Vị thế trong chuỗi cung ứng chip và làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu đang giúp kinh tế Malaysia tăng trưởng mạnh giữa cơn sốt AI...

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã đưa một số doanh nghiệp châu Á như TSMC của Đài Loan, Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc trở thành những tên tuổi hàng đầu thế giới. Giá trị vốn hóa của các công ty này tăng vọt khi nhu cầu đối với con chip ngày càng lớn.

Nhưng lợi ích từ cơn sốt AI không chỉ thuộc về những nhà sản xuất chip hàng đầu. Dù ít được chú ý hơn, Malaysia cũng đang âm thầm hưởng lợi nhờ vị thế là trung tâm sản xuất chip phổ thông và phát triển trung tâm dữ liệu.

MALAYSIA HƯỞNG LỢI TỪ CHUỖI CUNG ỨNG CHIP

Vị thế trung tâm sản xuất các loại chip thuộc phân khúc thấp hơn và phát triển trung tâm dữ liệu đang tạo điều kiện để Malaysia tăng trưởng mạnh. Trong khi đó, nhiều nước láng giềng của Malaysia chịu ảnh hưởng từ thuế quan của Mỹ và giá năng lượng tăng do chiến tranh tại Trung Đông.

Theo số liệu chính phủ công bố tuần trước, kinh tế Malaysia trong quý 2 tăng 6% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 5,4% của quý 1. Động lực tăng trưởng đến từ ngành sản xuất, trong đó hoạt động sản xuất con chip giữ vai trò quan trọng, với mức tăng 7,5%. Ngành xây dựng cũng tăng 6,6%, nhờ một phần vào làn sóng phát triển trung tâm dữ liệu.

“Malaysia là một hình mẫu về cách tận dụng cơ hội từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng AI. Nước này hiện bắt đầu thu được thành quả từ chiến lược đó”, ông Robert Walker, nhà nghiên cứu tại Viện Lowy, nhận định với tờ báo Financial Times.

Ngành chip Malaysia có lịch sử khoảng nửa thế kỷ. Trong thập niên 1970, các tập đoàn quốc tế như Intel bắt đầu xây dựng nhà máy tại nước này, nhờ sức hút của khu thương mại tự do và các cảng nằm bên eo biển Malacca, một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới. Malaysia khi đó được mệnh danh là “Thung lũng Silicon của phương Đông”.

Sau đó, Malaysia dần tụt lại phía sau Đài Loan và Hàn Quốc, khi hai nền kinh tế này xây dựng được những nhà sản xuất chip nội địa hàng đầu. Tuy nhiên, Malaysia vẫn trở thành một trung tâm lớn đối với các khâu cuối trong chuỗi sản xuất bán dẫn, chủ yếu gồm đóng gói, lắp ráp và kiểm định con chip.

Theo Chính phủ Malaysia, nước này chiếm 13% thị trường toàn cầu đối với các công đoạn trên, chỉ đứng sau Trung Quốc. Malaysia cũng là quốc gia xuất khẩu con chip lớn thứ 6 thế giới, trong khi ngành chip đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này.

“Malaysia gặp thuận lợi khi con chip, mặt hàng đang có nhu cầu cao nhất hiện nay, lại được sản xuất tại nước này. Dù chủ yếu sản xuất chip phổ thông thay vì chip cao cấp, Malaysia vẫn hưởng lợi đáng kể nhờ nhu cầu thị trường rất lớn”, ông Gareth Leather, chuyên gia kinh tế cấp cao về châu Á tại Capital Economics, nhận xét.

Trong thập kỷ qua, Malaysia còn hưởng lợi khi các tập đoàn toàn cầu chuyển một phần hoạt động sản xuất ra khỏi Trung Quốc để hạn chế rủi ro địa chính trị. Chiến lược này được gọi là “Trung Quốc + 1”.

Khi căng thẳng địa chính trị gia tăng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Malaysia tiếp tục là điểm đến của dòng vốn đầu tư quốc tế. Theo Cơ quan Thống kê Malaysia, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào nước này năm 2025 tăng 41% so với năm trước, đạt 66 tỷ ringgit, tương đương 16 tỷ USD.

“Bất ổn địa chính trị càng cho thấy tầm quan trọng của những địa điểm đáng tin cậy và giữ lập trường trung lập”, ông Sam Cheong, người đứng đầu bộ phận tư vấn đầu tư trực tiếp nước ngoài của ngân hàng UOB tại Singapore, nhận định.

Theo ông Cheong, vị trí gần Singapore, một trung tâm chiến lược của khu vực, cùng quan hệ thương mại rộng mở, môi trường pháp lý thuận lợi và cam kết duy trì thương mại dựa trên luật lệ đã giúp Malaysia tạo được niềm tin với nhà đầu tư trong bối cảnh thế giới có nhiều bất ổn.

Mỹ cũng tăng thuế quan đối với Malaysia, nhưng mức thuế suất áp dụng cho nước này tương đương các quốc gia láng giềng ở Đông Nam Á và thấp hơn nhiều so với Trung Quốc. Trong đợt tăng thuế mới nhất được công bố vào tháng trước, Mỹ còn miễn trừ con chip, qua đó giúp ngành chip Malaysia tránh được tác động.

“Thuế quan cao hơn đối với Trung Quốc đã thúc đẩy doanh nghiệp đa dạng hóa hoạt động thương mại. Malaysia hưởng lợi từ quá trình sắp xếp lại chuỗi cung ứng này”, ông Leather nói.

TRUNG TÂM DỮ LIỆU MANG LẠI CẢ CƠ HỘI VÀ RỦI RO

Một trong những địa phương hưởng lợi nhiều nhất là bang Johor ở miền Nam Malaysia, nơi đã trở thành điểm đến lớn của các dự án trung tâm dữ liệu. Trong những năm gần đây, các doanh nghiệp như ByteDance, Nvidia và Microsoft đã đầu tư hàng chục tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu trên những khu đất trước đây là đồn điền cọ dầu.

Theo công ty nghiên cứu Baxtel, Johor có 76 trong tổng số 187 trung tâm dữ liệu đang hoạt động hoặc được lên kế hoạch xây dựng tại Malaysia. Điều này đưa Johor trở thành thị trường trung tâm dữ liệu lớn thứ 6 tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Năm ngoái, Johor và Singapore thành lập một đặc khu kinh tế chung, đến nay thu hút 77 tỷ ringgit vốn đầu tư.

Tuy nhiên, việc các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nhiều điện và nước vấp phải sự phản đối tại Johor và một số bang khác của Malaysia. Các nhà hoạt động địa phương lo ngại những cơ sở này đang được phát triển quá nhanh.

Vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn cũng khiến Malaysia dễ bị cuốn vào một căng thẳng địa chính trị khác, liên quan đến hoạt động chuyển tải trái phép con chip Mỹ sang Trung Quốc. Các chính trị gia Mỹ nhiều lần cáo buộc Malaysia là cửa ngõ trung chuyển chip cao cấp bị Washington hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.

Năm ngoái, Singapore buộc tội 3 người trong một vụ gian lận trị giá 390 triệu USD, liên quan đến nghi vấn bán con chip Nvidia cho Trung Quốc thông qua Malaysia. Trong năm nay, Nvidia đã phải tăng cường kiểm tra các khách hàng mua con chip của hãng tại Malaysia.

Dưới sức ép của Mỹ, Malaysia đã siết chặt quy định về hoạt động lưu chuyển con chip, đồng thời tăng cường giám sát việc sử dụng con chip trong các trung tâm dữ liệu.

Theo các nhà phân tích, hoạt động buôn bán con chip trái phép hầu như không mang lại nguồn thu chính thức nào cho Malaysia, trong khi những rủi ro mà nước này phải đối mặt lớn hơn nhiều. Hoạt động này đặt Malaysia vào thế khó, bởi nền kinh tế này phụ thuộc vào việc duy trì quan hệ tốt đẹp với cả Mỹ và Trung Quốc.

“Đây là một rủi ro lớn đối với Malaysia. Mỹ có thể mất kiên nhẫn nếu tình trạng con chip bị vận chuyển trái phép sang Trung Quốc tiếp diễn. Malaysia cần thực sự nghiêm túc trong việc ngăn chặn các hoạt động buôn lậu này”, ông Walker của Viện Lowy nhận định.