Ngành đồ uống đã tìm ra loại “matcha tiếp theo”?

Từng là một nguyên liệu hiếm, matcha được thúc đẩy bởi các xu hướng mạng xã hội, khiến sự hiện diện của nguyên liệu này phổ biến trong thực phẩm, đồ uống và cả mỹ phẩm. Tuy nhiên, nguồn cung đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu. Sản lượng vẫn chậm và mang tính thời vụ, với việc chỉ thu hoạch lá trà một lần mỗi năm, trong khi áp lực khí hậu và tình trạng thiếu lao động càng làm hạn chế sản lượng.

Sự mất cân bằng này đang tạo ra kẽ hở cho các sản phẩm giả mạo. Các sản phẩm thay thế giá rẻ hơn và các hỗn hợp bị dán nhãn sai đang ngày càng tràn lan trên thị trường, với một số thử nghiệm cho thấy hàm lượng kim loại nặng như chì, asen và cadmium cao trong các loại bột kém chất lượng.

Jaya Dandey, nhà phân tích thị trường tiêu dùng tại GlobalData, cho biết ngày càng có nhiều lời kêu gọi áp dụng các tiêu chuẩn chứng nhận nghiêm ngặt hơn, kiểm tra kỹ lưỡng hơn và thực thi mạnh mẽ hơn—đặc biệt là tại các thị trường trực tuyến, nơi hàng giả có thể lan tràn. 

Hiện Nhật Bản đang khuyến khích nông dân chuyển sang trồng Tencha — nguyên liệu thô để sản xuất matcha — và đang thúc đẩy việc đăng ký nhãn hiệu khu vực để bảo vệ tính xác thực. Các chương trình hỗ trợ cũng đang được triển khai cho nông dân trẻ, bao gồm hỗ trợ tài chính, các sáng kiến ​​đào tạo và thay đổi quy định về thừa kế.

Những thay đổi về quy định cũng có thể ảnh hưởng đến giá cả. Hiệp định thương mại Mỹ - Nhật hiện áp dụng mức thuế 15% đối với hàng nhập khẩu matcha từ Nhật Bản, và đã có những lời kêu gọi xem xét lại các điều khoản này thông qua việc miễn trừ hoặc giảm thuế. Bộ Nông nghiệp Nhật Bản cũng đang quảng bá các nhãn hiệu khu vực, chẳng hạn như "Uji Matcha", như một phần trong nỗ lực chống lại hàng giả.

Trong vòng một năm qua, số liệu thống kê cho thấy giá nhập khẩu matcha cao cấp đã tăng vọt lên tới 180%. Đối với các chủ quán cà phê, một ly Matcha Latte nay đã trở thành bài toán đau đầu về biên độ lợi nhuận, khi giá vốn bị đẩy lên quá cao nhưng lại rất khó để tăng giá bán lẻ tương xứng mà không làm phật lòng khách hàng.

Giữa bối cảnh đó, các chuỗi cà phê tại Anh đang đặt cược vào ube - một loại khoai mỡ tím có nguồn gốc từ Philippines, với kỳ vọng tái hiện thành công mức độ lan truyền (viral) mà matcha từng đạt được trong nhóm khách hàng trẻ, sẵn sàng chi tiêu cao.

Theo tờ Financial Times, 2 chuỗi cà phê lớn nhất tại Anh là Costa Coffee và Starbucks đã tung ra các dòng đồ uống từ ube vào tháng trước, trong cuộc đua tái tạo sức hút thị giác từng giúp matcha bùng nổ. Động thái này diễn ra sau khi các đối thủ như Pret A Manger và Black Sheep Coffee ra mắt sản phẩm phiên bản giới hạn vào năm 2025, bên cạnh việc ube đã từ lâu xuất hiện trong các quán cà phê và nhà hàng Philippines chuyên biệt trên khắp nước Anh.

Theo Kiti Soininen, chuyên gia phân tích thực phẩm và đồ uống tại Mintel, màu tím nổi bật của ube là yếu tố then chốt giúp nguyên liệu này được các thương hiệu lớn ưa chuộng nhằm tạo hiệu ứng trên mạng xã hội. “Màu sắc lạ và nổi bật chính là cốt lõi, giống như cách matcha và chocolate Dubai từng trở nên viral”, bà nói.

Nishant Bhatia, giám đốc toàn cầu ngành thực phẩm và đồ uống của Costa cho biết doanh số dòng ube của hãng tăng mạnh trong nhóm “khách hàng trẻ, theo xu hướng” nhờ “tính hấp dẫn về hình ảnh”. Trong thông báo ra mắt, Starbucks cũng nhấn mạnh “sự bùng nổ màu sắc ấn tượng” của ube.

Theo dữ liệu từ Meaningful Vision, giá đồ uống matcha tại các quán cà phê ở Anh trung bình cao hơn khoảng 20% so với latte thông thường. Dù bột ube bán buôn thường rẻ hơn matcha, các loại đồ uống từ ube lại được định giá tương đương. Ví dụ, latte ube vanilla của Starbucks có giá từ 5,45 bảng Anh, còn frappé ube của Costa bắt đầu từ 4,35 bảng.

Ube cũng được dự đoán trở thành cơn sốt mới tại các quán cà phê Ấn Độ. Khoai mỡ tím từ lâu đã hiện diện trong canh tác tại nhiều bang của Ấn Độ như Karnataka, Kerala, Maharashtra hay Odisha. Từ nền tảng đó, hàng loạt biến thể đồ uống từ ube nhanh chóng xuất hiện và lan rộng. Ube Latte trở thành “gương mặt đại diện” nhờ hiệu ứng phân tầng tím - trắng bắt mắt, trong khi Ube Milk Tea hay Ube Smoothie cũng được nhiều thương hiệu đưa vào menu như một lựa chọn mới.

Tại Mỹ, báo cáo từ tổ chức nghiên cứu Datassential cũng chỉ ra rằng tần suất xuất hiện của ube trên các thực đơn nhà hàng, quán cà phê tại Mỹ đã tăng hơn 200% trong vòng 2 năm trở lại đây. Vào mùa xuân năm 2026, Starbucks chính thức bổ sung món Iced Ube Coconut Macchiato vào menu sau đợt thử nghiệm thành công rực rỡ ở nhiều thị trường khác nhau.

Thương hiệu bánh danh tiếng King's Hawaiian cũng tung ra dòng bánh cuộn Ube Coconut Sweet Rolls trên toàn quốc vào tháng 4/2026. Thậm chí, chuỗi siêu thị Trader Joe's hiện đã dành riêng một danh mục "Ube Season", nơi các sản phẩm từ bột làm mochi đến bánh quy ube luôn trong tình trạng cháy hàng.

Hiệu ứng truyền thông của sắc tím này cũng không hề kém cạnh. Trên nền tảng TikTok, hashtag #ube đã dễ dàng vượt qua ngưỡng 117.000 bài đăng, thu hút hàng tỷ lượt xem, với vô số video hướng dẫn pha chế liên tục lọt top thịnh hành. Đáng chú ý hơn, công ty hương liệu T. Hasegawa tại Mỹ đã bình chọn ube là “Hương vị của năm”. Đây là một động thái quan trọng giúp củng cố thêm sức hút của nguyên liệu này trong mắt các nhà phát triển sản phẩm đồ uống.

Điểm mạnh cốt lõi của ube, bên cạnh hàm lượng dinh dưỡng chứa nhiều chất chống oxy hóa (anthocyanin), vitamin và chất xơ, chính là việc nó hoàn toàn không chứa caffeine. Đặc tính này giúp ube dễ dàng độc chiếm phân khúc đồ uống tráng miệng và các món nước dành cho buổi tối.

Nếu matcha gắn với cảm giác tối giản, thanh sạch và phần nào mang tính biểu tượng địa vị, ube lại đi theo hướng đối lập: vui mắt, dễ tiếp cận, ngọt ngào và không cần phải gắn với bất kỳ lời hứa hẹn nào về lối sống lành mạnh. Sức hút của ube cũng nằm ở hương vị. Không giống matcha, một thức uống khiến không ít người phải mất thời gian làm quen, ube có vị ngọt béo, phảng phất vani, dễ tạo thiện cảm ngay từ lần đầu thưởng thức.

Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines (DTI), kim ngạch xuất khẩu ube năm 2025 đạt 3,06 triệu USD, tăng hơn 20% so với năm trước. Con số này vẫn còn rất khiêm tốn, nếu đặt cạnh quy mô thị trường 9 tỷ USD của matcha. Nhưng với mức tăng trưởng 20,4% so với năm trước, ube đang chứng minh tốc độ lan tỏa đáng gờm của một tân binh.