Trước áp lực thiếu hụt nguồn cung trên thị trường nhiên liệu nội địa, Chính phủ Nga đã quyết định cấm hoàn toàn xuất khẩu dầu diesel nhằm bình ổn giá và bảo đảm an ninh năng lượng trong nước...

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là một trong những biện pháp can thiệp quyết liệt nhất của Moscow đối với thị trường năng lượng trong thời gian gần đây. Thay vì tiếp tục ưu tiên nguồn thu từ xuất khẩu, Nga đang chuyển trọng tâm sang bảo đảm an ninh năng lượng trong nước trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu bước vào giai đoạn cao điểm của mùa hè.

ƯU TIÊN NGUỒN CUNG NỘI ĐỊA TRƯỚC ÁP LỰC THỊ TRƯỜNG

Theo báo Pravda, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết Chính phủ đã quyết định áp dụng lệnh cấm hoàn toàn đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel nhằm nhanh chóng bổ sung nguồn cung cho thị trường nội địa. Theo giới chức Nga, hệ thống cung ứng nhiên liệu đang phải đối mặt với sức ép lớn khi nhu cầu vận tải, du lịch và sản xuất nông nghiệp đồng loạt tăng mạnh trong mùa hè.

Bên cạnh yếu tố nhu cầu theo mùa, nhiều nhà máy lọc dầu của Nga cũng phải tiến hành sửa chữa ngoài kế hoạch, khiến nguồn cung nhiên liệu bị thu hẹp trong ngắn hạn. Điều này làm gia tăng nguy cơ mất cân đối giữa cung và cầu, đồng thời tạo áp lực lên giá nhiên liệu trên thị trường.

Theo Chính phủ Nga, việc tạm thời dừng xuất khẩu sẽ giúp toàn bộ lượng dầu diesel vốn dành cho thị trường nước ngoài được chuyển hướng phục vụ nhu cầu trong nước. Đây được xem là giải pháp có tác động nhanh nhất để tăng lượng nhiên liệu lưu thông trên các sàn giao dịch nội địa và ổn định thị trường. Các cơ quan quản lý cũng đã điều chỉnh lại lịch bảo dưỡng tại một số nhà máy lọc dầu, đồng thời huy động các công suất dự phòng nhằm hạn chế ảnh hưởng tới nguồn cung.

Theo các nhà phân tích, động thái này phản ánh sự thay đổi trong cách điều hành thị trường năng lượng của Nga. Nếu trước đây xuất khẩu luôn được coi là ưu tiên nhằm mang lại nguồn thu ngoại tệ, thì hiện nay mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát đã được đặt lên hàng đầu.

Việc ứng dụng các hệ thống quản lý số giúp cơ quan quản lý có thể theo dõi lượng tồn kho nhiên liệu theo thời gian thực, qua đó điều phối dòng chảy nhiên liệu giữa các khu vực một cách linh hoạt hơn.

HẠN CHẾ RỦI RO ĐỐI VỚI LOGISTICS VÀ KIỂM SOÁT LẠM PHÁT

Việc hạn chế xuất khẩu diễn ra trong bối cảnh một số doanh nghiệp vận tải tại Nga đã phản ánh tình trạng bị giới hạn lượng nhiên liệu được mua tại các trạm xăng.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương Nga khẳng định các biện pháp điều chỉnh hiện nay chưa gây ra tình trạng thiếu hàng hóa trên thị trường bán lẻ. Theo cơ quan này, những thay đổi chủ yếu liên quan đến quy trình phân phối nhiên liệu cho xe tải, thay vì phản ánh sự thiếu hụt thực tế về nguồn cung hàng hóa.

Giới chuyên gia cho rằng trong ngắn hạn, các doanh nghiệp logistics sẽ phải điều chỉnh kế hoạch vận hành để thích ứng với quy định mới. Tuy nhiên, việc Chính phủ ưu tiên đảm bảo nguồn cung cho các đơn vị vận tải lớn sẽ góp phần duy trì hoạt động của chuỗi cung ứng.

Theo các chuyên gia kinh tế, nếu nguồn cung nhiên liệu bị gián đoạn kéo dài, chi phí vận tải sẽ tăng nhanh và cuối cùng được chuyển vào giá bán của hầu hết các loại hàng hóa. Chính vì vậy, việc giữ lại nguồn nhiên liệu trong nước được xem là biện pháp nhằm ngăn chặn vòng xoáy tăng giá ngay từ đầu.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, quyết định này cũng phát đi thông điệp rằng Chính phủ sẵn sàng ưu tiên sự ổn định của thị trường nội địa hơn lợi ích từ xuất khẩu trong ngắn hạn. Nguồn nhiên liệu được giữ lại trong nước không chỉ góp phần ổn định hoạt động sản xuất mà còn giúp giảm kỳ vọng lạm phát của thị trường.

Nhiều chuyên gia nhận định, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, các biện pháp hành chính như vậy có thể tạo ra tác động tức thời đối với thị trường nhiên liệu, dù về dài hạn vẫn cần sự cân bằng giữa mục tiêu ổn định giá và duy trì nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng.

Đến nay, Chính phủ Nga vẫn chưa công bố thời điểm kết thúc lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Theo giới chức nước này, quyết định sẽ phụ thuộc vào tiến độ bổ sung dự trữ tại các kho nhiên liệu cũng như việc hoàn thành các đợt sửa chữa tại những nhà máy lọc dầu trọng điểm.

Các nhà phân tích cho rằng nếu nguồn cung nội địa sớm được cải thiện và thị trường ổn định trở lại, lệnh cấm có thể được nới lỏng từng bước. Ngược lại, nếu nhu cầu nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao hoặc các sự cố kỹ thuật tại nhà máy lọc dầu kéo dài, biện pháp này nhiều khả năng sẽ được duy trì lâu hơn.

Đối với người tiêu dùng, mục tiêu trực tiếp của quyết định là ngăn chặn đà tăng giá nhiên liệu tại các trạm xăng. Khi nguồn cung trên thị trường nội địa tăng lên, giá bán lẻ được kỳ vọng sẽ ổn định hoặc chỉ tăng tương ứng với mức lạm phát.

Chính phủ Nga cũng cho biết các cơ chế ngoại lệ vẫn có thể được áp dụng đối với một số hoạt động cung cấp theo các thỏa thuận liên chính phủ hoặc phục vụ mục đích nhân đạo. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu thương mại dầu diesel gần như sẽ bị dừng hoàn toàn trong thời gian lệnh cấm còn hiệu lực.

Động thái mới của Moscow cho thấy trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, nhiều quốc gia sẵn sàng sử dụng các biện pháp hành chính mạnh để bảo vệ thị trường nội địa. Đối với Nga, việc tạm thời hy sinh một phần doanh thu xuất khẩu được xem là cái giá cần thiết để bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, ổn định giá cả và duy trì hoạt động của nền kinh tế trong giai đoạn nhu cầu tiêu thụ tăng cao.

LỆNH CẤM CÓ THỂ LÀM THỊ TRƯỜNG DIESEL TOÀN CẦU THÊM CĂNG THẲNG

Theo các tổ chức phân tích thị trường năng lượng, tác động của quyết định này sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi nước Nga. Nga là một trong những quốc gia xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới, cung cấp nhiên liệu cho nhiều thị trường tại Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Bắc Phi và một số nước châu Á. Khi nguồn cung từ Nga bị gián đoạn, các nước nhập khẩu sẽ buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế từ Trung Đông, Mỹ hoặc châu Á, làm gia tăng cạnh tranh trên thị trường nhiên liệu toàn cầu.

Ngay sau khi thông tin về lệnh cấm được công bố, giá các hợp đồng tương lai dầu diesel tại Mỹ đã tăng hơn 11%, mức tăng trong một ngày mạnh nhất trong khoảng bốn năm. Biên lợi nhuận lọc dầu tại châu Âu cũng tăng mạnh do lo ngại nguồn cung sẽ tiếp tục thắt chặt trong bối cảnh thị trường vốn đã chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông và việc một số nhà máy lọc dầu trên thế giới giảm công suất.

Theo Reuters, xuất khẩu diesel bằng đường biển của Nga đã giảm đáng kể trong tháng 6 và đầu tháng 7 trước khi lệnh cấm được ban hành. Điều này cho thấy thị trường nhiên liệu Nga đã chịu sức ép từ nhiều tuần trước khi Chính phủ quyết định sử dụng biện pháp hành chính mạnh nhất nhằm giữ toàn bộ nguồn cung phục vụ nhu cầu trong nước.

Trong khi đó, một số chuyên gia nhận định nếu tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tại Nga kéo dài, thị trường dầu mỏ và sản phẩm lọc dầu toàn cầu có thể tiếp tục biến động trong những tuần tới, nhất là khi nhu cầu nhiên liệu tại Bắc bán cầu đang bước vào giai đoạn cao điểm của mùa hè. Việc Nga tạm dừng xuất khẩu cũng có thể làm gia tăng áp lực lạm phát tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu diesel.