Giá xuất khẩu hạt điều của Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức cao trong tháng 5/2026, góp phần giúp kim ngạch xuất khẩu vượt 528 triệu USD. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra nhiều thách thức đối với ngành điều, buộc Vinacas phải điều chỉnh giảm mục tiêu xuất khẩu trong năm nay xuống 5 tỷ USD.

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tháng 5/2026 Việt Nam xuất khẩu 74.107 tấn hạt điều, đạt kim ngạch 528,54 triệu USD, tăng 7,7% về lượng và tăng 8,2% về trị giá so với tháng trước. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu giảm 8,6% và kim ngạch giảm 4%.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu 268.408 tấn hạt điều, thu về 1,87 tỷ USD, giảm 3% về lượng và giảm 0,3% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

GIÁ ĐIỀU TĂNG, XUẤT KHẨU VẪN CHỊU NHIỀU SỨC ÉP

Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ hạt điều lớn nhất của Việt Nam. Trong tháng 5, xuất khẩu sang thị trường này đạt 25.135 tấn, trị giá 181,27 triệu USD, tăng mạnh so với tháng trước và tăng 16,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 5 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 60.022 tấn, trị giá 431,7 triệu USD. Dù khối lượng giảm 8,5%, nhưng kim ngạch vẫn tăng 4,4% nhờ giá bán cao hơn.

Bên cạnh hai thị trường lớn là Trung Quốc và Hoa Kỳ, xuất khẩu hạt điều sang nhiều thị trường khác ghi nhận tín hiệu tích cực. Hà Lan nhập khẩu 22.349 tấn hạt điều của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm, đạt gần 160 triệu USD, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, thị trường Đức tăng trưởng mạnh với lượng nhập khẩu hơn 11.000 tấn, trị giá trên 78 triệu USD, tăng hơn 24% về giá trị. Ngoài ra, Canada, Úc, Thái Lan và Tây Ban Nha cũng ghi nhận mức tăng trưởng khả quan.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ tiếp tục chậm lại. Tháng 5/2026, lượng xuất khẩu sang thị trường này chỉ đạt 13.584 tấn, trị giá 93,3 triệu USD, giảm hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 59.506 tấn, trị giá 403,9 triệu USD, giảm nhẹ cả về lượng lẫn giá trị.

Mặc dù vậy, những kết quả tích cực này chưa đủ bù đắp những khó khăn mà ngành điều đang phải đối mặt từ sự suy giảm của thị trường Trung Đông.

Theo ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), sau ba năm liên tiếp tăng trưởng hai con số, ngành điều bước vào năm 2026 với nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên, xung đột leo thang tại Trung Đông đã làm đảo lộn triển vọng xuất khẩu của toàn ngành.

Trong 2 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất khẩu diễn ra tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, từ giữa tháng 3, khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng, lượng hàng xuất khẩu sang khu vực này bắt đầu giảm mạnh. Riêng trong tháng 3, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 50%. Sang tháng 4, gần như không còn đơn hàng mới được ký kết. Đến cuối tháng 5, hoạt động giao thương với khu vực này gần như rơi vào trạng thái “đóng băng”.

Theo Vinacas, sự đình trệ của hệ thống logistics, khó khăn trong vận chuyển đường biển và tâm lý thận trọng của các nhà nhập khẩu đã khiến giao dịch gần như ngưng trệ. Hệ quả là xuất khẩu điều của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 giảm khoảng 3,8% so với cùng kỳ năm trước.

THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG SUY GIẢM, NGÀNH ĐIỀU GẶP KHÓ

Trung Đông hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của ngành điều Việt Nam, chỉ sau Hoa Kỳ và Trung Quốc, chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong năm 2025. Vì vậy, việc thị trường này suy giảm đã tạo ra tác động rất lớn đối với doanh nghiệp.

Theo ông Bạch Khánh Nhựt, việc tìm kiếm thị trường mới để thay thế Trung Đông là không dễ dàng. Hiện nay, điều Việt Nam đã có mặt tại hơn 112 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy dư địa mở rộng thị trường không còn nhiều. Việc phát triển một thị trường mới đòi hỏi thời gian dài để xây dựng hệ thống phân phối, thói quen tiêu dùng và mạng lưới khách hàng. Do đó, rất khó kỳ vọng có thể tăng trưởng thêm 5-7% trong thời gian ngắn nhằm bù đắp phần sụt giảm từ Trung Đông.

Không chỉ gặp khó khăn về thị trường, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu điều còn đang chịu áp lực lớn về chi phí. Giá cước vận tải biển và chi phí lưu kho tăng mạnh trong khi đơn hàng giảm khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Nhiều doanh nghiệp vẫn cố gắng duy trì giao dịch để giữ khách hàng nhưng hiệu quả kinh doanh không cao.

Áp lực về vốn cũng là vấn đề lớn. Nhiều doanh nghiệp thiếu vốn lưu động trong khi lãi suất vay vẫn ở mức tương đối cao. Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, phát triển bền vững, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc tại các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ.

Theo lãnh đạo Vinacas, nếu tình hình tại Trung Đông sớm ổn định và hoạt động thương mại được nối lại trong nửa cuối năm, ngành điều vẫn có cơ hội phục hồi. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc chuẩn bị cho kịch bản khó khăn là cần thiết để doanh nghiệp chủ động ứng phó.

Hiệp hội cũng kiến nghị các bộ, ngành phối hợp với các hãng tàu và doanh nghiệp logistics nhằm giảm áp lực chi phí vận chuyển, lưu kho cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách tín dụng phù hợp như giảm lãi suất, giãn nợ hoặc hỗ trợ vốn lưu động cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Về dài hạn, thách thức lớn nhất của ngành điều vẫn là nguồn nguyên liệu. Hiện khoảng 90% nguyên liệu điều phục vụ chế biến của Việt Nam phải nhập khẩu từ châu Phi và Campuchia. Trong khi đó, nhiều quốc gia châu Phi đang đầu tư mạnh vào chế biến sâu tại chỗ, làm giảm lượng điều thô xuất khẩu sang Việt Nam. Bên cạnh đó, diện tích điều trong nước phần lớn đã già cỗi, năng suất thấp.

Để bảo đảm sự phát triển bền vững, Vinacas cho rằng cần thúc đẩy các hiệp định thương mại với các nước châu Phi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nhập khẩu nguyên liệu. Đồng thời, cần sớm triển khai các chương trình tái canh và phát triển vùng nguyên liệu trong nước để từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn điều thô nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điều Việt Nam trong những năm tới.