Mỹ - Canada lại căng thẳng, Washington dọa thiết kế lại hiệp định USMCA

Phát biểu tại một sự kiện ở Washington ngày thứ Sáu (17/4), Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick gọi USMCA là một "thỏa thuận tồi tệ" và cho biết Tổng thống Donald Trump muốn hiệp định này được xem xét lại và thậm chí thiết kế lại.

Ông Lutnick cũng bác bỏ thông tin cho rằng Ottawa đang cố tình kéo chậm tiến trình chuẩn bị cho vòng đàm phán, gọi đó là "chiến lược tệ nhất" mà ông từng nghe. USMCA được ông Trump ký vào năm 2020 trong nhiệm kỳ đầu để thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Sau phát biểu gây tranh cãi của ông Lutnick, một người phát ngôn của Bộ Thương mại Mỹ cho biết Bộ trưởng đã bị trích dẫn sai. Theo người này, điều ông Lutnick muốn nhấn mạnh là Canada đang hưởng lợi từ mối quan hệ thương mại mất cân bằng với nền kinh tế quy mô 30 nghìn tỷ USD của Mỹ.

Quan hệ Mỹ - Canada đã xấu đi rõ rệt kể từ khi Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 và nhanh chóng công bố loạt thuế quan mới, trong đó có mức thuế cao hơn đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada. Để đáp trả, người tiêu dùng Canada phát động chiến dịch tẩy chay hàng Mỹ, gây thiệt hại hơn 1 tỷ USD mỗi tháng cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Mỹ.

Ngoài ra, căng thẳng cũng bùng lên khi ông Trump gọi Canada là "bang thứ 51" của Mỹ, đồng thời áp thuế quan trừng phạt lên đồng minh thân cận này. Những động thái đó làm dấy lên làn sóng phản ứng tại Canada, thể hiện qua các biển hiệu "Made in Canada" (sản xuất tại Canada), những chiếc mũ mang dòng chữ "Canada không phải để bán", cùng việc chính quyền nhiều tỉnh hủy hợp đồng dịch vụ internet Starlink của tỷ phú Mỹ Elon Musk.

Hệ quả là lượng du khách Canada tới Mỹ đã giảm 1/4, trong khi nhiều sản phẩm Mỹ - đặc biệt là đồ uống có cồn - không còn được bày bán tại phần lớn các cửa hàng do chính quyền địa phương tại Canada quản lý.

Theo ông Kenneth Frankel, Chủ tịch Hội đồng Canada vì châu Mỹ (CCA), giới chức Mỹ bày tỏ lo ngại về làn sóng tẩy chay hàng Mỹ tại Canada, nhưng gần như không có nhiều công cụ để ngăn chặn.

"Người tiêu dùng Canada đang tự đưa ra lựa chọn và cảm thấy mình có quyền chủ động thông qua chính những lựa chọn đó", ông Frankel nói. Theo ông, xu hướng này có thể khiến chính quyền Mỹ không hài lòng, nhưng các quan chức cấp tỉnh của Canada đơn giản chỉ đang hành động phản ứng với tâm lý chung trong xã hội.

Trên thực tế, Thủ tướng Canada Mark Carney là một trong những người thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng này, thông qua hàng loạt chính sách mua sắm công theo định hướng "Buy Canada" (Mua hàng Canada) nhằm giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng.

Theo báo cáo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố vào cuối tháng 3, xuất khẩu hàng hóa của Mỹ sang Canada đạt 336,5 tỷ USD trong năm 2025, giảm 3,8%, tương đương giảm 13,4 tỷ USD, so với năm 2024.

Trong khi đó, theo dữ liệu từ Hiệp hội Du lịch Mỹ, Canada là nguồn khách quốc tế lớn nhất của Mỹ, với 20,4 triệu lượt trong năm 2024, mang lại 20,5 tỷ USD doanh thu. Tuy nhiên, các con số này đều giảm kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền.

Trong báo cáo công bố tháng này, ngân hàng Royal Bank of Canada cho biết lượng du khách Nga tới Mỹ trong năm 2025 đã giảm 25% so với năm trước. Người dân nước này có xu hướng chuyển sang du lịch nội địa hoặc các điểm du lịch quốc tế khác ngoài Mỹ.

Ngân hàng này nhận định việc Canada chỉ áp dụng các biện pháp trả đũa ở mức hạn chế đã giúp giảm bớt tác động của căng thẳng thương mại với Mỹ lên giá cả trong nước. Dù vậy, hành vi của người tiêu dùng vẫn thay đổi đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch.

Một báo cáo do Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Kinh tế (CEPR) công bố tháng trước cho thấy các điểm đến lớn như Las Vegas hay Miami có thể bù đắp phần nào việc giảm du khách từ Canada nhờ thu hút thêm du khách nội địa.

Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng những địa phương ít nổi bật hơn, đặc biệt là các cộng đồng dọc biên giới Mỹ - Canada, có ít dư địa hơn để bù đắp sự sụt giảm này.

Ông Mark Fisk, người phát ngôn của liên minh thương mại Michigan Smart Trade Alliance, cho biết chiến dịch tẩy chay của Canada "rõ ràng đã gây tổn hại" cho kinh tế bang Michigan - địa phương giáp với tỉnh Ontario của Canada. Theo ông, lượng phương tiện qua lại và số du khách Canada sụt giảm đang ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh cũng như doanh thu tại bang này.

Tác động cũng thể hiện đặc biệt rõ trong ngành đồ uống có cồn. Hội đồng Kiểm soát Đồ uống có cồn Ontario (LCBO) - cơ quan nhà nước phụ trách nhập khẩu, phân phối và bán đồ uống có cồn tại tỉnh Ontario - ước tính doanh thu hàng năm của các sản phẩm Mỹ từng đạt 965 triệu đôla Canada, tương đương 705 triệu USD, trước khi Thủ hiến Ontario Doug Ford dừng nhập và bán các mặt hàng này từ tháng 3 năm ngoái.

"Chúng tôi đã nói rõ rằng chừng nào thuế quan chưa được dỡ bỏ, đồ uống có cồn của Mỹ sẽ vẫn không được bày bán trên kệ", ông Ford cho biết trong tuyên bố gửi tới tờ báo Financial Times.

Trong khi đó, liên minh Toasts Not Tariffs Coalition - tổ chức đại diện cho ngành đồ uống có cồn của Mỹ, đồng thời có quan hệ chặt chẽ với lĩnh vực khách sạn, nhà hàng - đang vận động hành lang để Nhà Trắng chấm dứt căng thẳng thương mại với nước láng giềng.

Trong bức thư ngày 15/4 gửi tới Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, liên minh này cho biết việc nhiều địa phương của Canada ngừng bán rượu vang Mỹ đã khiến kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng này giảm khoảng 81%, mức giảm được mô tả là chưa từng có. Doanh thu đồ uống có cồn mạnh cũng giảm 63%, tương đương 149 triệu USD, trong năm ngoái.

Liên minh này cảnh báo thiệt hại lớn mà tranh chấp thương mại gây ra cho các thương hiệu đồ uống có cồn của Mỹ tại Canada sẽ để lại tác động tiêu cực lâu dài đối với các nhà sản xuất Mỹ. Chỉ trong một năm, cán cân thương mại rượu vang của Mỹ với Canada đã chuyển từ thặng dư 254 triệu USD sang thâm hụt 90 triệu USD.