Sở hữu những quy định khắt khe bậc nhất Liên minh châu Âu (EU), thị trường Italia đặt ra quy trình kiểm soát rủi ro đa tầng đối với nông, thủy sản nhập khẩu. Doanh nghiệp Việt Nam cần nắm vững các chuẩn mực SPS và lộ trình quản lý rủi ro, tránh bị trả hàng hay đưa vào "danh sách đen"...

Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Italia, nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong nước, Italia đặt ra nhiều quy định kỹ thuật nghiêm ngặt và quy trình quản lý rủi ro vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) đối với nông sản, thực phẩm và thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Italia.

QUY TRÌNH THẨM ĐỊNH 3 CẤP NGHIÊM NGẶT TẠI CỬA KHẨU ITALIA

Về cơ chế pháp lý, Thương vụ Việt Nam tại Italia, cho biết mọi lô hàng nông sản, thực phẩm và thủy sản từ Việt Nam khi cập các cảng biển chiến lược (Genoa, La Spezia, Trieste, Naples) hay cảng hàng không quốc tế (Rome Fiumicino, Milan Malpensa) đều chịu sự kiểm soát liên ngành trực tiếp giữa Cục Hải quan và Bộ Y tế Italia thông qua hệ thống Trạm Kiểm soát biên giới (BCPs).

Hoạt động thông quan tuân thủ hai quy định khung cốt lõi của EU: Quy định (EC) No 178/2002 (Luật Thực phẩm chung - yêu cầu truy xuất nguồn gốc chính xác và phân định trách nhiệm pháp lý) và Quy định (EU) 2017/625 (Luật Kiểm soát Chính thức - quy định cơ chế, phương pháp kiểm tra).

Khi lô hàng tới cảng, cơ quan thẩm quyền BCPs sẽ tiến hành kiểm tra 3 cấp.

Thứ nhất: Kiểm tra hồ sơ, đối chiếu tính hợp lệ và đồng bộ giữa chứng thư gốc (kiểm dịch, y tế, xuất xứ, chứng nhận khai thác hải sản, tờ khai CHED - Giấy khai báo sức khỏe thông dụng). Bất kỳ sai lệch nào về mã HS, tên khoa học hay thông tin nhà máy đều khiến lô hàng bị dừng thông quan ngay lập tức.

Thứ hai: Kiểm tra nhận dạng thông qua đối chiếu niêm phong container (seal), mã lô hàng, nhãn mác thực tế với hồ sơ khai báo.

Thứ ba: Kiểm tra thực tế và lấy mẫu. Phân tích các chỉ tiêu trọng điểm như dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs), độc tố vi nấm, kháng sinh cấm, vi sinh vật gây hại (Salmonella, E. coli) và kim loại nặng.

Trong thời gian chờ kết quả (3 - 7 ngày làm việc), hàng hóa phải lưu kho kiểm dịch dưới sự giám sát của hải quan. Nếu mẫu vi phạm, BCPs sẽ ra quyết định tiêu hủy hoặc buộc tái xuất (chi phí do chủ hàng chịu).

Đồng thời, thông tin vi phạm sẽ bị cảnh báo tự động trên hệ thống RASFF (Hệ thống Cảnh báo Nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi) của EU, đưa doanh nghiệp vào danh sách giám sát trọng điểm với tần suất kiểm tra thực tế tự động nâng lên 20% - 50% trong các kỳ tiếp theo.

CHI TIẾT CHỈ TIÊU KỸ THUẬT KHẮT KHE THEO TỪNG NGÀNH HÀNG

Để xuất khẩu thành công, Thương vụ Việt Nam tại Italia khuyến nghị doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các ngưỡng kỹ thuật cụ thể cho từng nhóm hàng. 

Cụ thể, với nhóm nông sản và gia vị (cà phê, hạt điều, hạt tiêu, rau quả), dư lượng thuốc bảo vệ thực vật với mức mặc định chung toàn EU là 0,01 mg/kg nếu hoạt chất không có quy định riêng.

Với hoạt chất carbendazim, EU đã bãi bỏ hoàn toàn việc cấp phép. Mọi lô hàng bị phát hiện dư lượng vượt ngưỡng giới hạn định lượng tối thiểu (LOD từ 0,01 - 0,05 mg/kg tùy nhóm) đều bị xem là chứa chất cấm.

Hoạt chất acetamiprid (thuốc trừ sâu) áp dụng riêng cho hạt điều (0,01 - 0,05 mg/kg), hạt tiêu (0,07 mg/kg), cà phê nhân (0,1 mg/kg).

Hoạt chất deltamethrin (diệt côn trùng) áp dụng cho hạt tiêu và hạt khô (0,05 - 0,2 mg/kg); rau quả tươi (0,01 - 0,1 mg/kg).

Độc tố vi nấm (Mycotoxins) gồm: Aflatoxin áp dụng cho hạt điều, hạt tiêu với Aflatoxin B1 tối đa 5,0 µg/kg; tổng hàm lượng Aflatoxin (B1 + B2 + G1 + G2) không quá 10,0 µg/kg.

Độc tố Ochratoxin A (OTA) áp dụng cho cà phê nhân chưa rang tối đa 5,0 µg/kg; cà phê rang/xay tối đa 3,0 µg/kg; cà phê hòa tan tối đa 5,0 µg/kg.

Đối với nhóm thủy sản và sản phẩm thủy sản, trong đó thủy sản khai thác biển (cá ngừ, mực, bạch tuộc...) bắt buộc có Giấy chứng nhận khai thác do Cục Thủy sản Việt Nam cấp. Hải quan Italia sẽ đối chiếu dữ liệu trên nền tảng số CATCH của EU. Bất kỳ sự chênh lệch dữ liệu nào giữa nhật ký khai thác, xác nhận tại cảng và tờ khai xuất khẩu đều dẫn đến việc dừng thông quan.

Thủy sản nuôi trồng (tôm nước lợ, cá tra...) được miễn Giấy chứng nhận khai thác IUU nhưng doanh nghiệp chế biến phải có mã số xuất khẩu EU (EU Approval Number) đang hoạt động trên hệ thống TRACES NT (nền tảng trực tuyến của EU dùng để quản lý, theo dõi và cấp chứng thư điện tử về an toàn thực phẩm, dịch bệnh động thực vật và quá trình xuất nhập khẩu hàng hóa vào thị trường EU).

Hóa chất và kháng sinh cấm tuyệt đối Chloramphenicol, các chất chuyển hóa của Nitrofuran (AOZ, AMOZ, AHD, SEM), Malachite Green. Các nhóm kháng sinh Fluoroquinolones, Tetracyclines, Sulfonamides phải tuân thủ nghiêm Quy định (EU) No 37/2010.

QUY TRÌNH 4 BƯỚC QUẢN LÝ RỦI RO HIỆU QUẢ CHO DOANH NGHIỆP

Trước các quy định nghiêm ngặt trên, Thương vụ Việt Nam tại Italia lưu ý các doanh nghiệp xuất khẩu chủ động thực thi quy trình 4 bước quản lý rủi ro trước và trong quá trình giao thương.

Bước 1: Tra cứu trước khi ký hợp đồng. Chủ động truy cập cơ sở dữ liệu EU Pesticides Database hoặc Cổng thông tin Văn phòng SPS Việt Nam (spsvietnam.gov.vn) để cập nhật mức MRLs mới nhất theo mã HS của lô hàng.

Bước 2: Kiểm nghiệm đại diện lô hàng. Thực hiện lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 được EU công nhận.

Bước 3: Thẩm định hồ sơ trước khi xuất bến. Rà soát tính chính xác của Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, C/O (đối với nông sản); hoặc kiểm tra trạng thái mã số trên TRACES NT, khớp nối dữ liệu C/O, kiểm dịch động vật và chứng nhận CATCH (đối với thủy sản).

Bước 4: Xử lý sự cố tại cửa khẩu. Khi phát sinh vướng mắc thông quan tại Italia, lập tức liên hệ Văn phòng SPS Việt Nam và Thương vụ Việt Nam tại Italia để nhận hỗ trợ pháp lý và làm việc kịp thời với cơ quan thẩm quyền sở tại.