“Lá chắn silicon” của Đài Loan có thể không còn vững chắc

Suốt nhiều thập kỷ, TSMC, tập đoàn sản xuất bán dẫn Đài Loan, không chỉ là trụ cột kinh tế của Đài Loan mà còn được xem như “lá chắn silicon”, một bảo đảm chiến lược giữa căng thẳng địa chính trị quanh eo biển Đài Loan. Thế nhưng, TSMC giờ đây đang từng bước rời khỏi “vùng an toàn” để "vẽ" tương lai bên ngoài Đài Loan, tờ Wall Street Journal nhận định.

TSMC KHÔNG PHẢI CHỈ MỞ RỘNG SẢN XUẤT SANG MỸ 

Thực tế, những năm qua, ban lãnh đạo TSMC không phải chưa từng tính toán mở rộng sản xuất ra nước ngoài. Lý do dễ thấy là nhằm đặt nhà máy gần hơn các khách hàng chiến lược như Nvidia hay Apple, đồng thời giảm thiểu những rủi ro địa chính trị ngày càng hiện hữu.

Song cú hích đến từ một thỏa thuận thương mại "khổng lồ" giữa Đài Loan và chính quyền Tổng thống Donald Trump. Theo đó, Đài Loan cam kết chi hơn 250 tỷ USD vào Hoa Kỳ để Washington hạ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Đài Loan xuống còn 15%.

TSMC dĩ nhiên là “nhân vật chính”. Hãng đã cam kết 165 tỷ USD để xây dựng sáu nhà máy sản xuất chip logic - loại chip cho điện toán hiệu năng cao và AI, cùng hai nhà máy chip đóng gói, đảm nhiệm các khâu hỗ trợ. Tất cả đều đặt tại bang Arizona, nơi TSMC dự kiến nâng tổng số cơ sở sản xuất lên khoảng một chục nhà máy, tạo nên một “cứ điểm bán dẫn” mới trên đất Mỹ.

Theo các điều khoản mới, TSMC nhiều khả năng sẽ tiếp tục công bố thêm các nhà máy logic tại Arizona, đồng thời chuyển giao năng lực sản xuất tiên tiến sang Hoa Kỳ. 

Không dừng lại ở Mỹ, TSMC còn đang cân nhắc mở rộng sang Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, dù kế hoạch này có thể phải chờ "cái gật đầu" của Washington do mối quan hệ chặt chẽ giữa UAE và Trung Quốc.

Ở châu Âu, nhà máy đầu tiên của TSMC tại Đức đang được xây dựng, trong khi tại châu Á, hãng đã chính thức vận hành nhà máy ở Nhật Bản từ năm 2024. Những bước đi dồn dập này cho thấy TSMC đang nhanh chóng chuyển mình thành một tập đoàn bán dẫn toàn cầu, thay vì chỉ gắn chặt với Đài Loan như trước.

Theo các chuyên gia, làn sóng đầu tư và mở rộng này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy chiến lược của cả TSMC lẫn chính quyền Đài Loan. Một mặt là nhu cầu chip cho AI tăng vọt trên toàn thế giới, mặt khác vì môi trường địa chính trị ngày càng phức tạp của ngành bán dẫn. 

Cả chính quyền ông Trump lẫn cựu Tổng thống Biden đều coi việc đưa TSMC sang Mỹ là ưu tiên chiến lược nhằm củng cố năng lực sản xuất trong nước. Trong khi đó, Đài Loan lại đối diện những giới hạn về đất đai, năng lượng cho các nhà máy mới.

Bộ trưởng Kinh tế Đài Loan Kung Ming-hsin thừa nhận các nhà sản xuất chip của hòn đảo cần có “một dấu ấn toàn cầu ở mức hợp lý” song ông nhấn mạnh Đài Loan vẫn sẽ là trung tâm cốt lõi của hoạt động sản xuất bán dẫn.

Dẫu vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng trong vài thập kỷ tới, một phần đáng kể sản lượng chip tiên tiến của TSMC có thể nằm ngoài Đài Loan. 

Điều này đồng nghĩa với “lá chắn silicon” có thể không còn vững chắc như trước.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick thậm chí đã thẳng thắn cho rằng an ninh của Đài Loan không chỉ nằm ở năng lực bên trong, mà phụ thuộc lớn vào sự ủng hộ của Washington trong cuộc phỏng vấn với CNBC.

Ông Sam Bresnick, nhà nghiên cứu tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi của Đại học Georgetown, nhận định: “Khái niệm ‘lá chắn silicon’ đang rạn nứt theo nhiều cách khác nhau. Giờ đây, người ta buộc phải nhìn lại vai trò của TSMC trong một phương trình hoàn toàn mới”.

Khi TSMC ngày càng mở rộng dấu ấn ra toàn cầu, câu hỏi không chỉ là hãng sẽ đặt nhà máy ở đâu, mà sâu xa hơn là: vị thế chiến lược của Đài Loan trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu sẽ được định hình lại ra sao trong kỷ nguyên AI và cạnh tranh địa chính trị gay gắt.

ĐÀI LOAN VẪN LÀ CỔ ĐÔNG LỚN NHẤT CỦA TSMC

Được thành lập năm 1987 bởi Morris Chang - cựu lãnh đạo Texas Instruments cùng sự hậu thuẫn của chính phủ Đài Loan và nhiều đối tác khác, TSMC đang từng bước vươn lên trở thành nhà sản xuất chip hiệu suất cao thống trị toàn cầu. 

Các bộ xử lý của TSMC đang hiện diện ở những lĩnh vực then chốt nhất của nền kinh tế số: từ trung tâm dữ liệu AI, ô tô, cho tới thiết bị di động, phục vụ những “đại gia” công nghệ như Nvidia, Apple hay Advanced Micro Devices. Với giá trị vốn hóa khoảng 1,7 nghìn tỷ USD, TSMC hiện là công ty niêm yết lớn thứ sáu thế giới. Một con số đủ để phản ánh sức nặng kinh tế và chiến lược của doanh nghiệp này.

Cơ quan quản lý Đài Loan hiện vẫn giữ vai trò quản lý và là cổ đông lớn nhất (gần 7% cổ phần thông qua một quỹ) của TSMC. Mối quan hệ “cộng sinh” này khiến TSMC không chỉ là một doanh nghiệp thuần túy, mà còn trở thành tài sản chiến lược của hòn đảo.

Cuộc chạy đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc càng đẩy vai trò của TSMC lên tầm cao mới trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, đồng thời làm gia tăng “giá trị địa chính trị” của Đài Loan – vùng lãnh thổ mà Bắc Kinh coi là một phần của Trung Quốc. 

Tháng 11 năm ngoái, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, người xem việc kiểm soát Đài Loan là bước đi then chốt trong quá trình khôi phục vị thế cường quốc của Trung Quốc, đã phát tín hiệu về một chiến dịch gây sức ép mới đối với Đài Bắc. Động thái này làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh có thể đang cân nhắc kịch bản dùng vũ lực để chiếm hòn đảo.

Trước nguy cơ xung đột hoặc gián đoạn do thiên tai, đặc biệt là động đất, ban lãnh đạo TSMC trong nhiều năm đã chủ động tìm kiếm các địa điểm sản xuất thay thế. Mùa hè năm 2019, các thành viên cấp cao của công ty đã sang Mỹ để khảo sát khả năng mở rộng tại New York, Texas, Arizona và Washington, theo những nguồn tin am hiểu sự việc.

Sau chuyến “trinh sát”, họ quyết định xây dựng nhà máy sản xuất chip tiên tiến đầu tiên ở nước ngoài tại Arizona. Cơ sở này chính thức đi vào hoạt động cuối năm 2024, được xây dựng một phần nhờ nguồn vốn từ Đạo luật CHIPs năm 2022, và hiện đang sản xuất chất bán dẫn cho Nvidia, AMD cùng nhiều khách hàng lớn khác.