Từ Miu Miu cho đến Uniqlo, xu hướng upcycling đang dần vượt ra khỏi phạm vi những bộ sưu tập mang tính bền vững đơn lẻ để bước vào dòng chảy chính của ngành thời trang. Các thương hiệu ngày càng chú trọng nhấn mạnh yếu tố thiết kế và tính độc bản của sản phẩm, thậm chí còn nhiều hơn cả lợi ích về môi trường mà chúng mang lại...

Tại Tuần lễ Thời trang Haute Couture Paris mùa xuân năm nay, nhà thiết kế người Thụy Sĩ Kevin Germanier đã khép lại mùa mốt với một dấu ấn chưa từng có trong ngành: một bộ sưu tập được tạo nên hoàn toàn từ lượng hàng tồn kho dư thừa của bảy thương hiệu thuộc tập đoàn LVMH.

Cả 25 thiết kế trong bộ sưu tập, từ những chiếc áo khoác và váy đính kết cầu kỳ mang tính điêu khắc, cho đến những bộ váy dạ hội theo phong cách tối đa (maximalist) và tiên phong (avant garde) mô phỏng hình dáng san hô, đều được tạo nên từ việc tháo dỡ và tái chế những sản phẩm chưa bán được - vốn lẽ ra sẽ bị loại bỏ.

Upcycling là hình thức tái chế thường liên quan đến việc biến những món đồ đã qua sử dụng hoặc chưa bán được thành sản phẩm mới. Đây từ lâu vẫn được xem là một xu hướng khá kén khách, gắn liền với các nhà thiết kế độc lập quy mô nhỏ như Marine Serre hay Conner Ives; các thương hiệu theo đuổi tính bền vững như Patagonia hay E.L.V. Denim; hoặc thị trường đồ cũ.

Nhưng những bộ sưu tập như của Kevin Germanier đang cho thấy xu hướng này không chỉ đang phát triển mạnh mẽ, mà còn ngày càng tiến gần hơn đến dòng chảy chính của ngành thời trang.

HÀNG LOẠT CÁC THƯƠNG HIỆU THAM GIA UPCYCLING

Trong năm nay, Miu Miu đã ra mắt một bộ sưu tập upcycling mới với ca sĩ Suki Waterhouse là gương mặt đại diện, mở rộng thêm từ chương trình upcycling mà thương hiệu này giới thiệu lần đầu vào năm 2020 - vốn chỉ tập trung vào những chiếc váy vintage được tái chế - để bao gồm cả các sản phẩm từ vải denim và da thuộc.

Coach cũng đẩy mạnh nỗ lực tái chế của mình thông qua chương trình Coach Repurposed, thu gom vải denim đã qua sử dụng và biến chúng thành các sản phẩm mới, từ áo sơ mi, áo khoác cho đến túi xách, sau khi lần đầu tiên tiếp cận với upcycling thông qua bộ sưu tập (Re)Loved tập trung vào túi xách cách đây năm năm.

Trong khi đó, chuỗi thời trang bình dân Uniqlo cũng đang thử nghiệm việc tái chế những sản phẩm không thể bán được hoặc đã qua sử dụng thông qua chương trình Re:Uniqlo, gần đây nhất là hợp tác cùng các sinh viên tốt nghiệp trường Central Saint Martins để biến những món đồ cũ thành các thiết kế upcycling độc bản. Bên cạnh đó, nhiều thương hiệu khác như Converse, Wrangler và Vivienne Westwood cũng đã cho ra mắt các dòng sản phẩm upcycling riêng.

Trong khi đó, các thương hiệu nhỏ vốn đã xây dựng mô hình kinh doanh xoay quanh upcycling từ trước lại đang chứng kiến số lượng lời đề nghị hợp tác từ các thương hiệu lớn ngày càng gia tăng, tạo nên những bộ sưu tập hợp tác như dự án giữa Barbour và END, hay bộ sưu tập giữa thương hiệu đồ dã ngoại Na Uy Norrøna và Recouture.

Sự gia tăng này đến từ sự hội tụ của nhiều yếu tố khác nhau. Quan trọng nhất, cách thức định vị và cảm nhận của người tiêu dùng về thời trang upcycling đang dần thay đổi. Song song, các thương hiệu ngày càng tiếp thị các sản phẩm tái chế dựa trên tính sáng tạo, sự độc bản và nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm - những yếu tố thu hút nhóm người tiêu dùng đang tìm kiếm những món đồ mang dấu ấn riêng và có câu chuyện đằng sau - thay vì chỉ đơn thuần nhấn mạnh vào lợi ích môi trường.

Cùng lúc đó, hệ thống hạ tầng mới cũng đang giúp việc tìm nguồn và xử lý vải vóc đã qua sử dụng cùng nguyên liệu dư thừa trở nên dễ dàng hơn, trong khi các quy định pháp lý cũng tạo thêm động lực để các thương hiệu tìm ra cách sử dụng mới cho lượng rác thải thời trang của mình.

Tại Liên minh châu Âu (EU), lệnh cấm tiêu hủy quần áo và giày dép chưa bán được đã chính thức có hiệu lực đối với các doanh nghiệp lớn kể từ tháng 7, trong khi các cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng ngày càng yêu cầu các thương hiệu phải góp phần chi trả cho việc thu gom, phân loại và xử lý sản phẩm dệt may mà họ đưa ra thị trường. Những yếu tố này đang tạo thêm động lực đáng kể để các thương hiệu chủ động đón nhận upcycling hơn so với chỉ vài năm trước đây.

“Đây không còn là những thương hiệu xem chúng tôi như một thử nghiệm, một bộ sưu tập nhỏ lẻ hay một dự án thí điểm nữa,” bà Elyse Winer, Giám đốc tiếp thị của Gen Phoenix - công ty chuyên biến rác thải da thuộc thành nguyên liệu cho các đối tác như Coach và Dr Martens - cho biết.

UPCYCLING VẪN GẶP PHẢI NHỮNG RÀO CẢN NHẤT ĐỊNH

Sự phát triển của upcycling được xem là một tín hiệu đáng mừng đối với những người ủng hộ tính bền vững trong ngành thời trang. Bằng cách tạo ra sản phẩm mới từ những loại vải vóc và quần áo đã tồn tại sẵn, upcycling có thể kéo dài vòng đời sử dụng của chúng, giảm bớt lượng rác thải dệt may đang khiến các thị trường đồ cũ trở nên quá tải, đồng thời hạn chế nhu cầu sử dụng nguyên liệu thô mới.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng khái niệm "upcycling" đang ngày càng bị mở rộng để bao trùm nhiều phương thức sản xuất khác nhau, bao gồm cả việc tạo ra quần áo từ vải tồn kho (deadstock) hoặc phần vải thừa trong quá trình sản xuất.

Dù tất cả các phương thức này đều giúp duy trì việc sử dụng nguyên liệu sẵn có, một số ý kiến vẫn đặt câu hỏi liệu trường hợp thứ hai có thực sự nên được xem là upcycling hay không, đồng thời cho rằng cách làm này không giải quyết được nhiều vấn đề cốt lõi liên quan đến tình trạng sản xuất dư thừa của ngành thời trang.

Tất cả các hình thức upcycling đều phải đối mặt với những rào cản nhất định khi mở rộng quy mô. Việc xử lý rác thải - đặc biệt là quần áo đã qua sử dụng từ người tiêu dùng - đòi hỏi nhiều công sức và khó dự đoán hơn nhiều so với việc tìm nguồn nguyên liệu mới.

Các doanh nghiệp cần thu gom, phân loại và xử lý những món đồ có màu sắc, tình trạng và thành phần chất liệu khác nhau, trước cả khi có thể bắt đầu quá trình tái chế, trong khi các chuỗi cung ứng hiện tại phần lớn vẫn được thiết kế để vận hành với các loại nguyên liệu đã được tiêu chuẩn hóa.

Những người ủng hộ upcycling kỳ vọng rằng sự thay đổi trong nhận thức của người tiêu dùng, kết hợp với những cải tiến trong hạ tầng xử lý rác thải thời trang, sẽ dần dần giúp tháo gỡ một số rào cản nói trên theo thời gian.