Khi nào thì cần luật riêng cho tài sản mã hóa?

Tại Đối thoại “Pháp lý mở đường và mô hình phát triển thị trường tài sản số Việt Nam” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức mới đây, bà Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự – kinh tế (Bộ Tư pháp), đã chia sẻ nhiều góc nhìn xoay quanh quá trình xây dựng Nghị quyết số 05 của Chính phủ và lộ trình hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Theo bà Thanh, câu chuyện thể chế hóa tài sản mã hóa bằng pháp luật thực chất không phải mới. Vấn đề này đã được đặt ra từ khoảng 10 năm trước, với rất nhiều tranh luận xoay quanh câu hỏi cốt lõi: tài sản mã hóa có được coi là tài sản hay không?

Đến nay, tài sản mã hóa đã được xác định là tài sản với đầy đủ các yếu tố của tài sản, chẳng hạn như kết tinh của quá trình lao động, sản xuất và đầu tư, và có thể biểu hiện ở dạng hữu hình, dạng tài sản vật chất hoặc quyền tài sản tùy thuộc vào thể thức của tài sản đó. 

Theo đó, điều 47 của Luật Công nghiệp công nghệ số đã chính thức quy định “tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử”.

Liệu Việt Nam có nên tính toán xây dựng một bộ luật riêng cho thị trường tài sản mã hóa? Trước câu hỏi này, ông Nguyễn Hải Nam, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết thông thường trên thế giới quá trình dòng chảy lúc đầu sẽ có luật khung ban đầu, sau đó sẽ có sandbox thí điểm là thứ hai, và thứ ba là sẽ tạo các luật chuyên ngành, vì nhất là trong những lĩnh vực hẹp như tài sản mã hóa thì sớm muộn cũng cần thiết.

Tuy nhiên, theo ông Nam, để đảm bảo thận trọng, Việt Nam đang ở giai đoạn hai như Nghị quyết 05 thì cần áp dụng một thời gian, từ đó sẽ có giám sát chặt chẽ và đảm bảo công khai minh bạch. Sau đó sẽ có tổng kết, đánh giá, đúc kết những mặt được, chưa được, những thuận lợi, rủi ro, cơ hội thách thức,  có căn cứ khi dữ liệu đủ chín thì sẽ quyết định để xây dựng chính sách tiếp theo và có thể quyết định thời điểm để xây dựng luật chuyên ngành tại thời điểm phù hợp và đặc biệt phù hợp với bối cảnh nền kinh tế của Việt Nam.

Theo bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), đối với lĩnh vực tài sản mã hóa, Việt Nam đã có sự tiệm cận và phát triển rất nhanh vì trên thực tế rất nhiều người dân Việt Nam đã sở hữu hay thực hiện giao dịch tài sản số ở các sàn giao dịch quốc tế. Việt Nam tuy đi sau nhưng đã có sự học hỏi kế thừa tham khảo rất nhiều mô hình pháp lý của các quốc gia trong các chính sách quản lý lĩnh vực này.

Từ góc độ chuyên gia xây dựng pháp luật, bà Lê Thị Hoàng Thanh cho rằng Việt Nam đã có đủ căn cứ để nghiên cứu các hình thức văn bản quy phạm pháp luật ở mức độ cao hơn Nghị quyết số 05. Trong quá trình triển khai, thậm chí chưa cần chờ hết thời hạn thí điểm 5 năm, cơ quan quản lý hoàn toàn có thể định hướng xây dựng các văn bản pháp luật mới phù hợp với thực tiễn phát sinh.

Theo bà Thanh, hiện có ba phương án chính có thể cân nhắc. Thứ nhất, xây dựng một nghị định nhằm tổ chức và hướng dẫn thi hành Luật Công nghiệp công nghệ số, trong đó quy định loại hình tài sản này. Thứ hai, tiếp tục ban hành một nghị quyết thí điểm của Quốc hội, với hiệu lực pháp lý tương đương luật và phạm vi điều chỉnh rộng hơn, không bị bó hẹp như Nghị quyết số 05. Thứ ba, cũng là phương án lý tưởng nhất, là xây dựng một đạo luật riêng về tài sản mã hóa. 

Tuy nhiên, việc lựa chọn hình thức văn bản nào, theo bà Thanh, sẽ phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả thực thi của Nghị quyết số 05 cũng như nhu cầu điều chỉnh từ thực tiễn và xã hội đối với loại tài sản mới này.

“Nếu việc triển khai Nghị quyết 05 mang lại những hiệu quả tích cực, tạo ra các đóng góp thực chất và hiệu ứng xã hội rõ nét, thì việc xây dựng một đạo luật riêng về tài sản mã hóa là hoàn toàn khả thi”, bà Thanh nhấn mạnh. 

Theo bà, đây cũng là cách để sớm đưa các quan hệ xã hội liên quan vào khuôn khổ ổn định, đồng thời bảo đảm đúng tinh thần của công tác xây dựng pháp luật hiện nay: pháp luật phải mang tính kiến tạo, thúc đẩy phát triển, không đi sau thực tiễn, và phải hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước với việc khuyến khích, bảo vệ các giao dịch hợp pháp trong đời sống xã hội.