi thẩm quyền về Trung ương.

Hơn nữa, đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu cũng không còn được nhìn như những nguồn lực tách biệt. Giá trị của từng nguồn lực không chỉ nằm ở quy mô hoặc khả năng khai thác riêng, mà còn được tạo ra từ sự kết nối và bổ trợ lẫn nhau.

Quản trị thống nhất vì vậy không phải phép cộng cơ học các lợi thế đang có. Giá trị mới hình thành khi các nguồn lực được tổ chức thành một hệ thống, hỗ trợ lẫn nhau và cùng hướng tới mục tiêu chung. Đó cũng là cách chuyển lợi thế của từng địa phương, từng vùng thành sức mạnh quốc gia.

Bước chuyển này còn đặt ra yêu cầu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Hiệu quả của khơi thông nguồn lực cuối cùng phải thể hiện ở năng lực phát triển mới, khả năng sử dụng nguồn lực tốt hơn và chất lượng cuộc sống của người dân được nâng lên.

Như vậy, nội hàm của bước chuyển không chỉ là vượt qua sự chia cắt về địa giới hay lĩnh vực quản lý. Sâu xa hơn, đó là xây dựng năng lực kết nối, điều phối và phân bổ nguồn lực trong một chỉnh thể quốc gia, để nguồn lực được đưa đến nơi sử dụng hiệu quả và chuyển hóa thành động lực phát triển.

QUYẾT SÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN MỚI

Bế mạc Hội nghị Trung ương 3 đã thông qua nhiều quyết sách tạo cơ sở hiện thực hóa tất cả bốn bước chuyển như về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; về kinh tế -xã hội; về bảo vệ đất nước và phát triển bền vững; riêng về tổ chức không gian phát triển và quản trị nguồn lực được Hội nghị cụ thể hóa bước đầu bằng các quyết sách như: thành lập hai thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh trực thuộc Trung ương; sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan; ban hành nghị quyết mới về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; đồng thời làm rõ trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã…

Về quyết sách thứ nhất, Trung ương thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu các đề án phải được đặt trong mục tiêu hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực quản trị đô thị và tăng cường liên kết vùng.

Việc thay đổi địa vị hành chính không phải mục tiêu tự thân, mà phải tạo chuyển biến thực chất về năng lực quản trị, hiệu quả huy động nguồn lực và sức lan tỏa phát triển.

Nhóm quyết sách thứ hai liên quan đến đất đai. Trung ương thống nhất ban hành kết luận về sơ kết Nghị quyết số 18 và các quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai cùng các luật có liên quan.

Phát biểu bế mạc Hội nghị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; là tài nguyên đặc biệt, không gian sinh tồn và phát triển của quốc gia. Việc sửa luật phải đồng bộ, đúng, trúng, kịp thời; khơi thông nguồn lực nhưng không tư nhân hóa đất đai; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất; đồng thời bảo đảm cải thiện chỗ ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Khơi thông nguồn lực đất đai chỉ phát huy đầy đủ khi gắn với hạ tầng, đô thị, sản xuất, dịch vụ và các không gian kinh tế khác; đồng thời phải kiểm soát đầu cơ, lãng phí, lợi ích nhóm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Nhóm quyết sách thứ ba là nghị quyết mới về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Biển tiếp tục được xác định là không gian sinh tồn, phát triển và bảo vệ Tổ quốc; phát triển kinh tế biển hiện đại phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao đời sống Nhân dân và giữ vững chủ quyền quốc gia.

Ba nhóm quyết sách tạo thành một mạch thống nhất: thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh hướng tới tổ chức lại không gian đô thị và hình thành các cực tăng trưởng mới; định hướng sửa đổi pháp luật đất đai nhằm khơi thông nguồn lực trong không gian đó; nghị quyết về quốc gia biển mạnh mở rộng không gian phát triển từ đất liền ra biển, gắn phát triển với bảo vệ.

Kết quả Hội nghị cho thấy Trung ương định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng nền tảng dùng chung và phân bổ nguồn lực lớn. Cấp tỉnh cụ thể hóa chủ trương, tổ chức không gian phát triển, điều phối nguồn lực và bảo đảm điều kiện cho cấp xã. Cấp xã là tuyến đầu trực tiếp thực thi, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Sự phân định này cho thấy quản trị thống nhất phải đi cùng phân cấp rõ ràng. Thống nhất không đồng nghĩa tập trung mọi việc lên cấp trên; thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm phải được giao cho cấp có khả năng thực hiện hiệu quả, trong khuôn khổ chiến lược và mục tiêu chung.

Hội nghị đồng thời thống nhất cơ chế để các quyết sách được tổ chức thực hiện đồng bộ, có thể kiểm soát, đo lường và quy trách nhiệm. Mỗi nhiệm vụ phải rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm. Năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong từng quyết sách.

Khi các quyết sách được thể chế hóa, triển khai đồng bộ, đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu sẽ có điều kiện được tổ chức trong một chỉnh thể; lợi thế của từng địa phương, từng vùng được kết nối thành sức mạnh quốc gia. Đó là cơ sở để khơi thông nguồn lực, mở rộng không gian phát triển và tạo năng lực phát triển mới cho đất nước.