Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và từng bước trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, việc nâng cao năng suất không còn là câu chuyện riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026–2030...

Tại Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026, do Bộ Khoa học và Công nghệ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Tổ chức Năng suất Châu Á và Tổ chức Lao động Quốc tế phối hợp tổ chức ngày 14/8 tại TP. Hồ Chí Minh, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy theo phong trào sang nâng cao năng suất thực chất, có thể đo lường; đồng thời đưa năng suất vào hệ thống chỉ tiêu điều hành.

NÂNG CAO NĂNG SUẤT ĐỂ THOÁT BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng của Việt Nam vẫn dựa nhiều vào việc mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Trong khi đó, kinh nghiệm khu vực cho thấy không quốc gia nào có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất. Đây cũng là lý do nâng cao năng suất cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ trung tâm của quá trình phát triển, thay vì chỉ là một chương trình riêng của ngành khoa học và công nghệ.

Điều đáng chú ý là chính khái niệm năng suất cũng đang thay đổi. Theo Phó Thủ tướng, “năng suất hôm nay” không còn đơn thuần là làm nhanh hơn bằng cách làm cũ, mà phải là khả năng tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và môi trường để sản phẩm được thị trường chấp nhận.

Từ cách tiếp cận này, Phó Thủ tướng đề nghị Diễn đàn thống nhất nhận thức rằng nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026–2030.

Trước hết, năng suất phải chuyển từ khái niệm được vận động sang chỉ tiêu có thể đo lường và sử dụng trong điều hành.

Theo đó, để thực hiện mục tiêu tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%, cũng như yêu cầu tại Nghị quyết số 68-NQ/TW về năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5–9,5%/năm, cần nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty. Khi được đo lường, đánh giá và công bố, năng suất mới có thể trở thành cơ sở để các cơ quan, doanh nghiệp liên tục cải tiến hiệu quả hoạt động.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là hướng thứ hai được Phó Thủ tướng nhấn mạnh. Theo đó, công nghệ phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới, trong khi chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành “tấm hộ chiếu” để hàng hóa Việt Nam bước vào các thị trường lớn. Đồng thời, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi vào dây chuyền sản xuất và quy trình quản trị, chứ không chỉ dừng ở phần mềm quản lý văn phòng. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cùng với đó, hạ tầng chất lượng quốc gia phải được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường lớn trên thế giới.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu huy động đồng bộ ba lực lượng: doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công để nâng cao năng suất. Trong đó, các tập đoàn, tổng công ty được đề nghị xây dựng chương trình năng suất riêng, có mục tiêu định lượng và lan tỏa xuống chuỗi cung ứng. Chính sách hỗ trợ cũng cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm; lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo, thay vì lấy số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ làm thành tích.

Đặc biệt, khu vực công cũng phải nâng cao năng suất của chính mình. Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, mỗi cơ quan cần phục vụ người dân, doanh nghiệp với quy trình gọn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, qua đó góp phần giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.

Từ những định hướng đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới trong quý 3/2026. Trong đó, Kế hoạch mới phải làm rõ các giải pháp thực hiện mục tiêu của Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68, đồng thời bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Cùng với đó là hoàn thành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh những ý tưởng và khuyến nghị được trao đổi tại Diễn đàn không dừng lại ở thảo luận, mà phải được chuyển thành nhiệm vụ cụ thể, “có địa chỉ, có thời hạn, có người chịu trách nhiệm”.

TÁI ĐỊNH HÌNH MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG DỰA TRÊN TRỤ CỘT NÂNG CAO NĂNG SUẤT

Sau một ngày làm việc với bốn hội thảo chuyên đề và phiên toàn thể, Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026 đã tiếp cận vấn đề năng suất từ nhiều chiều, gồm: thể chế và chính sách, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất xanh và ESG, phát triển nguồn nhân lực, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, cùng kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp và quốc tế.

Tiếp thu chỉ đạo của Phó thủ tướng và các tham luận, thảo luận tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đã khái quát thành 5 Thông điệp Năng suất Chất lượng 2026.

Thứ nhất: Đặt năng suất ở vị trí trung tâm của quá trình tái định hình mô hình tăng trưởng và trong hệ thống điều hành phát triển ở mọi cấp.

Theo Thứ trưởng, năng suất phải là thước đo thực chất của hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng tăng trưởng, được xác định, đo lường cụ thể và giám sát từ cấp kinh tế vĩ mô đến ngành, địa phương, khu vực công và doanh nghiệp.

Thứ hai: Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và AI trở thành động lực trực tiếp tạo ra năng suất mới.

"Đổi mới sáng tạo phải được chuyển hóa thành sản phẩm, quy trình và mô hình kinh doanh mới; chuyển đổi số phải tạo ra những thay đổi có thể đo lường về chi phí, thời gian, chất lượng và giá trị. Đây là bước chuyển từ việc ứng dụng công nghệ nói chung sang yêu cầu công nghệ phải tạo ra giá trị thực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ ba: Nâng năng suất phải đi cùng nâng chất lượng.

Hạ tầng chất lượng quốc gia cần được hiện đại hóa để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường. Theo tinh thần được nêu tại Diễn đàn, tiêu chuẩn và chất lượng không chỉ là công cụ kỹ thuật mà phải trở thành nền tảng giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Thứ tư: Tập trung vào con người và văn hóa năng suất. Nâng năng suất đòi hỏi phát triển đội ngũ chuyên gia, nâng kỹ năng số, kỹ năng xanh, năng lực quản trị công nghệ và đổi mới sáng tạo. Văn hóa năng suất phải được hình thành từ việc đo lường, phát hiện lãng phí và liên tục cải tiến.

Thứ năm:  Tăng cường liên kết và biến hợp tác thành hành động cụ thể.

Thứ trưởng nêu rõ: bứt phá năng suất đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức hỗ trợ và người lao động, đồng thời phát huy các mạng lưới quốc tế để tiếp nhận tri thức, công nghệ và mô hình tiên tiến. Mỗi chương trình phải xác định rõ đầu mối, nguồn lực, lộ trình và kết quả đầu ra; những mô hình hiệu quả cần được đánh giá và nhân rộng kịp thời.

Từ các thông điệp trên, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định một số công việc trọng tâm sẽ triển khai ngay sau Diễn đàn.

Trước hết là sơ kết Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất giai đoạn 2021–2030, từ đó nghiên cứu đề xuất Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia giai đoạn mới, hoàn thành trong quý 3/2026. Kế hoạch mới sẽ bao gồm các yêu cầu về năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Bộ cũng sẽ thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, ưu tiên năng lực tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và công nhận phục vụ công nghệ chiến lược, các dự án trọng điểm; đồng thời phát triển đội ngũ chuyên gia và mở rộng hợp tác quốc tế về năng suất, chất lượng.

Đồng thời, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp các ý kiến, đề xuất tại Diễn đàn để chuyển tới các cơ quan có thẩm quyền và đơn vị liên quan, làm đầu vào cho quá trình hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện.

Thông điệp Năng suất Chất lượng 2026 được Thứ trưởng Lê Xuân Định khái quát: “Năng suất phải trở thành thước đo kết quả của phát triển; chất lượng phải trở thành nền tảng của niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được chuyển hóa thành giá trị thực trong từng cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.