Mối liên quan giữa giấc ngủ và sức khỏe tim mạch

Nghiên cứu mối liên quan giữa giấc ngủ và sức khỏe tim mạch đã phân tích dữ liệu từ hơn 322.000 người trưởng thành đến từ Anh Quốc, Scotland và xứ Wales. Những người tham gia tự xác định “chronotype” - tức nhịp sinh học tự nhiên liên quan đến thời gian ngủ – thức - và được phân loại thành nhóm hoạt động buổi sáng, tầm trung hoặc buổi tối. Việc phân loại hoàn toàn dựa trên tự đánh giá của người tham gia.

“Chronotype phản ánh xu hướng tự nhiên của mỗi người về thời điểm ngủ và nhịp sinh hoạt hằng ngày,” Sina Kianersi, tác giả chính của nghiên cứu, đồng thời là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Brigham and Women’s Hospital và Harvard Medical School, cho biết. Điều này bao gồm những người “dậy sớm”, “cú đêm” hoặc ở giữa hai nhóm.

Theo ông, những người thuộc nhóm chủ yếu hoạt động buổi tối - và thậm chí cả một số người dậy sớm - có thể đối mặt với nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn khi đồng hồ sinh học bên trong không đồng bộ với lịch làm việc và các yếu tố bên ngoài khác.

Nhiều nghiên cứu trước đây thường chỉ tập trung vào một yếu tố nguy cơ riêng lẻ như hút thuốc hay huyết áp, nhưng nghiên cứu mới này sử dụng bộ tiêu chí Life’s Essential 8 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ - bao gồm 8 khuyến nghị nhằm cải thiện và duy trì sức khỏe tim mạch.

Các khuyến nghị này gồm: ăn uống lành mạnh, duy trì vận động, không hút thuốc, đảm bảo chất lượng giấc ngủ, cùng việc kiểm soát cân nặng, cholesterol, đường huyết và huyết áp. Mỗi yếu tố được chấm điểm từ 0 đến 100, điểm càng cao cho thấy sức khỏe tim mạch càng tốt, sau đó được tổng hợp thành một chỉ số chung cho từng cá nhân.

Ông Sina Kianersi cho biết, điều đáng chú ý nhất là mối liên hệ rõ rệt giữa việc là “cú đêm” và tình trạng sức khỏe tim mạch tổng thể kém. Những người hoạt động về đêm có xu hướng dễ duy trì các thói quen không lành mạnh hoặc yếu tố nguy cơ như chế độ ăn kém, ít vận động hoặc hút thuốc - và mối liên hệ này thậm chí còn mạnh hơn ở phụ nữ.

So với nhóm trung gian, “những người thuộc nhóm hoạt động buổi tối có khả năng cao hơn khoảng 79% rơi vào tình trạng sức khỏe tim mạch kém, đồng thời cũng đối mặt với nguy cơ cao bị đau tim hoặc đột quỵ,” ông cho biết.

THÓI QUEN SINH HOẠT CŨNG ĐÓNG VAI TRÒ QUAN TRỌNG

“Việc thuộc nhóm hoạt động buổi tối thường đi kèm với nhiều yếu tố làm gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch, chẳng hạn như thời gian ngủ, ăn uống và tiếp xúc ánh sáng không ổn định,” Sabra Abbott, Phó giáo sư thần kinh học tại Northwestern University Feinberg School of Medicine, nhận định. Bà không tham gia vào nghiên cứu này.

Theo kết quả nghiên cứu, những “cú đêm” có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ cao hơn 16% so với nhóm trung gian, trong thời gian theo dõi kéo dài gần 14 năm.

Trong khi đó, những người tự nhận là “chim sớm” (ngủ sớm, dậy sớm) có khả năng thấp hơn 5% rơi vào tình trạng sức khỏe tim mạch kém và duy trì các thói quen không lành mạnh so với nhóm trung gian.

Theo Kristen Knutson, Phó giáo sư thần kinh học tại Trung tâm Nhịp sinh học và Y học giấc ngủ thuộc Northwestern University Feinberg School of Medicine, vẫn có những tín hiệu tích cực dành cho những người có thói quen sinh hoạt về đêm. 

Bà nhấn mạnh rằng bệnh tim mạch “không phải là điều tất yếu hay không thể tránh khỏi đối với những ‘cú đêm’”, đồng thời khuyến nghị mọi người nên ưu tiên giấc ngủ và tránh hút thuốc.

Nghiên cứu cũng cho thấy, các biện pháp can thiệp vào những yếu tố nguy cơ có thể thay đổi - như cải thiện chất lượng giấc ngủ, từ bỏ thuốc lá và duy trì lối sống lành mạnh - có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch ở nhóm đối tượng này.

Bà Sabra Abbott cũng đồng tình rằng những “cú đêm” không cần cố gắng thay đổi nhịp sinh học tự nhiên, mà nên tập trung vào các yếu tố có thể kiểm soát được.

Lời khuyên từ ông Sina Kianersi là: “Hãy bắt đầu từ những điều cơ bản: ngủ đủ giấc, duy trì giờ đi ngủ và thức dậy ổn định nhất có thể, đồng thời cố gắng tiếp xúc với ánh sáng vào buổi sáng,” ông chia sẻ.

“Việc duy trì hoạt động thể chất thường xuyên cũng rất quan trọng, bên cạnh việc theo dõi định kỳ các chỉ số như huyết áp, cholesterol và đường huyết. Và nếu có hút thuốc, việc bỏ thuốc vẫn là một trong những bước hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài”.

Tương tự, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí EClinicalMedicine đã phân tích dữ liệu sức khỏe của gần 60.000 người trưởng thành, với thời gian theo dõi trung bình 8 năm. Kết quả chỉ ra rằng khi ba yếu tố “ngủ – vận động – ăn uống” được duy trì ở mức tối ưu, lợi ích đối với sức khỏe và tuổi thọ là rất rõ rệt.

Cụ thể, một lối sống lý tưởng bao gồm: ngủ đủ từ 7 – 8 giờ mỗi ngày, vận động ít nhất 42 phút với cường độ trung bình trở lên, đồng thời duy trì chế độ ăn lành mạnh với điểm số dinh dưỡng dao động từ 57,5 – 72,5.

Điểm đáng chú ý là mô hình này không đặt ra yêu cầu quá khắt khe hay khó thực hiện. Ngược lại, nghiên cứu nhấn mạnh rằng ngay cả những thay đổi rất nhỏ cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể. Chỉ cần mỗi ngày ngủ thêm 5 phút, vận động thêm khoảng 1,9 phút và bổ sung thêm nửa khẩu phần rau, tuổi thọ kỳ vọng đã có thể tăng thêm khoảng 1 năm.

Điều này mở ra một hướng tiếp cận thực tế hơn trong chăm sóc sức khỏe: thay vì cố gắng thay đổi toàn diện trong thời gian ngắn, mỗi người có thể bắt đầu từ những điều chỉnh nhỏ nhưng duy trì lâu dài.  Không chỉ dừng lại ở tuổi thọ, lối sống này còn mang lại lợi ích rõ rệt đối với hệ tim mạch.

Một nghiên cứu khác đăng trên European Journal of Preventive Cardiology cho thấy, khi áp dụng các thói quen tương tự “công thức trường thọ”, nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ có thể giảm tới 57%.

Kết quả này một lần nữa khẳng định vai trò then chốt của lối sống trong phòng ngừa bệnh tật, đặc biệt là các bệnh không lây nhiễm – nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu hiện nay.