Số doanh nghiệp Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc lên mức kỷ lục trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế tại Trung Quốc chậm lại, thuế quan Mỹ gây sức ép và quan hệ Tokyo - Bắc Kinh đóng băng…

Theo số liệu từ Teikoku Databank, công ty nghiên cứu tín dụng doanh nghiệp lớn nhất Nhật Bản, trong giai đoạn 2024-2026, có 4.137 doanh nghiệp Nhật Bản đã rút khỏi Trung Quốc hoặc chưa xác định được tình trạng hoạt động, mức cao nhất từng được ghi nhận.

Cùng giai đoạn, có 1.221 doanh nghiệp Nhật Bản mới gia nhập thị trường Trung Quốc. Đây là số doanh nghiệp mới gia nhập thấp nhất từng được ghi nhận, thấp hơn cả giai đoạn đại dịch Covid-19 năm 2020-2022.

Tính đến tháng 6/2026, có 10.118 doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động tại Trung Quốc đại lục. Đây là mức thấp nhất kể từ khi Teikoku Databank bắt đầu thống kê số liệu này vào năm 2010, giảm 22% so với năm 2024 và giảm 30% so với mức đỉnh năm 2012.

Theo các nhà nghiên cứu của Teikoku Databank, những con số này cho thấy doanh nghiệp Nhật Bản đang chuyển từ mở rộng hoạt động sang tái cơ cấu kinh doanh tại Trung Quốc.

Xu hướng rút khỏi thị trường này được dự báo sẽ còn tiếp diễn. Các doanh nghiệp Nhật Bản, từ quy mô nhỏ đến các tập đoàn lớn, đang xem xét lại những đánh giá đã duy trì suốt nhiều thập kỷ, cả về rủi ro khi đặt nhà máy sản xuất tại Trung Quốc lẫn về sức cạnh tranh ngày càng mạnh của doanh nghiệp bản địa trên thị trường tiêu dùng.

Theo báo cáo của Teikoku Databank, đa dạng hóa chuỗi cung ứng là mục tiêu then chốt của quá trình tái cơ cấu. Doanh nghiệp Nhật Bản muốn giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc, nhưng không cắt đứt hoàn toàn các mối liên kết với thị trường này.

Ông Satoru Nagao, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Hudson của Mỹ, cho biết sau nhiều năm đầu tư mạnh vào Trung Quốc, các doanh nghiệp Nhật Bản đang tìm cách chuyển hướng sang Ấn Độ, Việt Nam, Thái Lan và những thị trường khác ở Đông Nam Á.

Khảo sát năm 2025 của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) cho thấy chỉ 21,3% doanh nghiệp Nhật Bản tại Trung Quốc có kế hoạch mở rộng hoạt động trong 1-2 năm tiếp theo, mức thấp nhất kể từ năm 2007. Trong khi đó, tỷ lệ này tại Ấn Độ là 81,5%, Việt Nam là 56,9% và Thái Lan là 38,7%. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp Nhật Bản tại Trung Quốc vẫn lựa chọn duy trì quy mô hiện tại, với tỷ lệ 64,3%.

Ngành ô tô là một ví dụ rõ nét về sức ép này. Theo hãng tin Reuters, ngày 15/9, các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản gồm Honda và Nissan đã giảm sản lượng tại Trung Quốc do doanh số suy yếu, còn Mitsubishi Motors đã ngừng sản xuất ô tô tại đây từ năm 2023. Các hãng xe nước ngoài đang mất dần thị phần vào tay BYD, Geely và Chery, khi doanh nghiệp Trung Quốc nhanh chóng phát triển các dòng xe điện và xe lai.

Bên cạnh những khó khăn trong kinh doanh, doanh nghiệp Nhật Bản tại Trung Quốc còn chịu ảnh hưởng từ những bất đồng ngoại giao giữa Tokyo và Bắc Kinh trong năm qua, liên quan đến phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Quốc hội về vấn đề Đài Loan. Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu một số khoáng sản thiết yếu sang Nhật Bản.

Hoạt động đi lại giữa hai bên cũng giảm mạnh, ngoại trừ một số đoàn doanh nghiệp quy mô nhỏ. Theo số liệu mới nhất của Cơ quan Du lịch Quốc gia Nhật Bản, lượng khách từ Trung Quốc đại lục đến Nhật Bản trong tháng 8 giảm 59% so với cùng kỳ năm trước.

Tại Quảng Châu, hội chợ du lịch thường niên quy mô lớn được tổ chức trước dịp Quốc khánh Trung Quốc 1/10 lần đầu tiên không có gian hàng của các đại diện Nhật Bản.

Theo Teikoku Databank, chi phí lao động tăng và kinh tế Trung Quốc suy yếu cũng là những yếu tố khiến doanh nghiệp Nhật rời đi. Giá bất động sản lao dốc và tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng trong khu vực công nghiệp tại nước này càng khiến môi trường kinh doanh thêm khắc nghiệt.

Thuế quan của Mỹ cũng gây thêm sức ép, đặc biệt với các doanh nghiệp Nhật Bản sản xuất, lắp ráp tại Trung Quốc rồi xuất khẩu sang Mỹ.