Việc ứng dụng công nghệ quan sát trái đất, đặc biệt là khai thác kho dữ liệu khổng lồ từ các chùm vệ tinh kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), đang mở ra cơ hội lớn giúp Việt Nam ứng phó với thiên tai, quản lý tài nguyên…

Tại phiên tọa đàm về hợp tác kỹ thuật số và công nghệ vũ trụ diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác Đầu tư và Kinh doanh Việt Nam – EU ngày 24/3, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang trở thành một điểm đến tiềm năng để ứng dụng và thử nghiệm các giải pháp công nghệ dữ liệu không gian tiên tiến. Nguyên nhân là bởi với vị trí địa lý đặc thù, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn như tình trạng sụt lún tại Đồng bằng sông Cửu Long và phải hứng chịu trung bình 10 cơn bão mỗi năm.

YÊU CẦU ĐỔI MỚI MẠNH MẼ

Dù đã có những bước tiến dài từ việc phóng thành công vệ tinh VNREDSat-1 (hoạt động bền bỉ vượt gấp đôi tuổi thọ dự kiến), ngành vũ trụ Việt Nam vẫn đang đứng trước những yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ.

Ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC), chỉ ra một thực tế: Việt Nam hiện mới chỉ sở hữu vệ tinh quang học, vốn bị hạn chế tầm nhìn đáng kể trong điều kiện nhiều mây mù khi bão đổ bộ. Do đó, ưu tiên hàng đầu hiện nay là phát triển các hệ thống vệ tinh công nghệ radar để quan sát xuyên mây, kết hợp với việc tận dụng dữ liệu từ các đối tác quốc tế để phục vụ công tác giám sát lũ lụt và suy thoái rừng.

Dưới góc độ quản lý và phân tích dữ liệu, ông Chu Hải Tùng, Phó Cục trưởng Cục Viễn thám Quốc gia, nhấn mạnh sự cần thiết của việc tái cấu trúc cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia.

Để xử lý và tích hợp luồng dữ liệu khổng lồ thu thập từ các trạm mặt đất, vệ tinh và thiết bị bay không người lái (UAV), việc ứng dụng Big Data và AI là yếu tố sống còn. Một trung tâm dữ liệu đủ mạnh sẽ giúp Việt Nam đưa ra các phân tích theo thời gian thực, phục vụ thiết thực cho các chính sách điều hành.

KINH NGHIỆM TỪ CHÂU ÂU

Tại sự kiện, bà Audrey Mayo, Trưởng ban Nam Á và Đông Nam Á thuộc Tổng cục Quan hệ Đối tác Quốc tế của EU, đã chia sẻ về “sức mạnh” của Copernicus - chương trình quan sát trái đất hàng đầu của Liên minh Châu Âu. Với hệ thống vệ tinh Sentinel, chương trình cung cấp nguồn dữ liệu khổng lồ và chính xác, hỗ trợ đắc lực cho việc giám sát môi trường và quản lý thiên tai.

Châu Âu đã triển khai thành công chương trình CopPhil tại Philippines, thiết lập trung tâm lưu trữ dữ liệu khu vực nhằm giúp quốc gia này phân tích hình ảnh vệ tinh tại chỗ. Thông qua sáng kiến Gói Kết nối Kỹ thuật số EU-ASEAN (SCOPE Digital), EU đang từng bước mở rộng mô hình này sang Thái Lan, Indonesia và kỳ vọng Việt Nam sẽ là đối tác chiến lược tiếp theo để xây dựng hệ sinh thái dữ liệu không gian chung cho toàn khu vực.

Ngoài ra, các tập đoàn công nghệ hàng không vũ trụ hàng đầu Châu Âu như Airbus và Leonardo đều khẳng định cam kết đồng hành sâu rộng cùng Việt Nam. Bà Hoàng Chi Mai, Giám đốc điều hành Airbus tại Việt Nam, Lào và Campuchia, cho biết định hướng sắp tới trong dự án VNREDSat-2 không chỉ dừng ở việc cung cấp thiết bị, mà là chuyển giao công nghệ để Việt Nam chuyển từ vị thế “vận hành” sang “làm chủ” và tự sản xuất vệ tinh.

Đồng tình với quan điểm này, bà Simonetta Di Domenico, Giám đốc Quốc gia Leonardo tại Việt Nam, lưu ý rằng vệ tinh không chỉ để “quan sát thụ động”. Khả năng phân tích dữ liệu đa lớp từ các chùm vệ tinh (quang học, radar, siêu phổ) sẽ giúp các cơ quan chức năng đưa ra dự báo và hành động trước khi thảm họa xảy ra. Để hệ sinh thái này hoạt động hiệu quả, bên cạnh hạ tầng an ninh mạng bảo mật, việc đầu tư đào tạo đội ngũ nhân sự có khả năng phân tích và khai thác dữ liệu không gian là nhiệm vụ cấp bách.

Những định hướng chiến lược và các dự án hợp tác cụ thể giữa Việt Nam và Châu Âu dự kiến sẽ tiếp tục được thảo luận chuyên sâu tại Tuần lễ Vũ trụ Việt Nam diễn ra vào tháng 9/2026 tới đây.

Sự kiện được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng, hiện thực hóa khát vọng làm chủ công nghệ không gian, biến nguồn dữ liệu khổng lồ thành “chìa khóa” bảo vệ môi trường và thúc đẩy nền kinh tế số.